Οδηγίες για το στρες που συνδέεται µε την εργασία
Άλας της ζωής… ή θανάσιµος ασπασµός;
ΙΣΤΟΡΙΚΟ
• Το στρες που συνδέεται µε την εργασία όπως και οι αιτίες και οι συνέπειές του είναι κοινά στα 15 κράτη µέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
• Περισσότεροι από τους µισούς των 147 εκατ. εργαζοµένων αναφέρουν ότι εργάζονται µε πολύ υψηλούς ρυθµούς και πιεστικές προθεσµίες. Περισσότερο από το ένα τρίτο των εργαζοµένων δεν έχει καµία επιρροή στην ανάθεση καθηκόντων και περισσότερο από το ένα τέταρτο αυτών δεν µπορεί να επηρεάσει το ρυθµό εργασίας.
• Το 45 % των εργαζοµένων αναφέρει ότι εκτελεί µονότονη εργασία· το 44 % ότι δεν υπάρχει εναλλαγή καθηκόντων και το 50 % ότι εκτελεί σύντοµες και επαναλαµβανόµενες εργασίες.
Πιστεύεται ότι οι παράγοντες δηµιουργίας στρες που συνδέεται µε την εργασία συµβάλλουν στην κακή κατάσταση της υγείας που παρατηρείται σήµερα: 13 % του εργατικού δυναµικού παραπονείται για πονοκεφάλους, 17 % για µυϊκούς πόνους, 20 % για κόπωση, 28 % για «στρες» και 30 % για ισχιαλγίες, ενώ αναφέρονται και πολλές άλλες δυνητικά πολύ πιο επικίνδυνες ασθένειες.
• Το στρες αποτελεί ένα είδος αντίδρασης που ανάγεται στη λίθινη εποχή και είχε ως στόχο την προετοιµασία του ανθρώπινου οργανισµού για µάχη ή φυγή, δηλαδή για σωµατική δραστηριότητα. Το στρες ήταν απαραίτητο για τον άνθρωπο της λίθινης εποχής όταν είχε να αντιµετωπίσει άγρια ζώα, όχι όµως και για τον σηµερινό εργαζόµενο που προσπαθεί να προσαρµοστεί και να ανταποκριθεί σε εναλλασσόµενες βάρδιες, σε ιδιαίτερα µονότονη και αποµονωµένη εργασία και σε απειλητικούς ή υπεραπαιτητικούς πελάτες. Το στρες συχνά οδηγεί σε δυσχέρεια προσαρµογής και σε ασθένειες.
• Από µια συντηρητική εκτίµηση του οικονοµικού κόστους που προκαλεί το στρες που συνδέεται µε την εργασία προκύπτει ότι αυτό ανέρχεται περίπου σε 20 δισ. ευρώ το χρόνο. Ακόµη πιο εντυπωσιακές είναι οι δυσµενείς επιπτώσεις που προκύπτουν από το στρες για την υγεία πολλών εκατοµµυρίων ευρωπαίων εργαζοµένων.
Η ΠΡΟΚΛΗΣΗ
• Σύµφωνα µε την οδηγία-πλαίσιο της ΕΕ, «o εργοδότης υποχρεούται να εξασφαλίζει την ασφάλεια και την υγεία των εργαζοµένων ως προς όλες τις πτυχές της εργασίας, βάσει των ακόλουθων γενικών αρχών προστασίας». Οι αρχές αυτές περιλαµβάνουν την «αποφυγή κινδύνων», την «καταπολέµηση των κινδύνων στην πηγή τους» και την «προσαρµογή της εργασίας στoν άνθρωπο». Επίσης, η οδηγία ορίζει ότι αποτελεί υποχρέωση του εργοδότη η ανάπτυξη µιας «συνεκτικής συνολικής πολιτικής πρόληψης». Οι παρούσες οδηγίες φιλοδοξούν να αποτελέσουν τη βάση για µια τέτοια προσπάθεια.
ΟΙ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ
• Το στρες που συνδέεται µε την εργασία µπορεί να προληφθεί ή να αντιµετωπιστεί µε τον εκ νέου σχεδιασµό της θέσης εργασίας (δηλαδή µε την ενδυνάµωση των εργαζοµένων και την αποφυγή της υπερή υποαπασχόλησής τους), µε τη βελτίωση της κοινωνικής υποστήριξης και µε την κατάλληλη αµοιβή της καταβληθείσας προσπάθειας. Βέβαια, είναι επίσης απαραίτητη η προσαρµογή του επαγγελµατικού περιβάλλοντος στις ικανότητες, τις ανάγκες και τις προσδοκίες του εργαζοµένου ― σύµφωνα πάντα µε τις απαιτήσεις της οδηγίας-πλαισίου και το άρθρο 152 της συνθήκης του Άµστερνταµ.
Για ποιο λόγο η έκδοση οδηγιών;
Το στρες που συνδέεται µε την εργασία οφείλεται και συντελεί σε σηµαντικά περιβαλλοντικά και οικονοµικά προβλήµατα καθώς και σε προβλήµατα υγείας. Πλήττει τουλάχιστον 40 εκατ. εργαζόµενους στα 15 κράτη µέλη της ΕΕ και το οικονοµικό κόστος του ανέρχεται σε τουλάχιστον 20 δισ. ευρώ το χρόνο. Προκαλεί ανθρώπινο πόνο, ασθένειες και θάνατο, όπως επίσης και σηµαντικές διαταραχές της παραγωγικότητας και ανταγωνιστικότητας. Τα περισσότερα όµως από αυτά µπορούν να αποφευχθούν.
Για το λόγο αυτό, η τριµερής συµβουλευτική επιτροπή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την ασφάλεια, την υγιεινή και την προστασία της υγείας κατά την εργασία πρότεινε την επεξεργασία οδηγιών για το στρες που συνδέεται µε την εργασία. Το παρόν έγγραφο αποτελεί περίληψη των οδηγιών που συντάχθηκαν βάσει αυτής της σύστασης.
Υπάρχει πρόβληµα;
Από δύο µελέτες που έγιναν σε όλη την ΕΕ διαπιστώνεται ότι ένα σηµαντικό ποσοστό από τα 147 εκατ. εργαζοµένων στην αγορά εργασίας της ΕΕ εκτίθενται σε διάφορους (αγχογόνους) παράγοντες που είναι γνωστοί ή για τους οποίους υπάρχει υπόνοια ότι προκαλούν στρες ή ασθένειες.
Το στρες προκαλείται από µια εργασία η oπoία δεν µας ταιριάζει, από συγκρoύσεις πoυ δηµιoυργoύνται από τoυς ρόλoυς µας στην εργασία και έξω από αυτήν και από την αδυναµία µας να θέσoυµε υπό έλεγχo την εργασία και τη ζωή µας. Τo στρες κατά την εργασία πρoκαλείται από διάφoρoυς παράγoντες.
Ορισµένoι αρκετά συνήθεις είναι:
• υπεραπασχόληση και υποαπασχόληση,
• ανεπαρκής χρόνoς για να oλoκληρώσoυµε την εργασία µας όπως εµείς τo επιθυµoύµε και πρoς ικανoπoίηση των άλλων,
• έλλειψη σαφούς περιγραφής καθηκόντων ή σαφών εντολών,
• έλλειψη αναγνώρισης ή ανταµoιβής για καλή επαγγελµατική απόδοση,
• έλλειψη δυνατότητας έκφρασης παραπόνων,
• πoλλές αρµoδιότητες αλλά λίγη εξoυσία ή δυνατότητα λήψης απoφάσεων,
• µη συνεργάσιµoι ή απρόθυµoι να βoηθήσoυν πρoϊστάµενoι, oµoιόβαθµoι ή υφιστάµενoι,
• έλλειψη ελέγχoυ ή αισθήµατoς υπερηφάνειας για τo τελικό πρoϊόν της εργασίας µας,
• ανασφάλεια για τη θέση εργασίας ή έλλειψη µoνιµότητας στη θέση,
• πρoκαταλήψεις όσoν αφoρά την ηλικία, τo φύλo, την καταγωγή, την εθνικότητα ή τη θρησκεία,
• έκθεση σε βία, απειλές ή εκβιασµούς,
• δυσάρεστες ή επικίνδυνες από σωµατική άπoψη συνθήκες εργασίας,
• καµία δυνατότητα χρησιµoπoίησης των ατoµικών µας ταλέντων ή δεξιoτήτων,
• πιθανότητες µικρού λάθους ή στιγµιαίας έλλειψης προσοχής µε σοβαρές ή ακόµη και καταστροφικές συνέπειες,
• κάθε συνδυασµός των προηγούµενων.
Παραδείγµατα στρες που συνδέεται µε την εργασία
Ο Fred εργάζεται σε µια γραµµή συναρµολόγησης και πληρώνεται µε το κοµµάτι. ∆εν µπορεί να επηρεάσει το ρυθµό της παραγωγής ούτε και τα µονότονα και επαναλαµβανόµενα καθήκοντα που εκτελεί, όντας ένα µικρό γρανάζι σε µια µεγάλη και σύνθετη βιοµηχανία µαζικής παραγωγής.
Η Mary απασχολείται σε γραφείο. Η εργασία της συνίσταται στη σύνταξη επιστολών σε πρόγραµµα επεξεργασίας κειµένου. Επειδή είναι διαζευγµένη µητέρα δύο µικρών παιδιών πρέπει να φεύγει από το χώρο εργασίας το αργότερο στις 5 µ.µ., έτσι ώστε να µπορεί να παίρνει τα παιδιά από τον παιδικό σταθµό πριν αυτός κλείσει. Ο φόρτος όµως εργασίας διαρκώς αυξάνει και ο προϊστάµενός της επιµένει ότι πρέπει να αποστέλλονται όλες οι επιστολές και να ολοκληρώνει τις εργασίες της πριν αποχωρήσει από το γραφείο.
Ο John εργάζεται ως σχεδιαστής συστηµάτων για µια πολυεθνική εταιρεία τεχνολογίας πληροφοριών. Πληρώνεται καλά, τα καθήκοντα που εκτελεί είναι ενδιαφέροντα και έχει µεγάλη ελευθερία να σχεδιάσει την εργασία του κατά τον τρόπο που αυτός επιθυµεί. Η διεύθυνση όµως πωλήσεων της εταιρείας του υπέγραψε συµφωνία για την έγκαιρη παράδοση ενός νέου, σύνθετου λογισµικού συστήµατος, το οποίο πρέπει να σχεδιαστεί από αυτόν και από την οµάδα της οποίας προΐσταται.
Ο Peter απολύθηκε από τον εργοδότη του, µια βιοµηχανία κατασκευής αυτοκινήτων, λόγω της αυτοµατοποίησης µιας σειράς εργασιών που παλαιότερα γίνονταν χειρωνακτικά. Σε ηλικία 57 ετών και µόνο µε απολυτήριο πρωτοβάθµιας εκπαίδευσης, αντιµετωπίζει µακροχρόνια ανεργία, προφανώς έως τη συνταξιοδότησή του.
Αυτές οι τέσσερις περιπτώσεις διαφέρουν σε πολλά σηµεία. Έχουν όµως κάτι κοινό, δηλαδή ότι µπορεί να λειτουργήσουν ως ισχυροί και χρόνιοι αγχογόνοι παράγοντες και να ενεργοποιήσουν στους πληττόµενους µια αντίδραση «λίθινης εποχής» που αναφέρεται ως στρες (βλέπε στη συνέχεια).
Όπως θα φανεί στη συνέχεια, ακόµη κάτι κοινό µεταξύ τους είναι η δυνατότητα πρόσβασης σε προληπτικές ενέργειες. Οι ενέργειες αυτές αναγνωρίζονται όλο και περισσότερο ως προτεραιότητα από όλους τους συµµετέχοντες στην αγορά εργασίας.
Τι είναι το στρες;
Το στρες αποτελεί µια µορφή αντίδρασης «λίθινης εποχής» που προκαλείται από έκθεση σε αγχογόνους παράγοντες, όπως αυτοί που αναφέρθηκαν προηγούµενα, και προετοιµάζει τον ανθρώπινο οργανισµό για µάχη ή φυγή, δηλαδή για σωµατική δραστηριότητα. Πρόκειται για ένα είδος υπερέντασης ή επιτάχυνσης των λειτουργιών του οργανισµού. Αυτό ήταν απαραίτητο όταν ο άνθρωπος της λίθινης εποχής αντιµετώπιζε άγρια ζώα, όχι όµως και για τον σηµερινό εργαζόµενο που προσπαθεί να προσαρµοστεί και να ανταποκριθεί σε εναλλασσόµενες βάρδιες, σε ιδιαίτερα µονότονη και αποµονωµένη εργασία και σε απειλητικούς ή υπεραπαιτητικούς πελάτες.
Το στρες πoυ συνδέεται µε την εργασία µπορεί να οριστεί ως η συναισθηµατική και ψυχoσωµατική αντίδραση σε δυσάρεστες και βλαβερές πτυχές της ίδιας της εργασίας, τoυ εργασιακoύ περιβάλλoντoς και της oργάνωσης της εργασίας. Πρόκειται για µια κατάσταση η oπoία χαρακτηρίζεται από υψηλά επίπεδα διέγερσης και αγωνίας και συχνά από τo αίσθηµα µη δυνατότητας ανταπόκρισης.
Είναι το στρες επικίνδυνο;
Η απάντηση είναι: ναι και όχι.
Το στρες µπορεί να οδηγήσει σε ασθένεια όταν οι επαγγελµατικές απαιτήσεις είναι υψηλές και η επιρροή του εργαζόµενου στις συνθήκες εργασίας του είναι χαµηλή, όταν η κοινωνική υποστήριξη από πλευράς διαχείρισης και συναδέλφων είναι ανεπαρκής και η ανταµοιβή του εργαζόµενου, υπό µορφή αµοιβής, εκτίµησης ή επαγγελµατικής εξέλιξης, δεν ανταποκρίνεται στην προσπάθεια που καταβάλλει. Γενικά, όταν αυτές οι καταστάσεις είναι έντονες, χρόνιες ή/και συχνά επαναλαµβανόµενες. Κοινό αποτέλεσµα αυτών των καταστάσεων είναι η σωµατική και ψυχική νοσηρότητα, ακόµη και ο θάνατος (βλέπε στη συνέχεια).
Η απάντηση είναι όχι στην περίπτωση που ―µέσα σε λογικά πλαίσια― ο εργαζόµενος έχει τη δυνατότητα ή ενθαρρύνεται να αναλάβει τον έλεγχο των συνθηκών εργασίας του, όταν του προσφέρεται κατάλληλη κοινωνική υποστήριξη και οι προσπάθειές του ανταµείβονται ανάλογα.
Όταν αισθανόµαστε ότι ελέγχoυµε την κατάσταση, το στρες γίνεται το «άλας της ζωής», µια πρόκληση παρά µια απειλή. Όταν χάνoυµε τη ζωτική αυτή ικανότητα ελέγχoυ, στρες µπoρεί να σηµαίνει κρίση, πράγµα πoυ βλάπτει εµάς, την υγεία µας και τoν εργoδότης µας. Εάν αυτή η πίεση είναι καθηµερινή, τότε ο ρυθµός φθοράς του σώµατος αυξάνεται. Όσο πιο πολύ επιταχύνονται οι ρυθµοί τόσο πιο συχνές είναι οι «επαναστάσεις ανά λεπτό» (RPM) στις οποίες υποβάλλεται το σώµα µας και τόσο πιο γρήγορα φθείρεται ο οργανισµός µας ― «θανάσιµος ασπασµός».
Μπορεί το στρες που συνδέεται µε την εργασία να επηρεάσει την υγεία;
Η υγεία και η ευεξία µπορούν να επηρεαστούν από την εργασία τόσο θετικά όσο και αρνητικά. Η εργασία µπορεί να προσδώσει σκοπό και νόηµα στη ζωή. Μπορεί να προσδώσει µορφή και περιεχόµενο στην κάθε ηµέρα, την εβδοµάδα και το έτος της ζωής µας. Μπορεί να µας προσφέρει ταυτότητα, αυτοσεβασµό, κοινωνική υποστήριξη και υλικές απολαβές. Αυτό µπορεί να γίνει όταν οι επαγγελµατικές απαιτήσεις είναι βέλτιστες (και όχι µέγιστες), όταν παρέχεται στους εργαζόµενους ένας λογικός βαθµός αυτονοµίας και όταν το «κλίµα» της οργάνωσης της εργασίας είναι φιλικό και ενθαρρυντικό. Στην περίπτωση αυτή, η εργασία µπορεί να αποτελέσει έναν από τους σηµαντικότερους παράγοντες προαγωγής της υγείας στη ζωή του ατόµου (βλέπε παραπάνω).
Εάν όµως οι συνθήκες εργασίας χαρακτηρίζονται από ακριβώς αντίθετους παράγοντες, µπορούν ―τουλάχιστον µακροπρόθεσµα― να δηµιουργήσουν νοσηρή κατάσταση και να επιταχύνουν ή να οξύνουν τα συµπτώµατά της.
Όταν εκτιθέµεθα σε παρόµοιους ή συναφείς παράγoντες πoυ πρoκαλoύν στρες, oι περισσότερoι από εµάς εκδηλώνoυµε συναισθηµατικές αντιδράσεις, όπως ανησυχία, κατάθλιψη, δυσφορία, νευρικότητα ή κόπωση.
Το στρες που συνδέεται µε την εργασία µπορεί επίσης να επηρεάσει τoν τρόπo συµπεριφoράς µας. Ορισµένoι από εµάς αρχίζoυν τo κάπνισµα ή διακατέχoνται από βoυλιµία, αναζητoύν ανακoύφιση στην κατανάλωση oινoπνεύµατoς ή διακινδυνεύoυν χωρίς λόγo κατά την εργασία ή την oδήγηση. Πoλλές από αυτές τις αντιδράσεις oδηγoύν σε παθoλoγικές καταστάσεις ή και πρόωρo θάνατo. Η αυτοκτονία είναι ένα από πολλά παραδείγµατα.
Η αντίδρασή µας µπoρεί να είναι και σωµατική. Όταν θεωρούµε ότι ο προϊστάµενός µας µας επικρίνει άδικα, µπορεί να παρουσιάσουµε υψηλή πίεση· µπορεί να εµφανίσουµε ταχυπαλµίες ή αρρυθµίες, µυϊκή ένταση πoυ συνoδεύεται από πoνoκέφαλo, πόνoυς στην πλάτη ή τoν αυχένα ή ξήρανση του λάρυγγα και του στόµατος ή καύσο στοµάχου λόγω υπερπαραγωγής όξινoυ γαστρικoύ υγρoύ.
Όλες αυτές οι αντιδράσεις µπορούν να έχουν ως αποτέλεσµα παθολογικές καταστάσεις, ασθένειες, ακόµη και θάνατο, από καρδιαγγειακές παθήσεις ή καρκίνο (από το υπερβολικό κάπνισµα ή από την κατανάλωση υπερβολικής ποσότητας λιπαρών τροφών και µικρής ποσότητας θρεπτικών ινών).
Κατ’ αυτόν τον τρόπο µπορεί ουσιαστικά να επηρεαστεί οτιδήποτε αφορά την επαγγελµατική υγεία και τις ασθένειες. Αυτό µπορεί να γίνει µε τη λανθασµένη συναισθηµατικά ή/και γνωστικά ερµηνεία των συνθηκών εργασίας ως εχθρικών και/ή µε τη λανθασµένη ερµηνεία συνηθισµένων σωµατικών συµπτωµάτων ως ενδείξεων σοβαρής ασθένειας.
Όλα αυτά µπορούν να οδηγήσουν σε µια πληθώρα διαταραχών και ασθενειών και στην έλλειψη ευεξίας και παραγωγικότητας. Στα παραδείγµατα που αναφέρονται εκτενώς στις οδηγίες περιλαµβάνονται ισχαιµικές καρδιοπάθειες, περιπτώσεις εγκεφαλικών και καρκίνου, µυοσκελετικές και γαστρεντερικές παθήσεις, περιπτώσεις κατάθλιψης, ατυχήµατα και αυτοκτονίες.
Ποιος κινδυνεύει;
Στην πραγµατικότητα καθένας από εµάς. Κάθε άτοµο έχει το οριακό του σηµείο. Επίσης, η φύση και οι συνθήκες της εργασίας αλλάζουν µε ιλιγγιώδη ρυθµό. Αυτό επαυξάνει τον κίνδυνο που διατρέχουµε ή µπορεί να διατρέξουµε, σε διαφορετικό όµως βαθµό. Ορισµένες οµάδες βρίσκονται σε µεγαλύτερο κίνδυνο απ’ ό,τι άλλες. Ορισµένοι παράγοντες αύξησης του κινδύνου είναι η συµπεριφορά τύπου Α (εχθρική συµπεριφορά), η ύπαρξη ανεπαρκών στρατηγικών αντιµετώπισης, η διαβίωση και η εργασία κάτω από δυσµενείς κοινωνικοοικονοµικές συνθήκες και η έλλειψη κοινωνικής υποστήριξης. Άλλοι παράγοντες είναι η ηλικία (νέοι και µεγαλύτεροι σε ηλικία εργαζόµενοι), το φύλο σε συνδυασµό µε υπερβολικές απαιτήσεις (π.χ. µόνοι γονείς) και η µειονεξία. Συχνά, τα άτοµα που κινδυνεύουν περισσότερο εκτίθενται σε πιο δυσµενείς συνθήκες διαβίωσης και εργασίας. Έτσι, το ευάλωτο ενός ατόµου και ο υψηλός βαθµός έκθεσής του σε αυτούς τους παράγοντες τείνουν να συµπίπτουν.
Μπορεί να αποφευχθεί το στρες που συνδέεται µε την εργασία;
Το στρες που συνδέεται µε την εργασία µπορεί να αντιµετωπιστεί σε τέσσερα επίπεδα: σε επίπεδο εργαζόµενου, επιχείρησης, κράτους µέλους και ΕΕ. Όποιοι και αν είναι οι στόχοι, οι συνθήκες διαµορφώνονται από τον άνθρωπο και µπορεί οποιοσδήποτε από τους εµπλεκόµενους να παρέµβει σε αυτές.
Σε κάθε περίπτωση πρέπει να εντοπιστούν οι παράγοντες που δηµιουργούν στρες καθώς και οι αντιδράσεις και οι παθολογικές καταστάσεις που προκαλούνται από αυτό.
Όπως έχει ήδη επισηµανθεί, υπάρχουν πολλοί λόγοι γι’ αυτό: το στρες αποτελεί πρόβληµα τόσο για τον εργαζόµενο όσο και για τον εργοδότη αλλά και για την κοινωνία· τα προβλήµατα που οφείλονται στο στρες που συνδέεται µε την εργασία αυξάνονται· υπάρχει σχετική νοµική υποχρέωση σύµφωνα µε την οδηγία-πλαίσιο της ΕΕ για την υγεία και την ασφάλεια· πολλοί από τους παράγοντες που προκαλούν στρες και τις συνέπειές του µπορούν να αποφευχθούν και να προσαρµοστούν και από τις τρεις πλευρές της αγοράς εργασίας, εφόσον συνεργαστούν για το ίδιο αλλά και το αµοιβαίο συµφέρον.
Το στρες που συνδέεται µε την εργασία µπορεί να αποφευχθεί ή να αντιµετωπιστεί µε τον εκ νέου σχεδιασµό της θέσης εργασίας (π.χ. µε την ενδυνάµωση του εργαζόµενου και την αποφυγή υπεραπασχόλησης ή υποαπασχόλησης), τη βελτίωση της κοινωνικής υποστήριξης, µε τη λογική ανταµοιβή των προσπαθειών που καταβάλλονται και, βέβαια, µε την προσαρµογή του εργασιακού περιβάλλοντος στις ικανότητες, τις ανάγκες και τις λογικές προσδοκίες του εργαζόµενου.
Οι ενδεικνυόµενες προσεγγίσεις περιλαµβάνουν συµµετοχικές µορφές διαχείρισης, ευέλικτα προγράµµατα εργασίας και δυνατότητες επαγγελµατικής σταδιοδροµίας, σύµφωνα µε τις απαιτήσεις της οδηγίας-πλαισίου της ΕΕ και του άρθρου 152 της συνθήκης του Άµστερνταµ.
Μέσα πρόληψης του στρες
Για τον εντοπισµό περιπτώσεων στρες που συνδέεται µε την εργασία, των αιτιών και των συνεπειών του, πρέπει να εξετάζονται το περιεχόµενο και οι συνθήκες της εργασίας, οι όροι απασχόλησης, οι κοινωνικές σχέσεις κατά την εργασία, η υγεία, η ευεξία και η παραγωγικότητα. Για το λόγο αυτό, οι οδηγίες για το στρες που συνδέεται µε την εργασία περιλαµβάνουν σχετικούς καταλόγους ελέγχου και ερωτηµατολόγια που µπορούν να χρησιµοποιηθούν από τους ενδιαφερόµενους.
Από τη στιγµή που οι κύριοι συµβαλλόµενοι στην αγορά εργασίας διαπιστώσουν πού έγκειται το πρόβληµα, µπορούν να αναλάβουν δράση για την επίλυσή του, δηλαδή να βελτιώσουν τις αγχογόνες συνθήκες στο χώρο εργασίας.
Αυτό µπορεί να γίνει µε απλές οργανωτικές αλλαγές όπως:
• διάθεση στον εργαζόµενο του απαιτούµενου χρόνου ώστε να εκτελέσει ικανοποιητικά την εργασία του,
• εφοδιασµός του εργαζόµενου µε σαφή περιγραφή καθηκόντων,
• ανταµοιβή του εργαζόµενου για καλή επαγγελµατική απόδοση,
• εξασφάλιση της δυνατότητας έκφρασης από τον εργαζόµενο παραπόνων και σοβαρή και γρήγορη επεξεργασία τους,
• εναρµόνιση των ευθυνών και των αρµοδιοτήτων του εργαζόµενου,
• διασαφήνιση των στόχων και των αξιών της επιχείρησης και προσαρµογή τους στους στόχους και τις αξίες του εργαζόµενου, όπου αυτό είναι δυνατό,
• προαγωγή του ελέγχου και της υπερηφάνειας από πλευράς εργαζόµενου για το τελικό προϊόν της εργασίας του,
• προώθηση της ανεκτικότητας, της ασφάλειας και της δικαιοσύνης στο χώρο εργασίας,
• εξάλειψη επιβλαβών φυσικών εκθέσεων,
• εντοπισµός των αποτυχιών και των επιτυχιών, των αιτιών και των επιδράσεών τους σε προηγούµενες ενέργειες και αξιοποίησή τους σε µελλοντικές ενέργειες για την προστασία της υγείας στο χώρο εργασίας· συγκέντρωση γνώσεων για την αποφυγή αποτυχιών και την αύξηση των επιτυχιών, για τη σταδιακή βελτίωση του επαγγελµατικού περιβάλλοντος και της υγείας (εσωτερικός έλεγχος, βλέπε παρακάτω).
Σε εταιρικό ή εθνικό επίπεδο, και οι τρεις συµβαλλόµενες πλευρές στην αγορά εργασίας µπορούν να εξετάσουν οργανωτικές βελτιώσεις για την πρόληψη του στρες που συνδέεται µε την εργασία και την κακή κατάσταση της υγείας, όσον αφορά τα ακόλουθα:
• Πρόγραµµα εργασίας. Σχεδιασµός του προγράµµατος εργασίας κατά τρόπο που να αποφεύγονται συγκρούσεις µε εξωεπαγγελµατικές απαιτήσεις και ευθύνες. Πρέπει να καταρτιστούν και να γίνουν έγκαιρα γνωστά προγράµµατα για εναλλασσόµενες βάρδιες, όπου ο εργαζόµενος θα εκτελεί τη βάρδια του σε κύκλο «πρωί-απόγευµαβράδυ».
• Συµµετοχή/έλεγχος. Εξασφάλιση στους εργαζόµενους της δυνατότητας συµµετοχής στις αποφάσεις ή ενέργειες που αφορούν τη θέση εργασίας τους.
• Φόρτος εργασίας. Εξασφάλιση συµβατότητας των επαγγελµατικών απαιτήσεων µε τις δεξιότητες και τις δυνατότητες του εργαζόµενου και παροχή επαρκούς χρόνου ανάκαµψης ύστερα από την άσκηση ιδιαίτερα απαιτητικών σωµατικών ή πνευµατικών εργασιών.
• Περιεχόµενο. Σχεδιασµός των καθηκόντων κατά τρόπο που να παρέχονται στον εργαζόµενο νόηµα για την εργασία που εκτελεί, κίνητρα, συναίσθηση ολοκλήρωσης και δυνατότητα ανάπτυξης των ικανοτήτων του.
• Ρόλοι. Σαφής καθορισµός ρόλων και αρµοδιοτήτων.
• Κοινωνικό περιβάλλον. Παροχή της δυνατότητας κοινωνικής αλληλεπίδρασης, συµπεριλαµβανοµένης της παροχής ηθικής και κοινωνικής υποστήριξης και της αλληλεγγύης µεταξύ συναδέλφων.
• Μέλλον. Αποφυγή ασαφειών σε θέµατα ασφάλειας, όσον αφορά τη θέση εργασίας, και σε θέµατα εξέλιξης της σταδιοδροµίας· προώθηση της διά βίου εκµάθησης και της απασχολησιµότητας.
Μέτρα που απευθύνονται στο άτοµο
Βάσει των αρχών που αναφέρθηκαν προηγούµενα, οι εργαζόµενοι και οι εργοδότες µπορούν να επιλύσουν τα προβλήµατα που εντοπίζονται. Βέβαια, η διαδικασία αυτή µπορεί να πάρει χρόνο ή να µην είναι εφικτή βραχυπρόθεσµα. Μπορεί να χρειαστεί να καταφύγουν οι κοινωνικοί εταίροι σε µια εναλλακτική στρατηγική, δηλαδή την προσαρµογή του ατόµου στο περιβάλλον, προσφέροντας σωµατική άσκηση και/ή τεχνικές ανάπαυσης, ιατρική περίθαλψη, συµβουλές και τεχνικές αντιµετώπισης του στρες.
Εσωτερικός έλεγχος
Οι ενέργειες για τη µείωση του επιβλαβούς στρες που συνδέεται µε την εργασία δεν πρέπει να είναι περίπλοκες, χρονοβόρες ή απαγορευτικά δαπανηρές. Μια από τις πιο λογικές, απλές και φθηνές προσεγγίσεις είναι αυτή του εσωτερικού ελέγχου.
Πρόκειται για µια αυτορυθµιστική διαδικασία που εφαρµόζεται στα πλαίσια συνεργασίας µεταξύ των ενδιαφεροµένων. Μπορεί να συντονιστεί από την υπηρεσία επαγγελµατικής υγείας της επιχείρησης ή από την επιθεώρηση εργασίας, όπως επίσης και από µια νοσοκόµα επαγγελµατικής ή δηµόσιας υγείας, έναν κοινωνικό λειτουργό, ένα φυσιοθεραπευτή ή διευθυντή προσωπικού.
Το πρώτο στάδιο αυτής της διαδικασίας συνίσταται στον εντοπισµό της συχνότητας εµφάνισης, της διάδοσης, της σοβαρότητας και των τάσεων όσον αφορά την έκθεση σε παράγοντες που προκαλούν στρες που συνδέεται µε την εργασία, όπως επίσης και των αιτιών και των συνεπειών τους στην υγεία, µε τη χρήση κάποιων από τα πολλά µέσα έρευνας που αναφέρονται στις οδηγίες.
Σε δεύτερη φάση αναλύονται τα χαρακτηριστικά αυτών των εκθέσεων, όπως αντικατοπτρίζονται στο περιεχόµενο, την οργάνωση και τις συνθήκες εργασίας, σε σχέση µε τα συµπεράσµατα που προκύπτουν.
Είναι αναγκαία, επαρκή ή συµβάλλουν στη δηµιουργία στρες που συνδέεται µε την εργασία και παθολογικών καταστάσεων που συνδέονται µε αυτό;
Μπορούν να υποστούν αλλαγές;
Είναι οι αλλαγές αυτές αποδεκτές από τους εµπλεκόµενους;
Στο τρίτο στάδιο της διαδικασίας, οι συµµετέχοντες σχεδιάζουν ένα ολοκληρωµένο σύνολο παρεµβάσεων και το εφαρµόζουν, προκειµένου να αποφευχθεί η δηµιουργία στρες που συνδέεται µε την εργασία και να προαχθεί η ευεξία και η παραγωγικότητα, κατά προτίµηση µε το συνδυασµό µεθόδων «top-down» και «bottom-up».
Τα βραχυπρόθεσµα και µακροπρόθεσµα αποτελέσµατα αυτών των παρεµβάσεων πρέπει να αξιολογηθούν βάσει των ακόλουθων:
α) των εκθέσεων σε αγχογόνους παράγοντες,
β) των αντιδράσεων που οφείλονται στο στρες,
γ) της συχνότητας εµφάνισης και της διάδοσης παθολογικών καταστάσεων,
δ) των δεικτών ευεξίας, και
ε) της παραγωγικότητας, από πλευράς ποιότητας και ποσότητας των αγαθών ή των υπηρεσιών.
Πρέπει επίσης να συνεκτιµηθεί και η σχέση κόστους/οφέλους από οικονοµικής άποψης (στ).
Εάν οι παρεµβάσεις δεν έχουν αποτέλεσµα, ή αν το αποτέλεσµα είναι αρνητικό από τη µια ή την άλλη άποψη, οι εµπλεκόµενοι µπορούν να εξετάσουν εκ νέου τι πρέπει να γίνει, πώς, πότε, από ποιον και για ποιον.
Εάν, αντίθετα, τα αποτελέσµατα είναι γενικά θετικά, µπορούν να εξετάσουν τη δυνατότητα συνέχισης ή επέκτασης των ενεργειών βάσει των ίδιων γενικών γραµµών. Αυτό σηµαίνει ότι θα πρέπει να υπάρχει συστηµατική αξιοποίηση των εµπειριών. Εάν αυτή η διαδικασία εφαρµοστεί για µια µεγάλη χρονική περίοδο, ο χώρος εργασίας καθίσταται παράδειγµα οργανωτικής εκµάθησης.
Οι εµπειρίες από παρόµοιες παρεµβάσεις είναι γενικά πολύ θετικές, όχι µόνο για τους εργαζόµενους, από πλευράς στρες, υγείας και ευεξίας, αλλά και για τη λειτουργία και την επιτυχία της επιχείρησης και για την ίδια την κοινωνία. Εάν η διαδικασία αυτή εφαρµοστεί όπως προτείνεται, υπάρχουν πιθανότητες να υπάρξει κέρδος για όλους τους συµµετέχοντες.
Είναι ανάγκη να αυξηθεί η συνεργασία µεταξύ όλων των παραγόντων σε όλα τα κοινωνικά επίπεδα (ΕΕ, κράτος µέλος, χώρος εργασίας), όσον αφορά τα ακόλουθα:
• Αξιοποίηση των διαθέσιµων πληροφοριών για µέτρα πρόληψης για τη µείωση των ασθενειών και των τραυµατισµών στο χώρο εργασίας που οφείλονται σε στρες που συνδέεται µε την εργασία και για την προαγωγή της υγείας και της ευεξίας των εργαζοµένων, και διεξαγωγή έρευνας για την κάλυψη κενών όσον αφορά τις γνώσεις σε αυτόν τον τοµέα.
• Επαγρύπνηση σε µεµονωµένους χώρους εργασίας και παρακολούθηση σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο για τον προσδιορισµό της έκτασης που προσλαµβάνουν το στρες που συνδέεται µε την εργασία και τα προβλήµατα υγείας, και για τον καθορισµό βασικών γραµµών βάσει των οποίων θα αξιολογούνται οι προσπάθειες βελτίωσης.
• Εκπαίδευση και κατάρτιση των ατόµων που δραστηριοποιούνται στο χώρο της επαγγελµατικής υγείας και άλλων σηµαντικών επαγγελµατικών οµάδων, για να διευκολυνθεί η συµµετοχή τους στην έρευνα και στην ανάπτυξη προγραµµάτων που θα στοχεύουν στη µείωση των επιδράσεων του στρες που συνδέεται µε την εργασία, και για την αξιολόγηση των αποτελεσµάτων παρόµοιων προσεγγίσεων.
• Μεθοδολογικές αναπτύξεις, για τη συνεχή παραγωγή και βελτίωση έγκυρων και αξιόπιστων µεθοδολογικών συνόλων για τη διακλαδική και διεπιστηµονική παρακολούθηση, ανάλυση και δράση όλων των εµπλεκοµένων.
• ∆ηµιουργία µιας κεντρικής υπηρεσίας αξιοποίησης όλων των σχετικών πληροφοριών, µε τη χρήση σύγχρονης τεχνολογίας, βίντεο, προγραµµάτων κατάρτισης, φυλλαδίων, γραµµών άµεσης επικοινωνίας κλπ. Πρέπει επίσης να αξιοποιηθεί το ∆ιαδίκτυο για τη συλλογή, επισκόπηση, ενσωµάτωση και διάδοση πληροφοριών για συναφή δεδοµένα και δραστηριότητες.
• Αντιµετώπιση των συνεπειών του στρες που δηµιουργείται στα πληττόµενα άτοµα, τις οικογένειες και τις κοινότητες που ζουν αυτά, από την υπεραπασχόληση και την ανεργία. Αυτό σηµαίνει µείωση της ανεργίας, της υποαπασχόλησης και της υπεραπασχόλησης, προβολή της έννοιας της «υγιεινής εργασίας» και ανθρωπιστική οργανωτική αναδιάρθρωση.
Αρχίστε τώρα
Ακούγονται όλα αυτά σύνθετα ή ακόµη και ουτοπικά; Και όµως δεν είναι. Έχουν εφαρµοστεί σε πολλές επιχειρήσεις µε αρκετή επιτυχία. Οι αρχές που προαναφέρθηκαν έχουν ενσωµατωθεί στην οδηγία-πλαίσιο της ΕΕ και στη νοµοθεσία περί περιβάλλοντος εργασίας πολλών ευρωπαϊκών κρατών. Πραγµατικά, µπορεί να χρειαστούν χρόνος και προσπάθειες, όµως είναι εφικτό και µάλιστα κατά τρόπο οικονοµικά αποδοτικό.
Τι πρέπει να κάνετε σε πρώτη φάση;
∆ιαβάστε τις οδηγίες και λάβετε συγκεκριµένα µέτρα για την εφαρµογή τους στη χώρα σας και στο χώρο εργασίας σας. Τώρα είναι η σωστή χρονική στιγµή. Τώρα µπορείτε να βελτιώσετε τις συνθήκες εργασίας και την υγεία, όπως επίσης και την απόδοση και την παραγωγικότητα τόσο τη δική σας όσο και αυτήν της επιχείρησης και της χώρας σας.
Ευρωπαϊκή Επιτροπή
Οδηγίες για το στρες που συνδέεται µε την εργασία Άλας της ζωής… ή θανάσιµος ασπασµός; — Περίληψη
Λουξεµβούργο: Υπηρεσία Επισήµων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων
2002 ― 14 σ. ― 14,8 x 21 cm
ISBN 92-894-4156-9
Ευρωπαϊκή Επιτροπή
Γενική ∆ιεύθυνση Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων
https://drive.google.com/open?id=1-OQWP30J3SIcX9GeGHtI4imVDkamsxCd
ΔΙΑΣΩΣΤΕΣ ΡΟΔΟΥ
Άλας της ζωής… ή θανάσιµος ασπασµός;
ΙΣΤΟΡΙΚΟ
• Το στρες που συνδέεται µε την εργασία όπως και οι αιτίες και οι συνέπειές του είναι κοινά στα 15 κράτη µέλη της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
• Περισσότεροι από τους µισούς των 147 εκατ. εργαζοµένων αναφέρουν ότι εργάζονται µε πολύ υψηλούς ρυθµούς και πιεστικές προθεσµίες. Περισσότερο από το ένα τρίτο των εργαζοµένων δεν έχει καµία επιρροή στην ανάθεση καθηκόντων και περισσότερο από το ένα τέταρτο αυτών δεν µπορεί να επηρεάσει το ρυθµό εργασίας.
• Το 45 % των εργαζοµένων αναφέρει ότι εκτελεί µονότονη εργασία· το 44 % ότι δεν υπάρχει εναλλαγή καθηκόντων και το 50 % ότι εκτελεί σύντοµες και επαναλαµβανόµενες εργασίες.
Πιστεύεται ότι οι παράγοντες δηµιουργίας στρες που συνδέεται µε την εργασία συµβάλλουν στην κακή κατάσταση της υγείας που παρατηρείται σήµερα: 13 % του εργατικού δυναµικού παραπονείται για πονοκεφάλους, 17 % για µυϊκούς πόνους, 20 % για κόπωση, 28 % για «στρες» και 30 % για ισχιαλγίες, ενώ αναφέρονται και πολλές άλλες δυνητικά πολύ πιο επικίνδυνες ασθένειες.
• Το στρες αποτελεί ένα είδος αντίδρασης που ανάγεται στη λίθινη εποχή και είχε ως στόχο την προετοιµασία του ανθρώπινου οργανισµού για µάχη ή φυγή, δηλαδή για σωµατική δραστηριότητα. Το στρες ήταν απαραίτητο για τον άνθρωπο της λίθινης εποχής όταν είχε να αντιµετωπίσει άγρια ζώα, όχι όµως και για τον σηµερινό εργαζόµενο που προσπαθεί να προσαρµοστεί και να ανταποκριθεί σε εναλλασσόµενες βάρδιες, σε ιδιαίτερα µονότονη και αποµονωµένη εργασία και σε απειλητικούς ή υπεραπαιτητικούς πελάτες. Το στρες συχνά οδηγεί σε δυσχέρεια προσαρµογής και σε ασθένειες.
• Από µια συντηρητική εκτίµηση του οικονοµικού κόστους που προκαλεί το στρες που συνδέεται µε την εργασία προκύπτει ότι αυτό ανέρχεται περίπου σε 20 δισ. ευρώ το χρόνο. Ακόµη πιο εντυπωσιακές είναι οι δυσµενείς επιπτώσεις που προκύπτουν από το στρες για την υγεία πολλών εκατοµµυρίων ευρωπαίων εργαζοµένων.
Η ΠΡΟΚΛΗΣΗ
• Σύµφωνα µε την οδηγία-πλαίσιο της ΕΕ, «o εργοδότης υποχρεούται να εξασφαλίζει την ασφάλεια και την υγεία των εργαζοµένων ως προς όλες τις πτυχές της εργασίας, βάσει των ακόλουθων γενικών αρχών προστασίας». Οι αρχές αυτές περιλαµβάνουν την «αποφυγή κινδύνων», την «καταπολέµηση των κινδύνων στην πηγή τους» και την «προσαρµογή της εργασίας στoν άνθρωπο». Επίσης, η οδηγία ορίζει ότι αποτελεί υποχρέωση του εργοδότη η ανάπτυξη µιας «συνεκτικής συνολικής πολιτικής πρόληψης». Οι παρούσες οδηγίες φιλοδοξούν να αποτελέσουν τη βάση για µια τέτοια προσπάθεια.
ΟΙ ΕΝΕΡΓΕΙΕΣ
• Το στρες που συνδέεται µε την εργασία µπορεί να προληφθεί ή να αντιµετωπιστεί µε τον εκ νέου σχεδιασµό της θέσης εργασίας (δηλαδή µε την ενδυνάµωση των εργαζοµένων και την αποφυγή της υπερή υποαπασχόλησής τους), µε τη βελτίωση της κοινωνικής υποστήριξης και µε την κατάλληλη αµοιβή της καταβληθείσας προσπάθειας. Βέβαια, είναι επίσης απαραίτητη η προσαρµογή του επαγγελµατικού περιβάλλοντος στις ικανότητες, τις ανάγκες και τις προσδοκίες του εργαζοµένου ― σύµφωνα πάντα µε τις απαιτήσεις της οδηγίας-πλαισίου και το άρθρο 152 της συνθήκης του Άµστερνταµ.
Για ποιο λόγο η έκδοση οδηγιών;
Το στρες που συνδέεται µε την εργασία οφείλεται και συντελεί σε σηµαντικά περιβαλλοντικά και οικονοµικά προβλήµατα καθώς και σε προβλήµατα υγείας. Πλήττει τουλάχιστον 40 εκατ. εργαζόµενους στα 15 κράτη µέλη της ΕΕ και το οικονοµικό κόστος του ανέρχεται σε τουλάχιστον 20 δισ. ευρώ το χρόνο. Προκαλεί ανθρώπινο πόνο, ασθένειες και θάνατο, όπως επίσης και σηµαντικές διαταραχές της παραγωγικότητας και ανταγωνιστικότητας. Τα περισσότερα όµως από αυτά µπορούν να αποφευχθούν.
Για το λόγο αυτό, η τριµερής συµβουλευτική επιτροπή της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για την ασφάλεια, την υγιεινή και την προστασία της υγείας κατά την εργασία πρότεινε την επεξεργασία οδηγιών για το στρες που συνδέεται µε την εργασία. Το παρόν έγγραφο αποτελεί περίληψη των οδηγιών που συντάχθηκαν βάσει αυτής της σύστασης.
Υπάρχει πρόβληµα;
Από δύο µελέτες που έγιναν σε όλη την ΕΕ διαπιστώνεται ότι ένα σηµαντικό ποσοστό από τα 147 εκατ. εργαζοµένων στην αγορά εργασίας της ΕΕ εκτίθενται σε διάφορους (αγχογόνους) παράγοντες που είναι γνωστοί ή για τους οποίους υπάρχει υπόνοια ότι προκαλούν στρες ή ασθένειες.
Το στρες προκαλείται από µια εργασία η oπoία δεν µας ταιριάζει, από συγκρoύσεις πoυ δηµιoυργoύνται από τoυς ρόλoυς µας στην εργασία και έξω από αυτήν και από την αδυναµία µας να θέσoυµε υπό έλεγχo την εργασία και τη ζωή µας. Τo στρες κατά την εργασία πρoκαλείται από διάφoρoυς παράγoντες.
Ορισµένoι αρκετά συνήθεις είναι:
• υπεραπασχόληση και υποαπασχόληση,
• ανεπαρκής χρόνoς για να oλoκληρώσoυµε την εργασία µας όπως εµείς τo επιθυµoύµε και πρoς ικανoπoίηση των άλλων,
• έλλειψη σαφούς περιγραφής καθηκόντων ή σαφών εντολών,
• έλλειψη αναγνώρισης ή ανταµoιβής για καλή επαγγελµατική απόδοση,
• έλλειψη δυνατότητας έκφρασης παραπόνων,
• πoλλές αρµoδιότητες αλλά λίγη εξoυσία ή δυνατότητα λήψης απoφάσεων,
• µη συνεργάσιµoι ή απρόθυµoι να βoηθήσoυν πρoϊστάµενoι, oµoιόβαθµoι ή υφιστάµενoι,
• έλλειψη ελέγχoυ ή αισθήµατoς υπερηφάνειας για τo τελικό πρoϊόν της εργασίας µας,
• ανασφάλεια για τη θέση εργασίας ή έλλειψη µoνιµότητας στη θέση,
• πρoκαταλήψεις όσoν αφoρά την ηλικία, τo φύλo, την καταγωγή, την εθνικότητα ή τη θρησκεία,
• έκθεση σε βία, απειλές ή εκβιασµούς,
• δυσάρεστες ή επικίνδυνες από σωµατική άπoψη συνθήκες εργασίας,
• καµία δυνατότητα χρησιµoπoίησης των ατoµικών µας ταλέντων ή δεξιoτήτων,
• πιθανότητες µικρού λάθους ή στιγµιαίας έλλειψης προσοχής µε σοβαρές ή ακόµη και καταστροφικές συνέπειες,
• κάθε συνδυασµός των προηγούµενων.
Παραδείγµατα στρες που συνδέεται µε την εργασία
Ο Fred εργάζεται σε µια γραµµή συναρµολόγησης και πληρώνεται µε το κοµµάτι. ∆εν µπορεί να επηρεάσει το ρυθµό της παραγωγής ούτε και τα µονότονα και επαναλαµβανόµενα καθήκοντα που εκτελεί, όντας ένα µικρό γρανάζι σε µια µεγάλη και σύνθετη βιοµηχανία µαζικής παραγωγής.
Η Mary απασχολείται σε γραφείο. Η εργασία της συνίσταται στη σύνταξη επιστολών σε πρόγραµµα επεξεργασίας κειµένου. Επειδή είναι διαζευγµένη µητέρα δύο µικρών παιδιών πρέπει να φεύγει από το χώρο εργασίας το αργότερο στις 5 µ.µ., έτσι ώστε να µπορεί να παίρνει τα παιδιά από τον παιδικό σταθµό πριν αυτός κλείσει. Ο φόρτος όµως εργασίας διαρκώς αυξάνει και ο προϊστάµενός της επιµένει ότι πρέπει να αποστέλλονται όλες οι επιστολές και να ολοκληρώνει τις εργασίες της πριν αποχωρήσει από το γραφείο.
Ο John εργάζεται ως σχεδιαστής συστηµάτων για µια πολυεθνική εταιρεία τεχνολογίας πληροφοριών. Πληρώνεται καλά, τα καθήκοντα που εκτελεί είναι ενδιαφέροντα και έχει µεγάλη ελευθερία να σχεδιάσει την εργασία του κατά τον τρόπο που αυτός επιθυµεί. Η διεύθυνση όµως πωλήσεων της εταιρείας του υπέγραψε συµφωνία για την έγκαιρη παράδοση ενός νέου, σύνθετου λογισµικού συστήµατος, το οποίο πρέπει να σχεδιαστεί από αυτόν και από την οµάδα της οποίας προΐσταται.
Ο Peter απολύθηκε από τον εργοδότη του, µια βιοµηχανία κατασκευής αυτοκινήτων, λόγω της αυτοµατοποίησης µιας σειράς εργασιών που παλαιότερα γίνονταν χειρωνακτικά. Σε ηλικία 57 ετών και µόνο µε απολυτήριο πρωτοβάθµιας εκπαίδευσης, αντιµετωπίζει µακροχρόνια ανεργία, προφανώς έως τη συνταξιοδότησή του.
Αυτές οι τέσσερις περιπτώσεις διαφέρουν σε πολλά σηµεία. Έχουν όµως κάτι κοινό, δηλαδή ότι µπορεί να λειτουργήσουν ως ισχυροί και χρόνιοι αγχογόνοι παράγοντες και να ενεργοποιήσουν στους πληττόµενους µια αντίδραση «λίθινης εποχής» που αναφέρεται ως στρες (βλέπε στη συνέχεια).
Όπως θα φανεί στη συνέχεια, ακόµη κάτι κοινό µεταξύ τους είναι η δυνατότητα πρόσβασης σε προληπτικές ενέργειες. Οι ενέργειες αυτές αναγνωρίζονται όλο και περισσότερο ως προτεραιότητα από όλους τους συµµετέχοντες στην αγορά εργασίας.
Τι είναι το στρες;
Το στρες αποτελεί µια µορφή αντίδρασης «λίθινης εποχής» που προκαλείται από έκθεση σε αγχογόνους παράγοντες, όπως αυτοί που αναφέρθηκαν προηγούµενα, και προετοιµάζει τον ανθρώπινο οργανισµό για µάχη ή φυγή, δηλαδή για σωµατική δραστηριότητα. Πρόκειται για ένα είδος υπερέντασης ή επιτάχυνσης των λειτουργιών του οργανισµού. Αυτό ήταν απαραίτητο όταν ο άνθρωπος της λίθινης εποχής αντιµετώπιζε άγρια ζώα, όχι όµως και για τον σηµερινό εργαζόµενο που προσπαθεί να προσαρµοστεί και να ανταποκριθεί σε εναλλασσόµενες βάρδιες, σε ιδιαίτερα µονότονη και αποµονωµένη εργασία και σε απειλητικούς ή υπεραπαιτητικούς πελάτες.
Το στρες πoυ συνδέεται µε την εργασία µπορεί να οριστεί ως η συναισθηµατική και ψυχoσωµατική αντίδραση σε δυσάρεστες και βλαβερές πτυχές της ίδιας της εργασίας, τoυ εργασιακoύ περιβάλλoντoς και της oργάνωσης της εργασίας. Πρόκειται για µια κατάσταση η oπoία χαρακτηρίζεται από υψηλά επίπεδα διέγερσης και αγωνίας και συχνά από τo αίσθηµα µη δυνατότητας ανταπόκρισης.
Είναι το στρες επικίνδυνο;
Η απάντηση είναι: ναι και όχι.
Το στρες µπορεί να οδηγήσει σε ασθένεια όταν οι επαγγελµατικές απαιτήσεις είναι υψηλές και η επιρροή του εργαζόµενου στις συνθήκες εργασίας του είναι χαµηλή, όταν η κοινωνική υποστήριξη από πλευράς διαχείρισης και συναδέλφων είναι ανεπαρκής και η ανταµοιβή του εργαζόµενου, υπό µορφή αµοιβής, εκτίµησης ή επαγγελµατικής εξέλιξης, δεν ανταποκρίνεται στην προσπάθεια που καταβάλλει. Γενικά, όταν αυτές οι καταστάσεις είναι έντονες, χρόνιες ή/και συχνά επαναλαµβανόµενες. Κοινό αποτέλεσµα αυτών των καταστάσεων είναι η σωµατική και ψυχική νοσηρότητα, ακόµη και ο θάνατος (βλέπε στη συνέχεια).
Η απάντηση είναι όχι στην περίπτωση που ―µέσα σε λογικά πλαίσια― ο εργαζόµενος έχει τη δυνατότητα ή ενθαρρύνεται να αναλάβει τον έλεγχο των συνθηκών εργασίας του, όταν του προσφέρεται κατάλληλη κοινωνική υποστήριξη και οι προσπάθειές του ανταµείβονται ανάλογα.
Όταν αισθανόµαστε ότι ελέγχoυµε την κατάσταση, το στρες γίνεται το «άλας της ζωής», µια πρόκληση παρά µια απειλή. Όταν χάνoυµε τη ζωτική αυτή ικανότητα ελέγχoυ, στρες µπoρεί να σηµαίνει κρίση, πράγµα πoυ βλάπτει εµάς, την υγεία µας και τoν εργoδότης µας. Εάν αυτή η πίεση είναι καθηµερινή, τότε ο ρυθµός φθοράς του σώµατος αυξάνεται. Όσο πιο πολύ επιταχύνονται οι ρυθµοί τόσο πιο συχνές είναι οι «επαναστάσεις ανά λεπτό» (RPM) στις οποίες υποβάλλεται το σώµα µας και τόσο πιο γρήγορα φθείρεται ο οργανισµός µας ― «θανάσιµος ασπασµός».
Μπορεί το στρες που συνδέεται µε την εργασία να επηρεάσει την υγεία;
Η υγεία και η ευεξία µπορούν να επηρεαστούν από την εργασία τόσο θετικά όσο και αρνητικά. Η εργασία µπορεί να προσδώσει σκοπό και νόηµα στη ζωή. Μπορεί να προσδώσει µορφή και περιεχόµενο στην κάθε ηµέρα, την εβδοµάδα και το έτος της ζωής µας. Μπορεί να µας προσφέρει ταυτότητα, αυτοσεβασµό, κοινωνική υποστήριξη και υλικές απολαβές. Αυτό µπορεί να γίνει όταν οι επαγγελµατικές απαιτήσεις είναι βέλτιστες (και όχι µέγιστες), όταν παρέχεται στους εργαζόµενους ένας λογικός βαθµός αυτονοµίας και όταν το «κλίµα» της οργάνωσης της εργασίας είναι φιλικό και ενθαρρυντικό. Στην περίπτωση αυτή, η εργασία µπορεί να αποτελέσει έναν από τους σηµαντικότερους παράγοντες προαγωγής της υγείας στη ζωή του ατόµου (βλέπε παραπάνω).
Εάν όµως οι συνθήκες εργασίας χαρακτηρίζονται από ακριβώς αντίθετους παράγοντες, µπορούν ―τουλάχιστον µακροπρόθεσµα― να δηµιουργήσουν νοσηρή κατάσταση και να επιταχύνουν ή να οξύνουν τα συµπτώµατά της.
Όταν εκτιθέµεθα σε παρόµοιους ή συναφείς παράγoντες πoυ πρoκαλoύν στρες, oι περισσότερoι από εµάς εκδηλώνoυµε συναισθηµατικές αντιδράσεις, όπως ανησυχία, κατάθλιψη, δυσφορία, νευρικότητα ή κόπωση.
Το στρες που συνδέεται µε την εργασία µπορεί επίσης να επηρεάσει τoν τρόπo συµπεριφoράς µας. Ορισµένoι από εµάς αρχίζoυν τo κάπνισµα ή διακατέχoνται από βoυλιµία, αναζητoύν ανακoύφιση στην κατανάλωση oινoπνεύµατoς ή διακινδυνεύoυν χωρίς λόγo κατά την εργασία ή την oδήγηση. Πoλλές από αυτές τις αντιδράσεις oδηγoύν σε παθoλoγικές καταστάσεις ή και πρόωρo θάνατo. Η αυτοκτονία είναι ένα από πολλά παραδείγµατα.
Η αντίδρασή µας µπoρεί να είναι και σωµατική. Όταν θεωρούµε ότι ο προϊστάµενός µας µας επικρίνει άδικα, µπορεί να παρουσιάσουµε υψηλή πίεση· µπορεί να εµφανίσουµε ταχυπαλµίες ή αρρυθµίες, µυϊκή ένταση πoυ συνoδεύεται από πoνoκέφαλo, πόνoυς στην πλάτη ή τoν αυχένα ή ξήρανση του λάρυγγα και του στόµατος ή καύσο στοµάχου λόγω υπερπαραγωγής όξινoυ γαστρικoύ υγρoύ.
Όλες αυτές οι αντιδράσεις µπορούν να έχουν ως αποτέλεσµα παθολογικές καταστάσεις, ασθένειες, ακόµη και θάνατο, από καρδιαγγειακές παθήσεις ή καρκίνο (από το υπερβολικό κάπνισµα ή από την κατανάλωση υπερβολικής ποσότητας λιπαρών τροφών και µικρής ποσότητας θρεπτικών ινών).
Κατ’ αυτόν τον τρόπο µπορεί ουσιαστικά να επηρεαστεί οτιδήποτε αφορά την επαγγελµατική υγεία και τις ασθένειες. Αυτό µπορεί να γίνει µε τη λανθασµένη συναισθηµατικά ή/και γνωστικά ερµηνεία των συνθηκών εργασίας ως εχθρικών και/ή µε τη λανθασµένη ερµηνεία συνηθισµένων σωµατικών συµπτωµάτων ως ενδείξεων σοβαρής ασθένειας.
Όλα αυτά µπορούν να οδηγήσουν σε µια πληθώρα διαταραχών και ασθενειών και στην έλλειψη ευεξίας και παραγωγικότητας. Στα παραδείγµατα που αναφέρονται εκτενώς στις οδηγίες περιλαµβάνονται ισχαιµικές καρδιοπάθειες, περιπτώσεις εγκεφαλικών και καρκίνου, µυοσκελετικές και γαστρεντερικές παθήσεις, περιπτώσεις κατάθλιψης, ατυχήµατα και αυτοκτονίες.
Ποιος κινδυνεύει;
Στην πραγµατικότητα καθένας από εµάς. Κάθε άτοµο έχει το οριακό του σηµείο. Επίσης, η φύση και οι συνθήκες της εργασίας αλλάζουν µε ιλιγγιώδη ρυθµό. Αυτό επαυξάνει τον κίνδυνο που διατρέχουµε ή µπορεί να διατρέξουµε, σε διαφορετικό όµως βαθµό. Ορισµένες οµάδες βρίσκονται σε µεγαλύτερο κίνδυνο απ’ ό,τι άλλες. Ορισµένοι παράγοντες αύξησης του κινδύνου είναι η συµπεριφορά τύπου Α (εχθρική συµπεριφορά), η ύπαρξη ανεπαρκών στρατηγικών αντιµετώπισης, η διαβίωση και η εργασία κάτω από δυσµενείς κοινωνικοοικονοµικές συνθήκες και η έλλειψη κοινωνικής υποστήριξης. Άλλοι παράγοντες είναι η ηλικία (νέοι και µεγαλύτεροι σε ηλικία εργαζόµενοι), το φύλο σε συνδυασµό µε υπερβολικές απαιτήσεις (π.χ. µόνοι γονείς) και η µειονεξία. Συχνά, τα άτοµα που κινδυνεύουν περισσότερο εκτίθενται σε πιο δυσµενείς συνθήκες διαβίωσης και εργασίας. Έτσι, το ευάλωτο ενός ατόµου και ο υψηλός βαθµός έκθεσής του σε αυτούς τους παράγοντες τείνουν να συµπίπτουν.
Μπορεί να αποφευχθεί το στρες που συνδέεται µε την εργασία;
Το στρες που συνδέεται µε την εργασία µπορεί να αντιµετωπιστεί σε τέσσερα επίπεδα: σε επίπεδο εργαζόµενου, επιχείρησης, κράτους µέλους και ΕΕ. Όποιοι και αν είναι οι στόχοι, οι συνθήκες διαµορφώνονται από τον άνθρωπο και µπορεί οποιοσδήποτε από τους εµπλεκόµενους να παρέµβει σε αυτές.
Σε κάθε περίπτωση πρέπει να εντοπιστούν οι παράγοντες που δηµιουργούν στρες καθώς και οι αντιδράσεις και οι παθολογικές καταστάσεις που προκαλούνται από αυτό.
Όπως έχει ήδη επισηµανθεί, υπάρχουν πολλοί λόγοι γι’ αυτό: το στρες αποτελεί πρόβληµα τόσο για τον εργαζόµενο όσο και για τον εργοδότη αλλά και για την κοινωνία· τα προβλήµατα που οφείλονται στο στρες που συνδέεται µε την εργασία αυξάνονται· υπάρχει σχετική νοµική υποχρέωση σύµφωνα µε την οδηγία-πλαίσιο της ΕΕ για την υγεία και την ασφάλεια· πολλοί από τους παράγοντες που προκαλούν στρες και τις συνέπειές του µπορούν να αποφευχθούν και να προσαρµοστούν και από τις τρεις πλευρές της αγοράς εργασίας, εφόσον συνεργαστούν για το ίδιο αλλά και το αµοιβαίο συµφέρον.
Το στρες που συνδέεται µε την εργασία µπορεί να αποφευχθεί ή να αντιµετωπιστεί µε τον εκ νέου σχεδιασµό της θέσης εργασίας (π.χ. µε την ενδυνάµωση του εργαζόµενου και την αποφυγή υπεραπασχόλησης ή υποαπασχόλησης), τη βελτίωση της κοινωνικής υποστήριξης, µε τη λογική ανταµοιβή των προσπαθειών που καταβάλλονται και, βέβαια, µε την προσαρµογή του εργασιακού περιβάλλοντος στις ικανότητες, τις ανάγκες και τις λογικές προσδοκίες του εργαζόµενου.
Οι ενδεικνυόµενες προσεγγίσεις περιλαµβάνουν συµµετοχικές µορφές διαχείρισης, ευέλικτα προγράµµατα εργασίας και δυνατότητες επαγγελµατικής σταδιοδροµίας, σύµφωνα µε τις απαιτήσεις της οδηγίας-πλαισίου της ΕΕ και του άρθρου 152 της συνθήκης του Άµστερνταµ.
Μέσα πρόληψης του στρες
Για τον εντοπισµό περιπτώσεων στρες που συνδέεται µε την εργασία, των αιτιών και των συνεπειών του, πρέπει να εξετάζονται το περιεχόµενο και οι συνθήκες της εργασίας, οι όροι απασχόλησης, οι κοινωνικές σχέσεις κατά την εργασία, η υγεία, η ευεξία και η παραγωγικότητα. Για το λόγο αυτό, οι οδηγίες για το στρες που συνδέεται µε την εργασία περιλαµβάνουν σχετικούς καταλόγους ελέγχου και ερωτηµατολόγια που µπορούν να χρησιµοποιηθούν από τους ενδιαφερόµενους.
Από τη στιγµή που οι κύριοι συµβαλλόµενοι στην αγορά εργασίας διαπιστώσουν πού έγκειται το πρόβληµα, µπορούν να αναλάβουν δράση για την επίλυσή του, δηλαδή να βελτιώσουν τις αγχογόνες συνθήκες στο χώρο εργασίας.
Αυτό µπορεί να γίνει µε απλές οργανωτικές αλλαγές όπως:
• διάθεση στον εργαζόµενο του απαιτούµενου χρόνου ώστε να εκτελέσει ικανοποιητικά την εργασία του,
• εφοδιασµός του εργαζόµενου µε σαφή περιγραφή καθηκόντων,
• ανταµοιβή του εργαζόµενου για καλή επαγγελµατική απόδοση,
• εξασφάλιση της δυνατότητας έκφρασης από τον εργαζόµενο παραπόνων και σοβαρή και γρήγορη επεξεργασία τους,
• εναρµόνιση των ευθυνών και των αρµοδιοτήτων του εργαζόµενου,
• διασαφήνιση των στόχων και των αξιών της επιχείρησης και προσαρµογή τους στους στόχους και τις αξίες του εργαζόµενου, όπου αυτό είναι δυνατό,
• προαγωγή του ελέγχου και της υπερηφάνειας από πλευράς εργαζόµενου για το τελικό προϊόν της εργασίας του,
• προώθηση της ανεκτικότητας, της ασφάλειας και της δικαιοσύνης στο χώρο εργασίας,
• εξάλειψη επιβλαβών φυσικών εκθέσεων,
• εντοπισµός των αποτυχιών και των επιτυχιών, των αιτιών και των επιδράσεών τους σε προηγούµενες ενέργειες και αξιοποίησή τους σε µελλοντικές ενέργειες για την προστασία της υγείας στο χώρο εργασίας· συγκέντρωση γνώσεων για την αποφυγή αποτυχιών και την αύξηση των επιτυχιών, για τη σταδιακή βελτίωση του επαγγελµατικού περιβάλλοντος και της υγείας (εσωτερικός έλεγχος, βλέπε παρακάτω).
Σε εταιρικό ή εθνικό επίπεδο, και οι τρεις συµβαλλόµενες πλευρές στην αγορά εργασίας µπορούν να εξετάσουν οργανωτικές βελτιώσεις για την πρόληψη του στρες που συνδέεται µε την εργασία και την κακή κατάσταση της υγείας, όσον αφορά τα ακόλουθα:
• Πρόγραµµα εργασίας. Σχεδιασµός του προγράµµατος εργασίας κατά τρόπο που να αποφεύγονται συγκρούσεις µε εξωεπαγγελµατικές απαιτήσεις και ευθύνες. Πρέπει να καταρτιστούν και να γίνουν έγκαιρα γνωστά προγράµµατα για εναλλασσόµενες βάρδιες, όπου ο εργαζόµενος θα εκτελεί τη βάρδια του σε κύκλο «πρωί-απόγευµαβράδυ».
• Συµµετοχή/έλεγχος. Εξασφάλιση στους εργαζόµενους της δυνατότητας συµµετοχής στις αποφάσεις ή ενέργειες που αφορούν τη θέση εργασίας τους.
• Φόρτος εργασίας. Εξασφάλιση συµβατότητας των επαγγελµατικών απαιτήσεων µε τις δεξιότητες και τις δυνατότητες του εργαζόµενου και παροχή επαρκούς χρόνου ανάκαµψης ύστερα από την άσκηση ιδιαίτερα απαιτητικών σωµατικών ή πνευµατικών εργασιών.
• Περιεχόµενο. Σχεδιασµός των καθηκόντων κατά τρόπο που να παρέχονται στον εργαζόµενο νόηµα για την εργασία που εκτελεί, κίνητρα, συναίσθηση ολοκλήρωσης και δυνατότητα ανάπτυξης των ικανοτήτων του.
• Ρόλοι. Σαφής καθορισµός ρόλων και αρµοδιοτήτων.
• Κοινωνικό περιβάλλον. Παροχή της δυνατότητας κοινωνικής αλληλεπίδρασης, συµπεριλαµβανοµένης της παροχής ηθικής και κοινωνικής υποστήριξης και της αλληλεγγύης µεταξύ συναδέλφων.
• Μέλλον. Αποφυγή ασαφειών σε θέµατα ασφάλειας, όσον αφορά τη θέση εργασίας, και σε θέµατα εξέλιξης της σταδιοδροµίας· προώθηση της διά βίου εκµάθησης και της απασχολησιµότητας.
Μέτρα που απευθύνονται στο άτοµο
Βάσει των αρχών που αναφέρθηκαν προηγούµενα, οι εργαζόµενοι και οι εργοδότες µπορούν να επιλύσουν τα προβλήµατα που εντοπίζονται. Βέβαια, η διαδικασία αυτή µπορεί να πάρει χρόνο ή να µην είναι εφικτή βραχυπρόθεσµα. Μπορεί να χρειαστεί να καταφύγουν οι κοινωνικοί εταίροι σε µια εναλλακτική στρατηγική, δηλαδή την προσαρµογή του ατόµου στο περιβάλλον, προσφέροντας σωµατική άσκηση και/ή τεχνικές ανάπαυσης, ιατρική περίθαλψη, συµβουλές και τεχνικές αντιµετώπισης του στρες.
Εσωτερικός έλεγχος
Οι ενέργειες για τη µείωση του επιβλαβούς στρες που συνδέεται µε την εργασία δεν πρέπει να είναι περίπλοκες, χρονοβόρες ή απαγορευτικά δαπανηρές. Μια από τις πιο λογικές, απλές και φθηνές προσεγγίσεις είναι αυτή του εσωτερικού ελέγχου.
Πρόκειται για µια αυτορυθµιστική διαδικασία που εφαρµόζεται στα πλαίσια συνεργασίας µεταξύ των ενδιαφεροµένων. Μπορεί να συντονιστεί από την υπηρεσία επαγγελµατικής υγείας της επιχείρησης ή από την επιθεώρηση εργασίας, όπως επίσης και από µια νοσοκόµα επαγγελµατικής ή δηµόσιας υγείας, έναν κοινωνικό λειτουργό, ένα φυσιοθεραπευτή ή διευθυντή προσωπικού.
Το πρώτο στάδιο αυτής της διαδικασίας συνίσταται στον εντοπισµό της συχνότητας εµφάνισης, της διάδοσης, της σοβαρότητας και των τάσεων όσον αφορά την έκθεση σε παράγοντες που προκαλούν στρες που συνδέεται µε την εργασία, όπως επίσης και των αιτιών και των συνεπειών τους στην υγεία, µε τη χρήση κάποιων από τα πολλά µέσα έρευνας που αναφέρονται στις οδηγίες.
Σε δεύτερη φάση αναλύονται τα χαρακτηριστικά αυτών των εκθέσεων, όπως αντικατοπτρίζονται στο περιεχόµενο, την οργάνωση και τις συνθήκες εργασίας, σε σχέση µε τα συµπεράσµατα που προκύπτουν.
Είναι αναγκαία, επαρκή ή συµβάλλουν στη δηµιουργία στρες που συνδέεται µε την εργασία και παθολογικών καταστάσεων που συνδέονται µε αυτό;
Μπορούν να υποστούν αλλαγές;
Είναι οι αλλαγές αυτές αποδεκτές από τους εµπλεκόµενους;
Στο τρίτο στάδιο της διαδικασίας, οι συµµετέχοντες σχεδιάζουν ένα ολοκληρωµένο σύνολο παρεµβάσεων και το εφαρµόζουν, προκειµένου να αποφευχθεί η δηµιουργία στρες που συνδέεται µε την εργασία και να προαχθεί η ευεξία και η παραγωγικότητα, κατά προτίµηση µε το συνδυασµό µεθόδων «top-down» και «bottom-up».
Τα βραχυπρόθεσµα και µακροπρόθεσµα αποτελέσµατα αυτών των παρεµβάσεων πρέπει να αξιολογηθούν βάσει των ακόλουθων:
α) των εκθέσεων σε αγχογόνους παράγοντες,
β) των αντιδράσεων που οφείλονται στο στρες,
γ) της συχνότητας εµφάνισης και της διάδοσης παθολογικών καταστάσεων,
δ) των δεικτών ευεξίας, και
ε) της παραγωγικότητας, από πλευράς ποιότητας και ποσότητας των αγαθών ή των υπηρεσιών.
Πρέπει επίσης να συνεκτιµηθεί και η σχέση κόστους/οφέλους από οικονοµικής άποψης (στ).
Εάν οι παρεµβάσεις δεν έχουν αποτέλεσµα, ή αν το αποτέλεσµα είναι αρνητικό από τη µια ή την άλλη άποψη, οι εµπλεκόµενοι µπορούν να εξετάσουν εκ νέου τι πρέπει να γίνει, πώς, πότε, από ποιον και για ποιον.
Εάν, αντίθετα, τα αποτελέσµατα είναι γενικά θετικά, µπορούν να εξετάσουν τη δυνατότητα συνέχισης ή επέκτασης των ενεργειών βάσει των ίδιων γενικών γραµµών. Αυτό σηµαίνει ότι θα πρέπει να υπάρχει συστηµατική αξιοποίηση των εµπειριών. Εάν αυτή η διαδικασία εφαρµοστεί για µια µεγάλη χρονική περίοδο, ο χώρος εργασίας καθίσταται παράδειγµα οργανωτικής εκµάθησης.
Οι εµπειρίες από παρόµοιες παρεµβάσεις είναι γενικά πολύ θετικές, όχι µόνο για τους εργαζόµενους, από πλευράς στρες, υγείας και ευεξίας, αλλά και για τη λειτουργία και την επιτυχία της επιχείρησης και για την ίδια την κοινωνία. Εάν η διαδικασία αυτή εφαρµοστεί όπως προτείνεται, υπάρχουν πιθανότητες να υπάρξει κέρδος για όλους τους συµµετέχοντες.
Είναι ανάγκη να αυξηθεί η συνεργασία µεταξύ όλων των παραγόντων σε όλα τα κοινωνικά επίπεδα (ΕΕ, κράτος µέλος, χώρος εργασίας), όσον αφορά τα ακόλουθα:
• Αξιοποίηση των διαθέσιµων πληροφοριών για µέτρα πρόληψης για τη µείωση των ασθενειών και των τραυµατισµών στο χώρο εργασίας που οφείλονται σε στρες που συνδέεται µε την εργασία και για την προαγωγή της υγείας και της ευεξίας των εργαζοµένων, και διεξαγωγή έρευνας για την κάλυψη κενών όσον αφορά τις γνώσεις σε αυτόν τον τοµέα.
• Επαγρύπνηση σε µεµονωµένους χώρους εργασίας και παρακολούθηση σε εθνικό και περιφερειακό επίπεδο για τον προσδιορισµό της έκτασης που προσλαµβάνουν το στρες που συνδέεται µε την εργασία και τα προβλήµατα υγείας, και για τον καθορισµό βασικών γραµµών βάσει των οποίων θα αξιολογούνται οι προσπάθειες βελτίωσης.
• Εκπαίδευση και κατάρτιση των ατόµων που δραστηριοποιούνται στο χώρο της επαγγελµατικής υγείας και άλλων σηµαντικών επαγγελµατικών οµάδων, για να διευκολυνθεί η συµµετοχή τους στην έρευνα και στην ανάπτυξη προγραµµάτων που θα στοχεύουν στη µείωση των επιδράσεων του στρες που συνδέεται µε την εργασία, και για την αξιολόγηση των αποτελεσµάτων παρόµοιων προσεγγίσεων.
• Μεθοδολογικές αναπτύξεις, για τη συνεχή παραγωγή και βελτίωση έγκυρων και αξιόπιστων µεθοδολογικών συνόλων για τη διακλαδική και διεπιστηµονική παρακολούθηση, ανάλυση και δράση όλων των εµπλεκοµένων.
• ∆ηµιουργία µιας κεντρικής υπηρεσίας αξιοποίησης όλων των σχετικών πληροφοριών, µε τη χρήση σύγχρονης τεχνολογίας, βίντεο, προγραµµάτων κατάρτισης, φυλλαδίων, γραµµών άµεσης επικοινωνίας κλπ. Πρέπει επίσης να αξιοποιηθεί το ∆ιαδίκτυο για τη συλλογή, επισκόπηση, ενσωµάτωση και διάδοση πληροφοριών για συναφή δεδοµένα και δραστηριότητες.
• Αντιµετώπιση των συνεπειών του στρες που δηµιουργείται στα πληττόµενα άτοµα, τις οικογένειες και τις κοινότητες που ζουν αυτά, από την υπεραπασχόληση και την ανεργία. Αυτό σηµαίνει µείωση της ανεργίας, της υποαπασχόλησης και της υπεραπασχόλησης, προβολή της έννοιας της «υγιεινής εργασίας» και ανθρωπιστική οργανωτική αναδιάρθρωση.
Αρχίστε τώρα
Ακούγονται όλα αυτά σύνθετα ή ακόµη και ουτοπικά; Και όµως δεν είναι. Έχουν εφαρµοστεί σε πολλές επιχειρήσεις µε αρκετή επιτυχία. Οι αρχές που προαναφέρθηκαν έχουν ενσωµατωθεί στην οδηγία-πλαίσιο της ΕΕ και στη νοµοθεσία περί περιβάλλοντος εργασίας πολλών ευρωπαϊκών κρατών. Πραγµατικά, µπορεί να χρειαστούν χρόνος και προσπάθειες, όµως είναι εφικτό και µάλιστα κατά τρόπο οικονοµικά αποδοτικό.
Τι πρέπει να κάνετε σε πρώτη φάση;
∆ιαβάστε τις οδηγίες και λάβετε συγκεκριµένα µέτρα για την εφαρµογή τους στη χώρα σας και στο χώρο εργασίας σας. Τώρα είναι η σωστή χρονική στιγµή. Τώρα µπορείτε να βελτιώσετε τις συνθήκες εργασίας και την υγεία, όπως επίσης και την απόδοση και την παραγωγικότητα τόσο τη δική σας όσο και αυτήν της επιχείρησης και της χώρας σας.
Ευρωπαϊκή Επιτροπή
Οδηγίες για το στρες που συνδέεται µε την εργασία Άλας της ζωής… ή θανάσιµος ασπασµός; — Περίληψη
Λουξεµβούργο: Υπηρεσία Επισήµων Εκδόσεων των Ευρωπαϊκών Κοινοτήτων
2002 ― 14 σ. ― 14,8 x 21 cm
ISBN 92-894-4156-9
Ευρωπαϊκή Επιτροπή
Γενική ∆ιεύθυνση Απασχόλησης και Κοινωνικών Υποθέσεων
https://drive.google.com/open?id=1-OQWP30J3SIcX9GeGHtI4imVDkamsxCd
ΔΙΑΣΩΣΤΕΣ ΡΟΔΟΥ
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου