Από τον πίνακα 13 προκύπτει ότι το σύνολο των ομάδων της Super League και
το 81% των ομάδων της Football League διαθέτουν απινιδωτή. Η διαφορά μετά τη
σύγκρισή τους χαρακτηρίζεται στατιστικά μη σημαντική. Επιπρόσθετα, μόνο μία
ομάδα έχει απινιδωτή διαθέσιμο για χρήση του κοινού.
Σε ότι αφορά την τοποθεσία απινιδωτών, καταγράφεται στατιστικά σημαντική
διαφορά ανάμεσα στις δύο κατηγορίες ως προς την παρουσία απινιδωτών πλησίον
του αγωνιστικού χώρου.
Από τον πίνακα 15 προκύπτει ότι στην κατηγορία Super League, καταγράφονται
περισσότεροι απινιδωτές σε βαθμό στατιστικά σημαντικό.
Το 63% από το σύνολο των ομάδων που συμμετείχαν στην έρευνα καλύπτει τον
προβλεπόμενο αριθμό απινιδωτών. Ως προς την κάλυψη, δεν εμφανίζουν στατιστικά
σημαντική διαφορά οι δύο κατηγορίες.
Στον πίνακα 19, φαίνεται ο προβλεπόμενος από τις οδηγίες της ΕΚΕ αριθμός
ασθενοφόρων βάσει της χωρητικότητας των σταδίων.
Το 96,3% του συνόλου των ομάδων καλύπτει τον προβλεπόμενο αριθμό
ασθενοφόρων. Οι ομάδες Super League και Football League δεν εμφανίζουν
στατιστικά σημαντική διαφορά ως προς την κάλυψη του προβλεπόμενου αριθμού
ασθενοφόρων.
Μέθοδοι οργάνωσης και λειτουργίας
Σε ότι αφορά την επικοινωνία, συνολικά 4 ομάδες της Super League διαθέτουν
ασύρματο σύστημα, όπως συστήνουν οι οδηγίες της ΕΚΕ, εν αντιθέσει με τη Football
League στην οποία καμία ομάδα δεν διαθέτει αντίστοιχο σύστημα επικοινωνίας.
Ωστόσο η σύγκριση δεν καταδεικνύει διαφορά στατιστικά σημαντική.
Μόνο πέντε ομάδες της Α εθνικής αναφέρουν ύπαρξη γραπτού σχεδίου δράσης
χωρίς η διαφορά ανάμεσα στις δύο κατηγορίες να είναι στατιστικά σημαντική.
Ως προς τη διενέργεια σύσκεψης ομάδας ΚΑΡΠΑ, δεν παρατηρούνται
στατιστικά σημαντικές διαφορές ανάμεσα στις ομάδες των δύο κατηγοριών.
Παρόμοια αποτελέσματα καταγράφονται στις δύο κατηγορίες.
Στον πίνακα 24 αναφέρεται ο αριθμός των ομάδων που αντιμετώπισαν
περιστατικά ΑΚΘ και οξέα περιστατικά τη χρονιά 2015-16, καθώς και το πλήθος των
ομάδων που καταγράφουν τα περιστατικά και τους χρόνους μεταφοράς στο ιατρείο ή
στο νοσοκομείο σε αρχείο. Οι διαφορές ανάμεσα στις ομάδες της Α και της Β εθνικής
δεν ήταν στατιστικά σημαντικές.
Παραπάνω καταγράφεται ο απαιτούμενος χρόνος για το νοσοκομείο για τις
ομάδες των δύο κατηγοριών. Συγκρίνοντας τις ομάδες της Α και της Β εθνικής
κατηγορίας δεν παρατηρούνται στατιστικά σημαντικές διαφορές.
Συσχετίσεις
Στατιστική τεχνική που εφαρμόστηκε για τις συγκρίσεις μεταξύ ομάδων που
καλύπτουν και που δεν καλύπτουν τα κριτήρια: σύγκριση ανεξάρτητων δειγμάτων με
την απαραμετρική δοκιμασία κατά Wilcoxon-Mann-Whitney.
Συνολικά, η σύγκριση των ομάδων που καλύπτουν τα κριτήρια με αυτές που δεν
καλύπτουν τα κριτήρια, σε συσχέτιση με το μέσο όρο συνολικού αριθμού εισιτηρίων,
δεν παρουσιάζει στατιστική σημαντικότητα για την κάλυψη του προβλεπόμενου
αριθμού ιατρών, νοσηλευτών, διασωστών, απινιδωτών και ασθενοφόρων.
Στατιστική τεχνική που εφαρμόστηκε για τις συγκρίσεις μεταξύ ομάδων που
καλύπτουν και που δεν καλύπτουν τα κριτήρια: σύγκριση ανεξάρτητων δειγμάτων με
την απαραμετρική δοκιμασία κατά Wilcoxon-Mann-Whitney.
Συνολικά η σύγκριση των ομάδων που καλύπτουν τα κριτήρια με αυτές που δεν
καλύπτουν τα κριτήρια σε συσχέτιση με την χωρητικότητα των σταδίων παρουσιάζει
στατιστική σημαντικότητα για την κάλυψη του προβλεπόμενου αριθμού ιατρών,
νοσηλευτών και απινιδωτών.
Πιο συγκεκριμένα, ομάδες με μικρότερη χωρητικότητα σταδίου παρουσιάζουν
μεγαλύτερα ποσοστά στην κάλυψη του προβλεπόμενου αριθμού ιατρών, νοσηλευτών
και απινιδωτών εν συγκρίσει με τις ομάδες με μεγαλύτερη χωρητικότητα σταδίου.
Στατιστική τεχνική που εφαρμόστηκε για τις συγκρίσεις μεταξύ ομάδων που
καλύπτουν και που δεν καλύπτουν τα κριτήρια: δοκιμασία κατά Fisher’s exact test.
Η σύγκριση των ομάδων που καλύπτουν τα κριτήρια με αυτές που δεν
καλύπτουν τα κριτήρια σε συσχέτιση με την τοποθεσία των ομάδων ανάμεσα στα
αστικά κέντρα και την επαρχία δεν παρουσιάζει στατιστική σημαντικότητα.
5. Συζήτηση
Ο αιφνίδιος καρδιακός θάνατος αποτελεί μία από τις κύριες αιτίες θανάτου
παγκοσμίως. Ο αυξημένος κίνδυνος εκδήλωσης ΑΚΘ που διατρέχουν αθλητές και
θεατές κατά την διάρκεια ενός αθλητικού αγώνα δημιουργεί προκλήσεις σε ότι αφορά
την καρδιαγγειακή τους ασφάλεια [130,132].
Στην μελέτη μας, που πραγματοποιήθηκε για πρώτη φορά στην Ελλάδα,
διερευνήθηκε το επίπεδο ασφαλείας σε ότι αφορά την πρόληψη και αντιμετώπιση του
ΑΚΘ εντός αθλητικών σταδίων A’ (Superleague) και B’ (Football League) εθνικής
κατηγορίας ποδοσφαίρου στην Ελλάδα για την χρονική περίοδο 2016-17.
Συμμετείχαν συνολικά 27/36 ομάδες. Πραγματοποιήθηκε καταγραφή του
προσωπικού, του εξοπλισμού και μελετήθηκε σειρά παραμέτρων που σχετίζονται με
την πρόληψη και αντιμετώπιση ΑΚΑ εντός σταδίου. Σύμφωνα με τις συστάσεις της
ΕΚΕ και την χωρητικότητα του εκάστοτε σταδίου, υπολογίστηκε ο απαιτούμενος
αριθμός προσωπικού καθώς και ο απαραίτητος εξοπλισμός των ομάδων.
Εν συνεχεία,
μελετήθηκε ο βαθμός συμμόρφωσης των ομάδων με τις συστάσεις και
πραγματοποιήθηκε σύγκριση μεταξύ των δύο εθνικών κατηγοριών.
Αρχικά καταγράφηκε η ειδίκευση του υπευθύνου ιατρού και το επίπεδο
εκπαίδευσης των υπευθύνων ιατρών στην ΚΑΡΠΑ. Η πλειοψηφία των υπεύθυνων
ιατρών των ομάδων όπως ήταν αναμενόμενο, ήταν ορθοπαιδικοί στην ειδίκευση τους.
Οι αθλητές αντιμετωπίζουν συχνά σειρά μυοσκελετικών κακώσεων και παθήσεων
που απαιτούν την συνεχή παρουσία ορθοπαιδικού-χειρουργού.
Η ΕΚΕ δεν συστήνει
κάποια συγκεκριμένη ειδικότητα ιατρού για την θέση του υπεύθυνου ιατρού ομάδας
παρ’ όλα αυτά συστήνει ο ιατρός που αναλαμβάνει μια τέτοια θέση να έχει επίπεδο
εκπαίδευσης ALS.
Η υψηλή κατάρτιση των υπεύθυνων ιατρών στην ΚΑΡΠΑ είναι
κομβικής σημασίας ζήτημα για την ορθή και ολοκληρωμένη οργάνωση των ομάδων
στην αντιμετώπιση του ΑΚΘ.
Σχετικά με το επίπεδο εκπαίδευσης στην ΚΑΡΠΑ των υπευθύνων ιατρών
καταγράφεται στατιστικά σημαντική διαφορά (p value 0,019) ανάμεσα στις δύο
κατηγορίες.
Η εκπαίδευση των ιατρών της Superleague είναι ανώτερη συγκριτικά με
την Football league. Στην μελέτη καταγράφεται ότι 50% των ιατρών της πρώτης κατηγορίας διαθέτουν εκπαίδευση (ALS ή BLS), ενώ το σύνολο των υπευθύνων
ιατρών των ομάδων στην Football League δεν αναφέρουν πιστοποίηση στην
εκπαίδευση της ΚΑΡΠΑ.
Όσον αφορά την κάλυψη του προβλεπόμενου αριθμού προσωπικού
παρατηρήθηκε σημαντική έλλειψη στην παρουσία ιατρών, νοσηλευτών και
διασωστών, χωρίς να καταγράφεται σημαντική διαφορά ανάμεσα στις δύο
κατηγορίες.
Συγκεκριμένα παρουσία του απαιτούμενου αριθμού ιατρών καταγράφηκε στο
37,5% των ομάδων της Superleague και στο 54,6% των ομάδων στην Football
league ενώ παρόμοια αποτελέσματα καταγράφηκαν στην παρουσία του
απαραίτητου αριθμού νοσηλευτών, Superleague 31,3% και Football league
54,5% χωρίς οι διαφορές να είναι στατιστικά σημαντικές .
Σχετικά με την παρουσία του προβλεπόμενου αριθμού διασωστών
καταγράφεται χαμηλός βαθμός συμμόρφωσης με τις οδηγίες και στις δύο
κατηγορίες χωρίς να παρουσιάζουν στατιστικά σημαντική διαφορά μεταξύ τους
(25% Superleague και 9% Football league , p value 0,618). Η παρουσία
διασωστών στην μελέτη μας καταγράφηκε μόνο σε 7 ομάδες από τις 27 που
συμμετείχαν συνολικά.
Αξίζει να αναφέρουμε ότι ο ρόλος των διασωστών είναι
ιδιαίτερα κρίσιμος για την γρήγορη αναγνώριση και αντιμετώπιση της αιφνίδιας
καρδιακής ανακοπής σε θεατές στις εξέδρες του σταδίου. Μελέτες σε στάδια της
Γερμανίας και της Ολλανδίας κατέγραψαν σημαντικά ποσοστά επιτυχίας σε
περιστατικά ΑΚΑ που είχαν υποστεί θεατές τα οποία αντιμετώπισαν αρχικά
διασώστες οι οποίοι διέθεταν αυτόματους απινιδωτές [143,144].
Η πλειοψηφία των
ομάδων και στις δύο κατηγορίες (20/27) ανέφεραν ότι δεν διαθέτουν διασώστες κατά
την διάρκεια του αγώνα (74,1%).
Στην μελέτη μας έγινε καταγραφή και σύγκριση του απαιτούμενου εξοπλισμού
ανάμεσα στις δύο κατηγορίες.
Ο ρόλος των απινιδωτών είναι κεντρικός για την αντιμετώπιση μιας ενδεχόμενης
ΑΚΑ.
Σημαντικό στοιχείο της αλυσίδας επιβίωσης είναι ο χρόνος μέχρι την
απινίδωση. Όπως έχει αναφερθεί ήδη, ο κρίσιμος χρόνος έχει οριστεί στα 3-5 λεπτά.
Η παρουσία απινιδωτή έχει καταγραφεί στην συντριπτική πλειοψηφία των ομάδων (25/27) με ποσοστό 92,6%. Μόνο δύο ομάδες δεν ανέφεραν την παρουσία απινιδωτή
(7,4%). Τα ποσοστά αυτά είναι μεγαλύτερα εν συγκρίσει με αντίστοιχες μελέτες στο
παρελθόν και δείχνουν μια βελτίωση της κατάστασης των σταδίων στην Ελλάδα.
Η
μελέτη Arena Study που είχε διεξαχθεί το 2009 με συμμετοχή 190 ομάδων από 10
διαφορετικές Ευρωπαϊκές χώρες είχε καταγράψει παρουσία απινιδωτή σε ποσοστό
72% ενώ το ποσοστό που δεν διέθεταν απινιδωτή ήταν 28%.
Στην συγκεκριμένη
μελέτη, το ποσοστό των ελληνικών ομάδων που δεν διέθεταν απινιδωτή ήταν στο
25% ενώ στην μελέτη μας ήταν 7,4% [134].
Σημαντική παράμετρος είναι, πέρα από την παρουσία απινιδωτή, η δυνατότητα
γρήγορης διάθεσής του. Σύμφωνα με της συστάσεις της ΕΚΕ, ο αριθμός απινιδωτών
πρέπει να είναι ανάλογος με την χωρητικότητα του σταδίου.
Συγκεκριμένα,
παρατηρήθηκε αυξημένος αριθμός απινιδωτών στην Superleague συγκριτικά με την
Football league σε βαθμό στατιστικά σημαντικό(p value <0,001), ενώ η κάλυψη του
απαιτούμενου αριθμού απνιδωτών παρουσιάζεται σε παρόμοιο ποσοστό (63%) και
στις δύο κατηγορίες.
Αυτό το αποτέλεσμα είναι αναμενόμενο καθώς πολλές ομάδες
στην Superleague διαθέτουν αρκετούς απινιδωτές λόγω μεγάλου μεγέθους των
σταδίων σε συνδυασμό με αυξημένη προσέλευση θεατών.
Μια ακόμη σημαντική διαφορά ανάμεσα στις δύο κατηγορίες παρατηρείται
στην τοποθεσία των απινιδωτών κατά την διάρκεια των αγώνων. Η τοποθέτηση
του απινιδωτή πλησίον του αγωνιστικού χώρου καταγράφεται αυξημένη σε
βαθμό στατιστικά σημαντικό στην Superleague εν συγκρίσει με Football league
(p value<0,001).
Η στατιστικά σημαντική διαφορά που έχουν οι δύο εθνικές κατηγορίες
αναφορικά με τη θέση του απινιδωτή κοντά στον αγωνιστικό χώρο και το επίπεδο
εκπαίδευσης των υπευθύνων ιατρών στην ΚΑΡΠΑ οδηγεί στο συμπέρασμα ότι η
Superleague είναι πιο ασφαλής συγκριτικά με την Football league σε ότι έχει να κάνει
με την προστασία των αθλητών.
Η παρουσία ασθενοφόρου κατά την διάρκεια του αγώνα καταγράφεται συνολικά
σε υψηλά ποσοστά (96,2%).
Η συντριπτική πλειοψηφία των ασθενοφόρων βρίσκεται
σε σημείο με εύκολη πρόσβαση στον αγωνιστικό χώρο (96,0%) καθώς επίσης μπορεί
να προσεγγίσει και τις εξέδρες από την εξωτερική μεριά σε μικρό χρονικό διάστημα.
Σε μια περίπτωση το ασθενοφόρο δεν είχε την δυνατότητα να προσεγγίσει τον αγωνιστικό χώρο λόγω της ακαταλληλότητας του σταδίου. Αυτό αποτελεί και έναν
δείκτη για την ανάγκη ύπαρξης κατάλληλων και σύγχρονων σταδίων.
Σύγκριση ανάμεσα στις δύο κατηγορίες δείχνει ότι δεν παρουσιάζονται
σημαντικές διαφορές στην κάλυψη απαιτούμενου αριθμού ασθενοφόρου στην
Superleague Football league αφού και οι δύο κατηγορίες εμφανίζουν υψηλά
ποσοστά συμμόρφωσης (93,7%- 100%, p value 0,5).
Αν και η παρουσία ασθενοφόρων δεν ορίζεται ως υποχρεωτική, σύμφωνα με τις
συστάσεις της ΕΚΕ για τα στάδια <10.000 θεατών, το υψηλό ποσοστό συμμόρφωσης
μπορεί να εξηγηθεί από τον υποχρεωτικό χαρακτήρα που έχει η παρουσία
ασθενοφόρου σύμφωνα με τους κανονισμούς διεξαγωγής των ελληνικών
πρωταθλημάτων.
Σειρά άλλων παραμέτρων που μελετηθήκαν και παρουσιάζονται
στην έρευνα μας, όπως ο αριθμός απινιδωτών, διασωστών κτλ που δεν εμφανίζουν
αντίστοιχα υψηλά ποσοστά συμμόρφωσης, δεν περιλαμβάνονται στις υποχρεώσεις
των ομάδων όπως ορίζει ο κανονισμός διεξαγωγής των πρωταθλημάτων.
Επίσης η
ύπαρξη ασθενοφόρων επιδρά και στην παρουσία απινιδωτών καθώς καταγράφεται
σαν τοποθεσία απινιδωτή σε υψηλή συχνότητα και για τις δύο κατηγορίες(62,5%-
66% p value 0,59).
Τα υψηλά ποσοστά συμμόρφωσης στην παρουσία
ασθενοφόρων δείχνουν την μεγάλη επίδραση που μπορεί να έχει ο κανονισμός
διεξαγωγής πρωταθλημάτων στις ομάδες.
Όσον αφορά την συνολικότερη οργάνωση και λειτουργία των ποδοσφαιρικών
ομάδων στην αντιμετώπιση της ΑΚΑ, βαρύνουσας σημασίας είναι η ύπαρξη γραπτού
ιατρικού σχεδίου δράσης.
Όπως αναφέρθηκε και ανωτέρω, το ιατρικό σχέδιο δράσης
αποτελεί σημαντικό στοιχείο για την ορθή και ολοκληρωμένη αντιμετώπιση του
ΑΚΑ εντός μαζικών αθλητικών χώρων. Εντός του ιατρικού σχεδίου δράσης
καταγράφεται το σύνολο του προσωπικού ,ορίζεται ο ρόλος και η θέση του κάθε
μέλους της ομάδας ΚΑΡΠΑ, καταγράφεται το σύνολο του εξοπλισμού, η μέθοδος
επικοινωνίας και σειρά άλλων σημαντικών στοιχείων.
Η ύπαρξη του σχετίζεται με
την εύρυθμη και ολοκληρωμένη λειτουργία της ιατρικής ομάδας που είναι
επιφορτισμένη με την αντιμετώπιση ΑΚΑ. Η ύπαρξη του ιατρικού σχεδίου δράσης
στην μελέτη αποτυπώθηκε στην Superleague με ποσοστό 18,5%. Στη Football
league καμία ομάδα δεν ανέφερε την ύπαρξη του, χωρίς όμως η διαφορά αυτή να
είναι στατιστικά σημαντική (p value 0,06).
Σχετικά χαμηλά ποσοστά συμμόρφωσης παρουσιάζουν οι ομάδες της μελέτης σε
σημεία που αφορούν τη συνολικότερη οργάνωση των ομάδων και στις δύο
κατηγορίες χωρίς στατιστικά σημαντικές διαφορές μεταξύ τους.
Η ύπαρξη αρχείου
περιστατικών, η ασύρματη επικοινωνία των μελών της ομάδας ΚΑΡΠΑ , η διενέργεια
σύσκεψης πριν την έναρξη του αγώνα, η καταγραφή του χρόνου για τη μεταφορά
ασθενών εντός και εκτός σταδίου είναι αναπόσπαστα κομμάτια που απαιτούνται για
να επιτευχθεί το επιθυμητό αποτέλεσμα.
Στατιστικά σημαντική διαφορά παρατηρείται στον χρόνο παρουσίας της
ομάδας ΚΑΡΠΑ πριν την έναρξη του αγώνα καθώς και μετά την λήξη του αγώνα
στην Superleague εν συγκρίσει με την Football league, στοιχείο που είναι
αναμενόμενο λόγω της μαζικότερης παρουσίας θεατών στην πρώτη κατηγορία
γεγονός που επηρεάζει τους χρόνους προσέλευσης και αποχώρησης των θεατών
από το στάδιο.
Στο πλαίσιο της μελέτης παρατηρήθηκαν οι πιθανές συσχετίσεις των ομάδων
ανάλογα με την συμμόρφωση τους με τις οδηγίες της ΕΚΕ σε σχέση με τον αριθμό
εισιτηρίων, την χωρητικότητα σταδίου και την τοποθεσία σταδίου (αστικά κέντραεπαρχία).
Στατιστικά σημαντική συσχέτιση παρατηρήθηκε στις ομάδες με μικρότερη
χωρητικότητα σταδίου που παρουσίασαν σε μεγαλύτερο ποσοστό κάλυψη του
προβλεπόμενου αριθμού ιατρών, νοσηλευτών και απινιδωτών εν συγκρίσει με ομάδες
με μεγαλύτερη χωρητικότητα στα στάδια τους.
Το αποτέλεσμα αυτό καταδεικνύει αφενός τις υψηλότερες προδιαγραφές όπως
ορίζονται από τις διεθνείς οδηγίες, για να επιτευχθεί η ασφάλεια των παρευρισκόμενων και αφετέρου την έλλειψη οργάνωσης από σημαντικό αριθμό
ομάδων και στις δύο κατηγορίες ποδοσφαίρου.
Ένα μικρό σε χωρητικότητα στάδιο
παρουσιάζει πλεονεκτήματα σχετικά με την ευκολότερη οργάνωση έμψυχου και
άψυχου υλικού σύμφωνα με τις οδηγίες, σε σχέση με ένα μεγάλο και αχανές στάδιο.
Συμπερασματικά, αποτυπώνεται από την μελέτη μας ότι οι ομάδες της
Superleague και Football league δεν πληρούν σε μεγάλο βαθμό τις απαιτούμενες
προδιαγραφές για την πρόληψη και αντιμετώπιση ΑΚΘ εντός σταδίων όπως
ορίζονται πλέον από την Ευρωπαϊκή Καρδιολογική Εταιρία.
Ο κύριος όγκος του
προσωπικού και του εξοπλισμού τοποθετείται πλησίον του αγωνιστικού χώρου με
εύκολη πρόσβαση σε αυτόν, φαίνεται συνεπώς πως έχει δοθεί μεγαλύτερη έμφαση στην ασφάλεια των αθλητών και λιγότερο σε αυτή των θεατών.
Η προστασία των
θεατών απαιτεί αφενός την ύπαρξη πολυμελούς ομάδας με διαφορετικούς ρόλους η
οποία να έχει ευκολότερη και συνεπώς ταχύτερη πρόσβαση στις κερκίδες και
αφετέρου την ύπαρξη ολοκληρωμένου σχεδίου, στοιχεία που όπως αποτυπώνονται
στην μελέτη μας απουσιάζουν σε σημαντικό βαθμό ειδικά στα στάδια με μεγάλη
χωρητικότητα και αφορά εξίσου και τις δύο κατηγορίες.
6. Συμπεράσματα
Από την έρευνά μας, παρατηρήθηκαν τα εξής:
- Αποτυπώνονται σημαντικές ανεπάρκειες στα στάδια Α και Β εθνικής κατηγορίας σχετικά με τις προβλεπόμενες προδιαγραφές όπως ορίζονται από την Ευρωπαϊκή Καρδιολογική Εταιρία.
- Δεν καταγράφονται στατιστικά σημαντικές διαφορές ανάμεσα στις δύο κατηγορίες για την κάλυψη του προβλεπόμενου αριθμού ιατρών, νοσηλευτών, διασωστών, απινιδωτών και ασθενοφόρων.
- Η πλειοψηφία των ελλείψεων που καταγράφονται και στις δύο κατηγορίες επηρεάζουν κυρίως την ασφάλεια των θεατών.
- Η A εθνική κατηγορία παρουσιάζει υψηλότερο βαθμό εκπαίδευσης των υπευθύνων ιατρών στην ΚΑΡΠΑ καθώς επίσης αυξημένη συχνότητα στην παρουσία απινιδωτή πλησίον αγωνιστικού χώρου. Τα στοιχεία αυτά συνθέτουν ένα ασφαλέστερο περιβάλλον για τους αθλητές της Α κατηγορίας σε σχέση με τη Β κατηγορία.
- Ομάδες που διαθέτουν μικρότερα σε χωρητικότητα στάδια παρουσιάζουν αυξημένη συμμόρφωση με τον προβλεπόμενο αριθμό προσωπικού και εξοπλισμού συγκριτικά με ομάδες που διαθέτουν μεγαλύτερα σε χωρητικότητα στάδια.
- Η θεσμοθέτηση από τη διοργανώτρια αρχή των οδηγιών ως υποχρεωτικών στο πλαίσιο του κανονισμού διεξαγωγής πρωταθλήματος μπορεί να αυξήσει την συμμόρφωση των ομάδων στην κάλυψη των απαιτούμενων προδιαγραφών.
7. Περίληψη
Ο αυξημένος κίνδυνος εκδήλωσης ΑΚΘ που παρουσιάζουν οι αθλητές καθώς και
οι θεατές που παρακολουθούν ένα αθλητικό γεγονός δημιουργεί προκλήσεις σε ότι
αφορά την καρδιαγγειακή ασφάλεια εντός μεγάλων αθλητικών χώρων.
Σκοπός της
έρευνας είναι να καταγραφεί και να αξιολογηθεί ο σχεδιασμός για την αντιμετώπιση
και πρόληψη περιστατικών ΑΚΑ σε αθλητές και θεατές στα στάδια των
ποδοσφαιρικών συλλόγων Α’ και Β’ εθνικής κατηγορίας στην Ελλάδα.
Επίσης
κρίνεται σκόπιμο να πραγματοποιηθεί σύγκριση μεταξύ Α και Β εθνικής κατηγορίας
ποδοσφαίρου σχετικά με τον βαθμό συμμόρφωσης τους με τις συστάσεις της
Ευρωπαϊκής Καρδιολογικής Εταιρίας.
Διενεργήθηκαν τηλεφωνικές συνεντεύξεις στους υπεύθυνους ιατρούς 27 ομάδων
Α και Β εθνικής κατηγορίας ποδοσφαίρου στην Ελλάδα βάσει ερωτηματολογίου.
Η
συλλογή των ερωτηματολογίων πραγματοποιήθηκε την χρονική περίοδο Νοέμβριος
2016- Ιούνιος 2017.
Ακολούθως, υπολογίστηκε ο προβλεπόμενος αριθμός
προσωπικού και εξοπλισμού ανάλογα με την χωρητικότητα των σταδίων και
υπολογίστηκε ο βαθμός συμμόρφωσης.
Τα στοιχεία ομαδοποιήθηκαν και
αναλύθηκαν.
Όσον αφορά τον βαθμό συμμόρφωσης παρατηρηθήκαν σημαντικές ανεπάρκειες
στα στάδια που αφορούν και τις δύο εθνικές κατηγορίες χωρίς να καταγράφεται
στατιστικά σημαντική διαφορά ανάμεσα τους.
Η κάλυψη του απαιτούμενου αριθμού
ιατρών ήταν για την Α κατηγορία 37,5% και για την Β κατηγορία 54,5%.
Η κάλυψη
του απαιτούμενου αριθμού νοσηλευτών ήταν για την Α κατηγορία 31,3% και για την
Β κατηγορία 54,5% ενώ η κάλυψη του απαιτούμενου αριθμού διασωστών ήταν για
την Α κατηγορία 25% και για την Β κατηγορία 9%.
Σχετικά με τον απαιτούμενο
αριθμό απινιδωτών η κάλυψη ήταν στο 63% και για τις δύο κατηγορίες.
Υψηλά
ποσοστά συμμόρφωσης παρατηρήθηκε στην κάλυψη του απαιτούμενου αριθμού
ασθενοφόρων( Α κατηγορία-93,7% και Β κατηγορία 100%).
Στατιστικά σημαντικές διαφορές παρατηρήθηκαν στον υψηλότερο βαθμό
εκπαίδευσης των υπευθύνων ιατρών στη ΚΑΡΠΑ (p value 0,019), στην μεγαλύτερη
συχνότητα παρουσίας απινιδωτών πλησίον αγωνιστικού χώρου (p value<0,001) και
στην μεγαλύτερη χρονική παρουσία προσωπικού της ομάδας ΚΑΡΠΑ πριν(p value 0,003) και μετά τον αγώνα (p value 0,005) στοιχεία που αφορούσαν την Α κατηγορία
εν συγκρίσει με την Β κατηγορία.
Συμπερασματικά σοβαρές ελλείψεις παρατηρούνται στην αντιμετώπιση και
πρόληψη ΑΚΑ που αφορούν κυρίως τους θεατές στις εξέδρες των σταδίων.
Οι
ελληνικές ομάδες παρουσιάζουν χαμηλά ποσοστά συμμόρφωσης με τις συστάσεις τις
ΕΚΕ για την ορθή πρόληψη και αντιμετώπιση ΑΚΑ κατά την διάρκεια αγώνων.
Ομάδες που διαθέτουν μικρότερα σε χωρητικότητα στάδια παρουσιάζουν αυξημένη
συμμόρφωση με τον προβλεπόμενο αριθμό προσωπικού και εξοπλισμού συγκριτικά
με ομάδες που διαθέτουν μεγαλύτερα σε χωρητικότητα στάδια.
Η υιοθέτηση των
συστάσεων της ΕΚΕ από τις υπεύθυνες ομοσπονδίες στον κανονισμό διεξαγωγής των
πρωταθλημάτων ενδεχομένως να επιφέρει βελτίωση των συνθηκών στην ασφάλεια
θεατών και αθλητών ορίζοντας κατά αυτό τον τρόπο ένα υποχρεωτικό πλαίσιο
λειτουργίας των ομάδων.
9.Βιβλιογραφία
1. Zipes DP, Wellens HJ. Sudden cardiac death. Circulation 1998;98(21):2334-
2351.
2. Abhilash SP, Namboodiri N. Sudden cardiac death- historical perspectives.
Indian Heart J 2014;66(1):4-9.
3. Gillum RF. Geographic variation in sudden coronary death. Am Heart J 1990;
119:380–389.
4. Zipes DP. Cardiac electrophysiology: From cell to bedside. 4
th ed.
Philadelphia: WB Saunders, 2004.
5. Balady GJ, Chaitman B, Driscoll D, Foster C, Froelicher E, Gordon N et al.
Recommendations for cardiovascular screening, staffing, and emergency
policies at health/fitness facilities. Circulation 2002;105(9):1147–1150.
6. Lloyd-Jones D, Adams RJ, Brown TM, Carnethon M, Dai S, De Simone G et
al. Heart disease and stroke statistics-2010 update: A report from the
American Heart Association. Circulation 2010;121(7):46–215.
7. de Vreede-Swagemakers JJ, Gorgels AP, Dubois-Arbouw WI, Van Ree JW,
Daemen MJ, Houben LG, Wellens HJ. Out-of-hospital cardiac arrest in the
1990’s: A population-based study in the Maastricht area on incidence,
characteristics and survival. J Am Coll Cardiol 1997;30(6):1500–1505.
8. Spain DM, Bradess VA, Mohr C. Coronary atherosclerosis as a cause of
unexpected and unexplained death. An autopsy study from 1949-1959. JAMA
1960;174(4):384–388.
9. Manfredini R, Portaluppi F, Grandi E, Fersini C, Gallerani M. Out-of-hospital
sudden death referring to an emergency department. J Clin Epidemiol
1996;49(8):865–868.
90
10. Mendis SPP, Norrving B. Global Atlas on Cardiovascular Disease Prevention
and Control. Geneva: World Health Organization, 2011.
11. Priori SG, Blomstrom-Lundqvist C, Andrea Mazzanti A, Bloma N, Borggrefe
M, Camm J et al. 2015 ESC guidelines for the management of patients with
ventricular arrhythmias. European Heart Journal 2015;36(41): 2793-2867.
12. Γκαλέας ΚΘ, Ζήσης Χ. Αιφνίδιος θάνατος στην Εσωτερική Παθολογία.
Βραχεία Ανασκόπηση. Ιατρικά χρονικά 2009; ΚΒ(7-8):329-32
13. Myerburg R, Castellanos A. Sudden cardiac death. Brawnwald 2003, 7th
edition, 865-908
14. Wathen MS, DeGroot PJ, Sweeney MO, Stark AJ, Otterness MF, Adkisson
WO et al. Prospective randomized multicenter trial of empirical
antitachycardia pacing versus shocks for spontaneous rapid ventricular
tachycardia in patients with implantable cardioverter defibrillators: Pacing
Fast Ventricular Tachycardia Reduces Shock Therapies (PainFREE Rx II) trial
results. Circulation 2004;110(17):2591–2596.
15. Morady F, Baerman JM, DiCarlo LA Jr, DeBuitleir M, Krol RB, Wahr DW. A
prevalent misconception regarding wide-complex
tachycardias. JAMA 1985;254(19):2790–2792.
16. Bayes de Luna A, Coumel P, Leclercq JF. Ambulatory sudden cardiac death:
mechanisms of production of fatal arrhythmia on the basis of data from 157
cases. Am Heart J 1989;117(1):151–159.
17. Stevenson WG, Brugada P, Waldecker B. Clinical, angiographic, and
electrophysiologic findings in patients with aborted sudden death as compared
with patients with sustained ventricular tachycardia after myocardial
infarction. Circulation 1985;71(6):1146–1152.
18. Nichol G, Thomas E, Callaway CW, Hedges J, Powell JL, Aufderheide TP et
al. Regional variation in out of-hospital cardiac arrest incidence and
outcome. JAMA 2008;300(12):1423–1431.
19. Cobb LA, Fahrenbruch CE, Olsufka M, Copass MK. Changing incidence of
out-of-hospital ventricular fibrillation, 1980-2000. JAMA 2002;
288(23):3008-3013.
91
20. Myerburg RJ, Halperin H, Egan DA, Boineau R, Chugh SS, Gillis AM.
Pulseless electric activity: definition, causes, mechanisms, management, and
research priorities for the next decade: report from a national heart, lung, and
blood institute workshop. Circulation 2013;128(23):2532–2541.
21. Israel CW. Mechanisms of sudden cardiac death. Indian Heart J 2014;66(1):
10–17.
22. Kutty RS, Jones N, Moorjani N.
Mechanical complications of acute myocardial infarction. Cardiol Clin
2013;31(4):519-531.
23. Τούσουλης Δ. Καρδιολογία. Λευκωσία: Broken Hill, 2016.
24. Leon A S. Age and other predictors of coronary heart disease. Med Sci Sports
Exerc 1987;19:159-167.
25. Gensini GF, Comeglio M, Colella A.Classical risk factors and emerging
elements in the risk profile for coronary artery disease. Eur Heart J 1998;19:
A53-A61.
26. Chugh SS, Reinier K, Teodorescu C, Evanado A, Kehr Ε, Samara MA, et al.
Epidemiology of Sudden Cardiac Death: Clinical and Research Implications.
Prog Cardiovasc Dis 2008;51(3):213–228.
27. Chugh SS, Jui J, Gunson K, Stecker EC, John BT, Thompson B, et al. Current
burden of sudden cardiac death: multiple source surveillance versus
retrospective death certificate-based review in a large U.S. community. J Am
Coll Cardiol 2004;44(6):1268–75.
28. Zheng ZJ, Croft JB, Giles WH, Mensah GA. Sudden cardiac death in the
United States, 1989 to 1998. Circulation 2001;104(18):2158–2163.
29. Hayashi M, Shimizu W, Albert CM. The spectrum of epidemiology
underlying sudden cardiac death. Circ Res 2015;116(12):1887-1898.
30. Gerber Y, Jacobsen SJ, Frye RL, Weston SA, Killian JM, Roger VL. Secular
trends in deaths from cardiovascular diseases: a 25-year community
study. Circulation 2006;113(19):2285–92.
92
31. Bogle BM, Ning H, Mehrotra S, Goldberger JJ, Lloyd‐Jones DM. Lifetime
Risk for Sudden Cardiac Death in the Community. J Am Heart Assoc.
2016;5(7):2398.
32. Lerner DL, Kannel WB. Patterns of coronary heart disease morbidity and
mortality in the sexes: a 26 year follow UD of the Framingham population.
Am Heart J 1986;111(2):383-90.
33. Adabag AS, Peterson G, Apple FS, Titus J, King R, Luepker RV. Etiology of
sudden death in the community: results of anatomical, metabolic, and genetic
evaluation. Am Heart J 2010;159(1):33–39.
34. Becker LB, Han BH, Meyer PM, Wright FA, Rhodes KV, Smith DW, Barrett
J. Racial differences in the incidence of cardiac arrest and subsequent survival.
The CPR Chicago Project. N Engl J Med. 1993;329:600–606.
35. Cowie MR, Fahrenbruch CE, Cobb LA, Hallstrom AP. Out-of-hospital
cardiac arrest: racial differences in outcome in Seattle. Am. J. Public
Health. 1993;83:955–959.
36. Hertz RP, Unger AN, Cornell JA, Saunders E. Racial disparities in
hypertension prevalence, awareness, and
management. Arch.Intern.Med. 2005;165:2098–2104.
37. Drazner MH, Dries DL, Peshock RM, Cooper RS, Klassen C, Kazi F, Willett
D, Victor RG. Left ventricular hypertrophy is more prevalent in blacks than
whites in the general population: the Dallas Heart
Study. Hypertension. 2005;46:124–129.
38. Okin PM, Kjeldsen SE, Julius S, Dahlof B, Devereux RB. Racial differences
in sudden cardiac death among hypertensive patients during antihypertensive
therapy: the LIFE study. Heart Rhythm. 2012;9:531–7.
39. Fender EA, Henrikson CA, Tereshchenko L. Racial differences in sudden
cardiac death. J. Electrocardiol. 2014;47(6):815–8.
40. Reinier K, Nichols GA, Huertas-Vazquez A, Uy-Evanado A, Teodorescu
C, Stecker EC et al. Distinctive Clinical Profile of Blacks Versus Whites
Presenting With Sudden Cardiac Arrest. Circulation 2015;132(5):380-7.
41. Chan PS, Nichol G, Krumholz HM, Spertus JA, Jones PG, Peterson ED et al.
Racial differences in survival after in-hospital cardiac
arrest. JAMA 2009;302(11):1195–201.
93
42. Jouven X, Desnos M, Guerot C, Ducimetiere P. Predicting sudden death in the
population: the Paris Prospective Study I. Circulation 1999; 99(15):1978–83.
43. Friedlander Y, Siscovick DS, Weinmann S, Austin MA, Psaty BM, Lemaitre
RN et al. Family history as a risk factor for primary cardiac arrest. Circulation
1998; 97(2):155–60.
44. Priori SG, Aliot E, Blomstrom-Lundqvist C, Bossaert L, Breithardt G,
Brugada P et al. Tasc Force on Sudden Cardiac Death of the European Society
of Cardiology. European Heart Journal 2001;22(16):1374–450.
45. Kagan Α, Harris B R, Winkelstein W, Johnson KG, Kato H, Syme SL et al.
Epidemiologic studies of coronary heart disease and stroke in Japanese men
living in Japan, Hawai and California: demographic, physical, dietary and
biochemical characteristics. J Chronic Dis 1974;27(7-8):345-64.
46. Castelli WP, Garrison RJ, Wilson PWF, Abbott RD, Kalousdian S, Kannel
WB. Incidence of coronary heart disease and lipoprotein cholesterol levels: the
Framingham study. J.A.M.A. 1986;256(20):2835-8.
47. Simons LA. Interrelations of lipids and lipoproteins with coronary artery
disease mortality in 19 countries. Am. J. Cardiol. 1986;57(14):5-10.
48. Austin MA, Breslow JL, Hennekens CH, Buring JE, Willett WC, Krauss RM.
Low-density lipoprotein subclass patterns and risk of myocardial infarction.
J.A.M.A.1988;260(13):1917-21.
49. Tervahauta M, Pekkanen R, Nissinen A. Risk factors of coronary artery heart
and total mortality among elderly men with and without preexisting coronary
heart disease. Finnish cohorts of the Seven Countries Study. J Am Coll
Cardiol 1995;26:1623-9.
50. Kannel WB, Gordon T, Castelli WP. Role of lipids and lipoprotein fractions in
assessing atherogenesis: the Framingham study. Prog. Lipid Res.1981;20:339.
51. Gordon T, Castelli WP, Hjortland MC, Kannel WB, Dawber TR. High density
lipoprotein as a protective factor against coronary heart disease: the
Framingham study. Am J Med 1977;62(5):707-14.
52. Goldbourt U, Holtzman E, Neufeld HN. Total and high density lipoprotein
cholesterol in the serum and risk of mortality: evidence of a threshold effect.
Br Med J 1985;290:1239-43.
94
53. Gordon DJ, Probstfield JL, Garrison RJ, Neaton J, Castelli W, Knocke J et al.
High-density lipoprotein cholesterol and cardiovascular disease: four
prospective American studies. Circulation 1989;79(1):8-15.
54. Brown DF, Kinch SH, Doyle JT. Serum triglycerides in health and in ischemic
heart disease. N Engl J Med 1965;273(18): 947-52.
55. Castelli WP, Doyle JT, Gordon T. HDL cholesterol and other lipids in
coronary artery disease. The cooperative lipoprotein phenotyping study.
Circulation 1977;55(5):767-72.
56. Austin MA. Plasma triglyceride and coronary heart disease. Arterioscler.
Thromb. 1991;11(1):2-14.
57. Criqui MH, Heiss G, Cohn R. Plasma triglyceride level is a risk factor for
cardiovascular heart disease. N. Engl. J. Med. 1993;328(17):1220-5.
58. Miller M. Is hypertriglykeridaemia an independent risk factor for coronary
heart disease? The epidemiological evidence. Eur. Heart J.1998;19: H18-H22.
59. Manninen V, Tenkanen L, Koskinen P. Joint effect of serum triglyceride and
LDL cholesterol and HDL cholesterol concentrations on coronary heart
disease risk in the Helsinky Heart Study: implications for treatment.
Circulation 1992;85(1):37-42.
60. Farmer JA. Diabetic dyslipidemia and atherosclerosis: evidence from clinical
trials. Curr. Diab. Rep. 2008;8(1):71-7.
61. Sexton PT, Walsh J, Jamrozik K, Parsons R. Risk factors for sudden
unexpected cardiac death in Tasmanian men. Aust. NZ. J. Med.
1997;27(1):45-50.
62. Escobedo LG, Caspersen CJ. Risk factors for sudden coronary death in the
United States. Epidemiology 1997;8(2):175–80.
63. Escobedo LG, Zack MM. Comparison of sudden and non- sudden coronary
deaths in the United States. Circulation 1996;93:2033–6.
64. Beckman JA, Creager MA, Libby P. Diabetes and atherosclerosis:
epidemiology, pathophysiology, and management. Jama 2002;287(19):2570–
81.
65. Fang ZY, Prins JB, Marwick TH. Diabetic cardiomyopathy: evidence,
mechanisms, and therapeutic implications. Endocr Rev 2004;25(4):543–67.
66. Govind S, Saha S, Brodin LA, Ramesh SS, Arvind SR, Quintana M. Impaired
Myocardial Functional Reserve in Hypertension and Diabetes Mellitus
95
Without Coronary Artery Disease: Searching for the Possible Link With
Congestive Heart Failure in the Myocardial Doppler in Diabetes (MYDID)
Study II. Am. J. Hypertens. 2006;19(8):851–7.
67. Lloyd-Mostyn RH, Watkins PJ. Defective innervation of heart in diabetic
autonomic neuropathy. Br Med J 1975;3(5974):15–7.
68. Nesto RW. Correlation between cardiovascular disease and diabetes mellitus:
current concepts. Am J Med. 2004;116(5A):11S–22S.
69. Pourmoghaddas A, Hekmatnia A. The relationship between QTc interval and
cardiac autonomic neuropathy in diabetes mellitus. Mol Cell
Biochem 2003;249(1–2):125-8.
70. Veglio M, Chinaglia A, Borra M, Perin PC. Does abnormal QT interval
prolongation reflect autonomic dysfunction in diabetic patients? QTc interval
measure versus standardized tests in diabetic autonomic neuropathy. Diabet
Med 1995;12(4):302–6.
71. Collins R, McMahon S. Blood pressure, antihypertensive drug treatment and
the risks of stroke and of coronary heart disease. Br. Med. Bull.
1994;50(2):272-98.
72. Kannel WB, Cupples LA, D’Agostino RB, Stokes J. Hyper- tension,
antihypertensive treatment, and sudden coronary death. The Framingham
Study. Hypertension 1988;11(3): II45–II50.
73. Weijenberg MP, Feskens EJ, Kromhout D. Blood pressure and isolated
systolic hypertension and the risk of coronary heart disease and mortality in
elderly men (the Zutphen Elderly Study). J. Hypertens. 1996;14(10):1159–66.
74. Wannamethee G, Shaper AG, Macfarlane PW, Walker M. Risk factors for
sudden cardiac death in middle-aged British men. Circulation 1995;91:1749–
56.
75. Kannel WB, Gagnon DR, Cupples LA. Epidemiology of sudden coronary
death: population at risk. Can. J. Cardiol. 1990;6:439–44.
76. Kannel WB, Schatzkin A. Sudden death: lessons from subsets in population
studies. J. Am. Coll. Cardiol. 1985;5:141B–149B.
77. Hallstrom AP, Cobb LA, Ray R. Smoking as a risk factor for recurrence of
sudden cardiac arrest. N. Engl. J. Med. 1986;314(5):271–5.
96
78. Hubert HB, Feinleib M, McNamara PM, Castelli WP. Obesity as an
independent risk factor for cardiovascular disease: a 26-year follow-up of
participants in the Framingham heart study.Circulation 1983;67(5):968-77.
79. Bengtsson C, Bjoerkelund C, Lapidus L, Lissner L. Associations of serum
lipid concentrations and obesity with mortality in women: 20 year follow up of
participants in a prospective population study in Gothenburg (Sweden). Br.
Med. J. 1993;307:1385-8.
80. Krauss RM, Winston M, Fletcher BJ, Grundy SM. Obesity Impact on
Cardiovascular Disease. Circulation 1998;98(14):1472-6.
81. Flegal ΚΜ, Carroll MD, Ogden CL, Johnson CL. Prevalence and trends in
obesity among US adults, 1999-2000. JAMA 2002;288(14):1723-7.
82. Helmrich S, Ragland DR, Leung RW, Paffenbarger RS. Physical activity and
reduced occurrence of non-insulin-dependent diabetes mellitus. Ν. Engl. J.
Med. 1991;325(3):147-52.
83. Paffenbarger RS, Jung J, Leung RW, Hyde RT. Physical activity and
hypertension: an epidemiological view. Ann. Med. 1991;23(3):319-27.
84. Blair SN, Kohl KW, Barlow CE, Paffenbarger RS, Gibbons LW, Macers CA.
Changes in physical fitness and all-cause mortality. A prospective study of
healthy und unhealthy men. J.A.M.A. 1995;273(14):1093-8.
85. Leon AS, Connett J. Physical activity and 10.5 year mortality in the Multiple
Risk Factor Intervention Trial (MRFIT). Int. J. Epidemiol.1991;20:690-7.
86. Lemaitre RN, Siscovick DS, Raghunathan TE, Weinmann S, Arbogast P, Lin
DY. Leisure-time physical activity and the risk of primary cardiac arrest.
Arch. Intern. Med. 1999;159(7):686–90.
87. Mathers C, Ma Fat D. The global burden of disease: 2004 update. Geneva:
World Health Organization; 2008.
88. Townsend N, Wickramasinghe K, Smolina K et al. Coronary heart disease
statistics 2012 ed. Oxford: British Heart Foundation; 2012.
89. Cupples LA, Gagnon DR, Kannel WB. Long- and short-term risk of sudden
coronary death. Circulation 1992;85(1):11-8.
90. Albert CM, Chae CU, Grodstein F, Rose LM, Rexrode KM, Ruskin JN,
Stampfer MJ, Manson JE. Prospective study of sudden cardiac death among
women in the United States. Circulation 2003;107(16):2096-101.
97
91. Adabag AS, Therneau TM, Gersh BJ, Weston SA, Roger VL. Sudden death
after myocardial infarction. JAMA 2008;300(17):2022-9.
92. Solomon SD, Zelenkofske S, McMurray JJ, Finn PV, Velazquez E, Ertl G et
al. Valsartan in Acute Myocardial Infarction Trial (VALIANT) Investigators.
Sudden death in patients with myocardial infarction and left ventricular
dysfunction, heart failure, or both. N Engl J Med 2005;352(25):2581-8.
93. Greenberg H, Case RB, Moss AJ, Brown MW, Carroll ER, Andrews ML,
MADIT-II Investigators. Analysis of mortality events in the Multicenter
Automatic Defibrillator Implantation Trial (MADIT-II). J Am Coll Cardiol.
2004;43(8):1459-65.
94. Maron BJ, Gardin, JM, Flack JM, Gidding SS, Kurosaki TT, Bild DE.
Prevalence of hypertrophic cardiomyopathy in a general population of young
adults: echocardiographic analysis of 4111 subjects in the CARDIA study.
Circulation 1995;(92):785-9.
95. Maron BJ, Doerer JJ, Haas TS, Tierney DM, Mueller FO. Sudden deaths in
young competitive athletes: analysis of 1866 deaths in the United States, 1980
–2006. Circulation 2009;119:1085–92.
96. Maron BJ, Epstein SE, Roberts WC. Causes of sudden death in competitive
athletes. J. Am. Coll. Cardiol. 1986;7(1):204-14.
97. Finocchiaro G., Papadakis M., Robertus J.L., Dhutia H., Steriotis A.K., Tome
M., Mellor G., Merghani A., Malhotra A., Behr E., Sharma S., Sheppard M.N.
Etiology of Sudden Death in Sports: Insights From a United Kingdom
Regional Registry. J. Am. Coll. Cardiol. 2016; 67(18):2108-2115.
98. Marcus FI, McKenna WJ, Sherrill D, Basso C, Bauce B, Bluemke DA et al.
Diagnosis of arrhythmogenic right ventricular cardiomyopathy/dysplasia:
proposed modification of the task force criteria. Circulation 2010;
121(13):1533-41.
99. Murray BJ. Arrhythmogenic right ventricular dysplasia/cardiomyopathy
(ARVD/C): a review of molecular and clinical literature. Genet Couns. 2012;
21(4):494-504.
100. Στεφανάδης Χ. Παθήσεις της καρδιάς. Αθήνα: Εκδόσεις Πασχαλίδης; 2005.
101. https://lifeinthefastlane.com/wp-content/uploads/2011/03/ARVD.jpg
98
102. Goldberger JJ, Subacius H, Patel T, Cunnane R, Kadish AH. Sudden cardiac
death risk stratification in patients with nonischemic dilated cardiomyopathy. J
Am Coll Cardiol 2014;63(18):1879-89.
103. Hauser M. Congenital anomalies of the coronary arteries. Heart.
2005;91(9):1240–5.
104. Boudoulas KD, Borer JS, Boudoulas H. Etiology of valvular heart disease in
the 21st century. Cardiology 2013;126(3):139–52.
105. Sriram CS, Syed FF, Ferguson ME, Johnson JN, Enriquez-Sarano M, Cetta
F, Cannon BC et al. Malignant bileaflet mitral valve prolapse syndrome in
patients with otherwise idiopathic out-of-hospital cardiac arrest. J Am Coll
Cardiol. 2013;62(3):222-30.
106. Schultheiss HP, Kühl U, Cooper LT. The management of myocarditis. Eur
Heart J. 2011;32(21):2616–25.
107. Antzelevitch C, Brugada P, Borggrefe M, Brugada J, Brugada R, Corrado D
et al. Brugada syndrome: report of the second consensus conference: endorsed
by the Heart Rhythm Society and the European Heart Rhythm Association.
Circulation 2005;111(5):659-70.
108. Priori SG, Wilde AA, Horie M, Cho Y, Behr ER, Berul C et al.
HRS/EHRA/APHRS expert consensus statement on the diagnosis and
management of patients with inherited primary arrhythmia syndromes:
document endorsed by HRS, EHRA, and APHRS in May 2013 and by ACCF,
AHA, PACES, and AEPC in June 2013. Heart Rhythm. 2013;10(12):1932-63.
109. Priori SG, Napolitano C, Tiso N. Mutations in the cardiac ryanodine receptor
gene (hRyR2) underlie catecholaminergic polymorphic ventricular
tachycardia. Circulation 2001;103:196-200.
110. Mont L, Seixas T, Brugada P. Clinical and electrophysiologic
characteristics of exercise-related idiopathic ventricular tachycardia. Am J
Cardiol. 1991;68:97-100.
111. Kamakura S, Shimizu W, Matsuo K et al. Localization of optimal ablation
site of idiopathic ventricular tachycardia from right and left ventricular
outflow tract by body surface ECG. Circulation 1998;98(15):1525-33.
112. Schwartz PJ, Periti M, MallianiA. The long Q-T syndrome. Am Heart J.
1975;89(3):378-90.
99
113. Schwartz PJ, Crotti L. QTc behavior during exercise and genetic testing for
the long-QT syndrome. Circulation 2011;124(20):2181-4.
114. Priori SG, Schwartz PJ, Napolitano C, Bloise R, Ronchetti E, Grillo M, et al.
Risk stratification in the long-QT syndrome. N Engl J Med. 2003;
348(19):1866-74.
115. Gussak I, Brugada P, Brugada J et al. Idiopathic short QT interval: a new
clinical syndrome? Cardiology. 2000;94:99–102.
116. Gussak I, Liebl N, Nouri S et al. Deceleration-dependent shortening of the
QT interval: a new electrocardiographic phenomenon? ClinCardiol.
1999;22:124–6.
117. Sarubbi BJ. The Wolff-Parkinson-White electrocardiogram pattern in
athletes: how and when to evaluate the risk for dangerous arrhythmias. The
opinion of the paediatric cardiologist. Cardiovasc Med (Hagerstown). 2006;
7(4):271-8.
118. Rao AL, Jack C. Salerno JC, Asif IM, Drezner JA. Evaluation and
Management of Wolff-Parkinson-White in Athletes. Sports Health. 2014;6(4):
326–32.
119. Paffenbarger RSJr, Hyde R.T., Wing AL, Lee IM, Jung DL, Kampert J.B.
The association of changes in physical-activity level and other lifestyle
characteristics with mortality among men. Engl. J. Med. 1993;328(8):538-45.
120. Myers J. Exercise and Cardiovasclular Health. Circulation 2003;107(1): e2-
e5.
121. De Backer G, Ambrosioni E, Borch-Johnsen K, et al. European guidelines on
cardiovascular disease prevention in clinical practice. Eur. Heart J.
2003;24:1601-10.
122. Corrado D, Pelliccia A, Bjørnstad HH, Vanhees L, Biffi A, Borjesson
M, Panhuyzen-Goedkoop N, et al. Study Group of Sport Cardiology of the
Working Group of Cardiac Rehabilitation and Exercise Physiology and the
Working Group of Myocardial and Pericardial Diseases of the European
Society of Cardiology. Cardiovascular pre-participation screening of young
competitive athletes for prevention of sudden death: proposal for a common
European protocol: Consensus Statement of the Study Group of Sport
Cardiology of the Working Group of Cardiac Rehabilitation and Exercise
100
Physiology and the Working Group of Myocardial and Pericardial Diseases of
the European Society of Cardiology. Eur Heart J. 2005;26(5):516-24.
123. Roberts WO, Stovitz SD. Incidence of sudden cardiac death in athletes in
Minnesota high school athletes 1993-2012 Screened With a Standardized PreParticipation Evaluation. J. Am. Coll. Cardiol. 2013;62(14):1298-301.
124. Corrado D, Basso C, Rizzoli G, Schiavon M, Thiene G. Does sport activity
enhance the risk of sudden death in adolescents and young adults? J. Am.
Coll.Cardiol. 2003;42(11):1959-63.
125. Corrado D, Basso C, Pavei A, Michieli P, Schiavon M, Thiene G. Trends in
sudden cardiovascular death in young competitive athletes after
implementation of a preparticipation screening program. JAMA
2006;296(13):1593-601.
126. Van Camp SP, Bloor C, Mueller FO, Cantu R, Olson H. Nontraumatic
sports death in high school and college athletes. Med. Sci. Sports Exerc.
1995;27(5):641-7.
127. Semsarian C, Ingles J, Wilde AAM. Sudden cardiac death in the young: the
molecular autopsy and a practical approach to surviving relatives. European
Heart Journal 2015;36(21):1290–6.
128. Harmon KG, Drezner JA, Maleszewski JJ. Pathogeneses of sudden cardiac
death in national collegiate athletic association athletes. Circ. Arrhythm.
Electrophysiol. 2014;7:198-204.
129. Eckart RE, Shry EA, Burke AP. Sudden death in young adults: an autopsybased series of a population undergoing active surveillance. J Am Coll
Cardiol. 2011;58(12):1254-61.
130. Borjesson M, Pelliccia A. Incidence and aetiology of sudden cardiac death in
athletes: an international perspective. Br J Sports Med 2009;43:644-8.
131. Chevalier L, Hajjar M, Douard H, Cherief A, Sedze F, Ricard R, et al.
Sports-related acute cardiovascular events in a general population: a French
prospective study. Eur J Cardiovasc Prev Rehabil. 2009;16(3):365-70.
132. Mittleman MA, Maclure M, Sherwood JB, Mulry RP, Tofler GH, Jacobs SC,
et al. Triggering of acute myocardial infarction onset by episodes of anger.
Determinants of myocardial infarction onset study investigators. Circulation
1995;92(7):1720-5.
101
133. Luiz Τ, Kumpch Μ, Metzger Μ, Madler C. Management of cardiac arrest in
a German soccer stadium. Structural, process and outcome quality.
Anaesthesist 2005;54(9): 914 -22.
134. Borjesson M, Dugmore D, Mellwig KP, van Buuren F, Serratosa L, Solberg
EE et al. Time for action regarding cardiovascular emergency care at sports
arenas: a lesson from the arena study. Eur Heart J 2010;31(12):1438-41.
135. Nolan JP, Soar J, Zideman DA, Biarent D, Bossaert LL, Deakin C,et al.
European Resuscitaton Council Guidelines for Resuscitation 2010. Section 1.
Executive summary, Rescucitation 2010;81(10):1219-76.
136. AHA The American Heart Association in collaboration with the International
Liaison Committee on Resuscitation. Guidelines 2000 for cardiopulmonary
rescucitation and emergency cardiovascular care, part 4: The automated
external defibrillator. Key link in the chain of survival. Circulation. 2000;102
(8): 160-176.
137. Waalewijn RA, Nijpels MA, Tijssen JG, Koster RW. Prevention of
deterioration of ventricular fibrillation by basic life support during out of
hospital cardiac arrest. Rescucitation 2002;54(1):31-6.
138. Cummins RO, Ornato JP, Thies WH, Pepe PE. Improving survival from
sudden cardiac arrest: the chain of survival concept. A statement for health
professionals from the advanced Cardiac Life Support Subcommittee and the
Emergency Cardiac Care Committee. American Heart Association.
Circulation 1991;83(5):1832-47.
139. Bobrow BJ, Zuercher M, Ewy GA, Clark L, Chikani V, Donahue D, et al.
Gasping during cardiac arrest in humans is frequent and associated with
improved survival. Circulation 2008;118(24):2550-4.
140. Ornato JP. Public access defibrillation, Best Practice & Research Clinical
Anaesthesiology 2000;14(3):577-90.
141. Borjesson M, Serratosa L, Carre F, Corrado D, Drezner J, Dugmore DL, et
al. Consensus document regarding cardiovascular safety at sports arenas:
Position stand from the European Association of Cardiovascular Prevention
and Rehabilitation (EACPR), section of Sports Cardiology. European Heart
Journal 2001;32(17):2119–24.
142. Drezner JA, Courson RW, Roberts WO et al. Inter-association task force
recommendations on emergency preparedness and management of sudden
102
cardiac arrest in high school and college athletic programs: a consensus
statement. Clinical Journal of Sports Medicine 2007;17(2):87-103.
143. Leusveld E, Kleijn S, Umans VA. Usefulness of emergency medical teams in
sport stadiums. Am J Cardiol. 2008;101(5):712-4.
144. Luiz T, Preisegger T, Rombach D, Madler A. Cardiac arrest in spectators in
German football stadiums. Precautionary measures, frequency and short-term
outcome. Anaesthesist 2014;63(8-9):636-42.
145. Malhotra A, Dhutia H, Gati S, Yeo TJ, Finnochiaro G, Keteepe-Arachi T, et
al. Emergency response facilities including primary and secondary prevention
strategies across 79 professional football clubs in England. Br J Sports Med
2017;10:1-6.
10. Παράρτημα
ΑΚΘ: Αιφνίδιος Καρδιακός Θάνατος
ΑΚΑ: Αιφνίδια Καρδιακή Ανακοπή
ΣΝ: Στεφανιαία Νόσος
ΣΔ: Σακχαρώδης Διαβήτης
ΑΥ: Αρτηριακή υπέρταση
HCM: Υπερτροφική Μυοκαρδιοπάθεια
LVH: Υπερτροφία Αριστερής Κοιλίας
ARVC: Αρρυθμιογόνος Δυσπλασία Δεξιάς Κοιλίας
DCM: Διατατική Μυοκαρδιοπάθεια
WPW: Wolf- Parkinson-White
EKE: Ευρωπαϊκή Καρδιολογική Εταιρία
EACPR: Ευρωπαϊκός Σύνδεσμος Καρδιαγγειακής Πρόληψης και Αποκατάστασης
ΚΑΡΠΑ: Καρδιοαναπνευστική Αναζωογόνηση
ALS: Advanced Life Support
103
BLS: Basic Life Support
Αιφνίδιος Καρδιακός Θάνατος- Εισαγωγή - Επιδημιολογία - Μηχανισμοί Εκδήλωσης (Μέρος Πρώτο)
Αιφνίδιος Καρδιακός Θάνατος - Παράγοντες Κινδύνου (Μέρος Δεύτερο)
ΑΙΦΝΙΔΙΟΣ ΚΑΡΔΙΑΚΟΣ ΘΑΝΑΤΟΣ ΣΕ ΑΘΛΗΤΕΣ (Μέρος Τέταρτο)
Αιφνίδιος Καρδιακός Θάνατος Σε Μαζικούς Αθλητικούς Χώρους (Μέρος Πέμπτο)
Αιφνίδιος Καρδιακός Θάνατος Σε Μαζικούς Αθλητικούς Χώρους - Αριθμός Και Επίπεδο Εκπαίδευσης Ιατρών, Διασωστών, Νοσηλευτών - (Μέρος Έκτο)
«ΑΙΦΝΙΔΙΟΣ ΚΑΡΔΙΑΚΟΣ ΘΑΝΑΤΟΣ ΣΕ ΜΑΖΙΚΟΥΣ ΑΘΛΗΤΙΚΟΥΣ ΧΩΡΟΥΣ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ, ΑΣΦΑΛΕΙΑ ΑΘΛΗΤΩΝ ΚΑΙ ΘΕΑΤΩΝ»
ΜΕΤΑΠΤ. ΦΟΙΤΗΤΗΣ : Ιωαννίδης Εμμανουήλ
ΔΙΑΣΩΣΤΕΣ ΡΟΔΟΥ
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου