2.7. Ψυχολογία ασθενή
Ο καρκίνος δεν είναι μόνο μια ασθένεια, αλλά ένα σύνολο νόσων, που προκαλούν ποικίλα έντονα και δυσάρεστα προβλήματα. Οι ασθενείς με καρκίνο βιώνουν έντονα συμπτώματα σε κάθε στάδιο της πορείας της νόσου, όπου διαταράσσεται η οργανική, η συναισθηματική, η κοινωνική και πνευματική ισορροπία της ζωής του. Με την έναρξη της θεραπείας οι πάσχοντες έχουν να αντιμετωπίσουν και τις παρενέργειες που προέρχονται από την τοξική δράση των φαρμάκων. Τα συχνότερα συμπτώματα που αναδεικνύει η βιβλιογραφία είναι ψυχοσωματικής φύσης όπως κόπωση, πόνος, κατάθλιψη, διαταραχές του ύπνου, απώλεια όρεξης, δυσκοιλιότητα, υπνηλία, δύσπνοια, ναυτία, έμετος, ξηροστομία, αιμωδίες και πυρετός (Yamagishi et al., 2009).
Ένας τομέας που επηρεάζεται βαθύτατα, όταν διαγνωστεί καρκίνος σε ένα άτομο, είναι ο ψυχολογικός. Οι ασθενείς χρειάζονται ψυχολογική υποστήριξη καθόλη τη διάρκεια αυτού του «ταξιδιού».
Είναι πολύ σημαντικό, αφού έχει γίνει η διάγνωση, ο ασθενής να αντιληφθεί ότι η ζωή του πρέπει να αλλάξει κατά ένα μέρος. Το κυριότερο κομμάτι σε αυτή τη φάση της ζωής του είναι η συνειδητοποίηση και αποδοχή της κατάστασης, έτσι ώστε να μπορέσει να την αντιμετωπίσει όσο το δυνατόν καλύτερα. Η άρνηση και η άγνοια δεν οδηγούν τον ασθενή στα επιθυμητά αποτελέσματα, με κίνδυνο την ίδια του τη ζωή. Το άγχος και το αίσθημα της δυστυχίας κυριαρχούν και σίγουρα οι αφορμές είναι πολλές. Θα αναφερθούν τρείς απο τις βασικές αιτίες που κρύβονται πίσω απο τις περισσότερες αφορμές: η προσκόλληση, η κριτική και οι προσδοκίες (Peter, 1986).
Αξίζει να αναφερθεί ότι δεν είναι οι άλλοι που τους προκαλούν τη δυστυχία, ούτε η ίδια η κατάσταση στην οποία βρίσκονται, αλλά μόνοι τους την προκαλούν με την ανεπαρκή κατανόηση. Γίνεται αντιληπτό ότι είναι δύσκολο για μια γυναίκα να της ανακοινώνουν ότι έχει καρκίνο στον μαστό, αλλά όσο πιο γρήγορα έρθει στην πραγματικότητα, τόσο πιο γρήγορα θα μπορέσει να καταπολεμίσει την ασθένειά της.
Απαιτείται δουλειά με τον εαυτό της, με τον καινούργιο εαύτο της για την ακρίβεια, που καλείται να τον αγαπήσει και να τον αποδεχτεί πολύ γρήγορα προκειμένου να τον βοηθήσει να βγεί νικητής απο αυτή την ιστορία. Η προσκόλληση στο γεγονός ότι διαγνώστηκε με καρκίνο και η μη αποτελεσματική δραστηριοποίηση κατά της νόσου μπορεί να αποβεί μοιραία για την ζωή της.
Συχνά, συζητώντας με ασθενή καρκίνου, αλλά και με τον περίγυρό του, γίνεται αντιληπτό ότι ο ασθενής κριτικάρει βαθύτατα τον εαυτό του για πολλούς λόγους για την κατάσταση στην οποία οδηγήθηκε. Φράσεις που ακούγονται συνήθως από εκείνους είναι: «γιατί σε μένα;», «καλά να πάθω με τόσο άγχος που είχα», «με αρρώστησες», «όχι θεέ μου», «αχ, πώς θα το πω στα παιδιά μου;», «πως θα το πω στους γονείς μου;», «έπρεπε να προσέχω περισσότερο, καλά μου τα έλεγαν» (Peter, 1986).
Αντιδράσεις αληθινού παραδείγματος: « Την στιγμή που μου ανακοίνωσαν ότι έχω καρκίνο έχασα τη γη κάτω από τα πόδια μου. Πίστευα ότι μου έκαναν πλάκα. Ξέσπασα σε κλάμματα και περπατούσα πάνω κάτω με τα χέρια στο μέτωπο, μη μπορώντας να πιστέψω αυτό που συνέβει σε εμένα, σε εμένα τη δυνατή που όλα τα είχα πάντα υπό έλεγχο. Για καιρό πίστευα ότι αναφερόμασταν σε κάποιον άλλο, κι όχι σε μένα. Μόλις είχε ξεκινήσει ένας μαραθώνιος ζωής για εμένα, αλλά εγώ δεν είχα ακούσει το σήμα εκκίνησης. Ευτυχώς, βγήκα νικήτρια απο αυτή την ιστορία» ( συνέντευξη φοιτήτριας σε πρώην ασθενή με καρκίνο μαστού, Κ.Α.).
Αυτό λοιπόν που οδηγεί τους ασθενείς στη μη συνειδητοποίηση της κατάστασης, , είναι οι προσδοκίες. Οι προσδοκίες ότι αυτή η κατάσταση αφορά κάποιον τρίτο ή ότι τα πράγματα δεν είναι τόσο άσχημα για εκείνους. Όμως, αργά ή γρήγορα, η αλήθεια θα βγεί στην επιφάνεια και θα κληθούν να την αντιμετωπίσουν (Peter, 1986).
Προκειμένου οι ασθενείς να αντιμετωπίσουν σωστά, μεθοδευμένα και αποτελεσματικά τη νόσο τους, θα έπρεπε να ακολουθήσουν μια «προαγωνιστική ρουτίνα», αφού , όπως προαναφέρθηκε ξεκίνησε ένας μαραθώνιος ζωής για εκείνους, χωρίς καν να το καταλάβουν. Θα παραλληλιστεί ένας αθλητής με ένα ασθενή καρκίνου, καθώς η ψυχολογική προετοιμασία για τους αγώνες τους μοιάζει αρκετά. Αγώνα δρόμου ο ένας, αγώνα ζωής ο άλλος. Είναι πολύ σημαντικό για κάθε αθλητή-ασθενή να καθιερώσει τη δική του προσωπική ρουτίνα. Η ρουτίνα αφορά πλάνα συγκεκριμένων ενεργειών που σχεδιάζονται και ακολουθούνται από τους αθλητές-ασθενείς κατά τη διάρκεια των θεραπειών, αλλά πριν και μετά. Αφορά την προετοιμασία του ατόμου σε φυσικό, ενεργειακό, νοητικό και συναισθηματικό-ψυχικό επίπεδο (Θεοδωράκης κ.α., 2008).
Στόχος της ρουτίνας είναι να προετοιμάσει τον αθλητή-ασθενή για δράση και έτσι οδηγείται στην επίγνωση της κατάστασης, επιτυγχάνοντας την πρόληψη απροσδόκητων καταστάσεων. Με την «προαγωνιστική ρουτίνα», το άτομο αυξάνει την αποτελεσματικότητα των κινήσεων του απέναντι στην ασθένεια του, γιατί ακολουθεί ένα συγκεκριμένο πλάνο που έχει σχεδιάσει και είναι δύσκολο να ξεφύγει απ’ αυτό. Εν κατακλείδι, η προετοιμασία σε οτιδήποτε συμβαίνει στη ζωή είναι το κλειδί της επιτυχίας. Πάντα πρέπει να υπάρχει στο μυαλό η σκέψη «Τι χειρότερο μπορεί να μου συμβεί;», έτσι ώστε να έχει προετοιμαστεί ο καθένας για το χειρότερο, αλλά και για το καλύτερο. Θωρακίζοντας σωματικά και ψυχολογικά τον εαυτό του, ο καθένας αντιμετωπίζει ευκολότερα την εκάστοτε κατάσταση (Θεοδωράκης κ.α., 2008).
Τα συμπτώματα, βέβαια, σπανίως εμφανίζονται μεμονωμένα στους ασθενείς. Οι πάσχοντες αναφέρουν συνήθως κατά μέσο όρο 11-13 συμπτώματα που εμφανίζονται ταυτόχρονα, γνωστά διεθνώς ως «symptoms cluster» συμπλέγματα συμπτωμάτων (Σ.Σ) ( Dodd et al., 2001).
2.8.Άγχος
Σύμφωνα με την Αμερικανική Ψυχιατρική εταιρία «Το άγχος είναι μια δυσάρεστη συναισθηματική κατάσταση που χαρακτηρίζεται από ένα έντονο αρνητικό συναίσθημα, από σωματικά συμπτώματα έντασης και από ανησυχία για το μέλλον» (American Psychiatric Association, 2000).
Ο Μάνος Ν.(1988) ορίζει το άγχος ως η δυσάρεστη συναισθηματική κατάσταση που περιλαμβάνει αισθήματα τάσης, φόβου ή ακόμη και τρόμου σαν απάντηση σε κίνδυνο, του οποίου η πηγή είναι σε µμεγάλο βαθμό άγνωστη ή µη αναγνωρίσιμη. Το άγχος είναι µια κοινή αντίδραση που σε κάποιο βαθμό απαντάται στους περισσότερους ανθρώπους µε τη µμορφή της υπερβολικής αντίδρασης σε ήπια στρεσογόνα γεγονότα (Μάνος, 1988).
Γενικά, το άγχος αποτελεί ένα είδος αντίδρασης των συναισθημάτων, που από την μια προειδοποιεί και προετοιμάζει τον οργανισμό για την αντιμετώπιση επερχόμενου κινδύνου, και από την άλλη εξασφαλίζει την ισορροπία με το περιβάλλον. Όταν το άγχος υπάρχει σε έντονο βαθμό χάνει τον προσαρμοστικό του ρόλο και προκαλεί σωματική και ψυχολογική παθολογική συμπτωματολογία. Τότε το άγχος αρχίζει να έχει μεγάλη ένταση και διάρκεια και να μετατρέπεται σε ψυχική διαταραχή και να προκαλεί δυσλειτουργίες (Brown, 2004).
O Kelly G.(1955), όρισε ότι το άτομο αισθάνεται άγχος όταν τα γεγονότα που αντιμετωπίζει βρίσκονται έξω από το πεδίο καταλληλόλητας του συστήματος των νοητικών του κατασκευών. Δηλαδή, το άτομο αντιλαμβάνεται ένα γεγονός ως αγχογόνο όταν «κρίνει» ότι αυτό ξεπερνά τις ψυχοσωματικές, κοινωνικές ή συναισθηματικές του ικανότητες (Pervin & John, 1999).
Με αυτό το συλλογισμό το άγχος μπορεί να διαχωριστεί σε δύο κατηγορίες, το φυσιολογικό και το παθολογικό άγχος. Το άγχος υπό μία έννοια μπορεί να θεωρηθεί ως απόλυτα χρήσιμο για την επιβίωση του ανθρώπου εφόσον χωρίς αυτό δεν θα μπορούσαν να αντιμετωπιστούν οι πραγματικές απειλές της ζωής. Ήδη από το 1908, οι Yerkes R.M και Dodson J.D., δύο ερευνητές του Harvard, έδειξαν με τα πειράματά τους την θετική πλευρά του στρες ( Yerkes και Dodson, 1908).
Σύμφωνα με αυτά τα πειράματα, ένα συγκεκριμένο επίπεδο στρες είναι απαραίτητο για να μεγιστοποιηθεί η απόδοσή μας. Πολύ λίγο στρες οδηγεί σε έλλειψη κινήτρου, απάθεια, κόπωση και μειωμένη απόδοση. Η απόδοση αυξάνεται όσο το επίπεδο του στρες ανεβαίνει. Αυτό όμως γίνεται μέχρι ένα σημείο . Όταν το στρες ξεπεράσει αυτό το σημείο, τότε υπάρχουν αρνητικές επιδράσεις. Αυτό το σημείο διαφέρει από άνθρωπο σε άνθρωπο, καθώς ο καθένας έχει τα δικά του όρια στην αντίδραση του στρες. Επίσης, σημαντικό ρόλο διαδραματίζει και η δραστηριότητα τη δεδομένη χρονική στιγμή καθώς δεν συνδέονται όλες οι δραστηριότητες με το ίδιο βέλτιστο επίπεδο στρες. Οι πιο απλές δραστηριότητες απαιτούν λιγότερο στρες για να μεγιστοποιηθεί η απόδοσή του ατόμου σε αυτές ενώ σε πιο περίπλοκες δραστηριότητες απαιτούν υψηλότερα επίπεδα.(Selye, 1946).
Είδη άγχους
Όπως προαναφέρθηκε, ο άνθρωπος αντιδρά σε διάφορες περιστάσεις της καθημερινότητας με άγχος, στο οποίο αντιδρά είτε φυσιολογικά είτε παθολογικά. Υγιής είναι η συμπεριφορά, που τείνει στη λύση του προβλήματος, γεγονός που δεν ισχύει στην παθολογική περίπτωση, η οποία συνδέεται με έντονο θυμό και εκρήξεις επιθετικότητας (Ραγιά, 2005).
Ανάλογα διαμορφώνονται τα είδη άγχους. Υπάρχει το αρνητικό στρες, το οποίο αποδίδεται συνήθως “distress”, το θετικό στρες ή “eustress” και το ουδέτερο στρες ή αλλιώς “neustress”, το οποίο δεν αποτελεί βοηθητικό ή επιβλαβή τύπο στρες. To “eustress” βοηθάει τους ανθρώπους να αντιδρούν γρήγορα, να αναπτύσσουν πιο αποτελεσματικές στρατηγικές αντιμετώπισης των προβλημάτων τους αξιοποιώντας όλες τις δυνατότητες τους στο μέγιστο βαθμό, επιτυγχάνοντας με τον τρόπο αυτό στους διάφορους τομείς της ζωής τους (Αντωνίου,2006).
Επίπεδα του άγχους
Κλίμακα άγχους HAMILTON
Η συνολική βαθμολογία προκύπτει από την πρόσθεση των αριθμών που αντιπροσωπεύουν καλύτερα τον/την ασθενή και παρουσιάζεται στο κεφάλαιο των παραρτημάτων στην σελίδα 126.
Παθοφυσιολογία του άγχους
Πως προκαλείται το άγχος και το στρες Όταν το άγχος αρχίζει να γίνεται υπερβολικό, όταν δηλαδή εκδηλώνεται σε καταστάσεις που αντικειμενικά δεν εμπεριέχουν κίνδυνο ή απειλή, τότε μιλάμε για το «κλινικό» άγχος που συνοδεύεται από θυμό, θλίψη και ορίζεται ως αδυναμία ρεαλιστικής αποτίμησης μιας κατάστασης και ως υπέρμετρη απαισιοδοξία (Καρίκη , 2010).
Το άγχος είναι οι εσωτερικές ή εξωτερικές απαιτήσεις, που κατά την κρίση του ατόμου θέτουν σε δοκιμασία ή υπερβαίνουν τις δυνατότητες, τις οποίες εκτιμά πως διαθέτει (Lazarus et Folkman, 1984).
Στρεσογόνος παράγοντας μπορεί να είναι μια συγκινησιακή αιτία (φόβος, άγχος, θυμός) ή μια οργανική αιτία (υπογλυκαιμία, χειρουργείο). Κατά το stress, όπου ο οργανισμός βρίσκεται σε κατάσταση κακουχίας, εκκρίνεται CRH (εκκριτική ορμόνη της φλοιοτρόπου ορμόνης) από τον υποθάλαμο και κατά συνέπεια και η ACTH (φλοιοτρόπος ορμόνη) από την υπόφυση, η οποία προάγει την έκκριση των γλυκοκορτικοειδών του φλοιού, τα οποία δρουν ευνοϊκά στο stress. Συγχρόνως διεγείρεται και το κέντρο έκκρισης των κατεχολαμινών στους οπίσθιους πυρήνες του υποθαλάμου, που είναι ορμόνες «επείγουσας ανάγκης του οργανισμού». Οι κατεχολαμίνες προσφέρουν γλυκόζη και λιπαρά οξέα στα κύτταρα για την ταχεία παραγωγή ενέργειας και κατανέμουν τον όγκο του αίματος προς όφελος των λειτουργούντων οργάνων (Γιωτάκη-Χαράτση , 2010).
Το άγχος ελέγχεται από το Αυτόνομο Νευρικό Σύστημα (ΑΝΣ). Αποτελεί το τμήμα του νευρικού συστήματος και ορίζεται από δυο μέρη : το συμπαθητικό και το παρασυμπαθητικό. Τα δύο αυτά συστήματα είναι αντίθετα μεταξύ τους ως προς την δράση και για το λόγο αυτό απαιτείται ισορροπία ώστε να υπάρχει αποτελεσματική σωματική λειτουργία.
Το παρασυμπαθητικό είναι υπεύθυνο για την αποκατάσταση των αποθηκών, τη χώνεψη, την διαδικασία της επούλωσης και της αναπαραγωγής ενώ το συμπαθητικό μέρος ενεργοποιείται όταν καταναλώνουμε ενέργεια. Όταν βρισκόμαστε σε κατάσταση άγχους, λειτουργεί το συμπαθητικό μέρος.
Το παρασυμπαθητικό έχει τη ρίζα του στο εγκεφαλικό στέλεχος και στο ιερό οστό μεταξύ 12 και 14 ενώ τα συμπαθητικά νευρικά κύτταρα βρίσκονται στον νωτιαίο μυελό μεταξύ του πρώτου θωρακικού (Θ1) και δεύτερου οσφϋικού (Ο2).
Το συμπαθητικό νευρικό σύστημα στέλνει νευρικές ίνες στους λείους μύες των αρτηριών, οπότε ελέγχεται η ροή του αίματος σε διάφορα τμήματα του σώματος, αλλά 35 και δικαιολογείται ο μηχανισμός πίσω από τα συμπτώματα του άγχους, όπως η δυσκαμψία, ο μϋικός σπασμός και ο πόνος (Τιγγινάγκας , 2008) .
Η λειτουργία του ανοσοποιητικού συστήματος εμποδίζεται όταν τα σωματικά συστήματα δεν μπορούν να διατηρήσουν τον υψηλό ρυθμό και μειώνεται η επίδραση της ορμόνης κορτιζόλης μετά από περίπου μια ώρα. Αυτό μπορεί να προκαλέσει μια απλή ταχυκαρδία μέχρι και καρκίνο. Το ανθρώπινο ανοσοποιητικό σύστημα είναι ένα πολύπλοκο δίκτυο από εξειδικευμένα κύτταρα, πρωτεΐνες, ιστούς και όργανα που έχει σαν αποστολή του την προστασία μας από τα κάθε είδους μικρόβια και μικροοργανισμούς και παίζει σημαντικό ρόλο στην καταστολή της ανάπτυξης καρκινικών κυττάρων.
Όταν ο ανθρώπινος οργανισμός βρίσκεται σε κατάσταση στρες, εκκρίνονται χημικές ουσίες και ορμόνες (π.χ. νοραδρεναλίνη, αδρεναλίνη) οι οποίες σε αυξημένες ποσότητες επιδεινώνουν τη λειτουργία των οργάνων με συνέπεια την εκδήλωση διαφόρων παθήσεων. Το πρόβλημα όμως δε σταματά εδώ, καθώς οι παθήσεις αυτές προκαλούν επιπλέον άγχος στον ασθενή, δημιουργώντας έτσι έναν φαύλο κύκλο, που ενώ η αρχική οδός της εκδήλωσης των νόσων είναι ψυχοσωματική (άγχος) στη συνέχεια εκδηλώνεται άγχος που είναι ψυχοσωματικό (Glaser, 2005).
Επιπροσθέτως, το άγχος έχει συσχετιστεί σε πολλές μελέτες με τον σακχαρώδη διαβήτη, καθώς τα αποτελέσματά του δεν είναι επιθυμητά. Η συγκέντρωση της γλυκόζης μέσα στο αίμα αυξάνεται επειδή το άγχος προκαλεί στον οργανισμό την έκκριση ορμονών, οι οποίες κινητοποιούν τα αποθέματα ενέργειας στον οργανισμό. Η μακροχρόνια καλύτερη ρύθμιση της γλυκόζης του αίματος που επιτυγχάνεται με θεραπευτικές τεχνικές εναντίον του στρες μπορεί να μειώσει ουσιαστικά τις αγγειακές επιπλοκές από τις οποίες κινδυνεύουν οι διαβητικοί ασθενείς.
Ως συμπέρασμα αυτού , οι διαβητικοί όταν βιώνουν αγχώδεις καταστάσεις αυξάνονται τα επίπεδα γλυκόζης μέσα στο αίμα τους και επιδεινώνει το διαβήτη τους. Επιπλέον, αυξάνεται ο κίνδυνος για σοβαρές δυσλειτουργίες που προκαλεί ο διαβήτης όπως η νεφρική ανεπάρκεια, η τυφλότητα, οι ακρωτηριασμοί και τα αγγειακά κυκλοφορικά προβλήματα (Wellen & Hotamisligil , 2005).
ΦΥΣΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΕΠΙΠΕΔΑ ΑΓΧΟΥΣ ΚΑΙ ΥΠΝΟΥ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ (Μέρος Πρώτο)
(Μέρος Δεύτερο) ΦΥΣΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΕΠΙΠΕΔΑ ΑΓΧΟΥΣ ΚΑΙ ΥΠΝΟΥ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ
(Μέρος Τρίτο) ΦΥΣΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΕΠΙΠΕΔΑ ΑΓΧΟΥΣ ΚΑΙ ΥΠΝΟΥ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ
ΠΤΥΧΙΑΚΗ ΕΡΓΑΣΙΑ 2018
ΦΥΣΙΚΗ ΔΡΑΣΤΗΡΙΟΤΗΤΑ ΚΑΙ ΕΠΙΠΕΔΑ ΑΓΧΟΥΣ ΚΑΙ ΥΠΝΟΥ ΣΕ ΓΥΝΑΙΚΕΣ ΜΕ ΚΑΡΚΙΝΟ ΤΟΥ ΜΑΣΤΟΥ
Ανδριώτη Ανδρεάνα
Κούλα Ανδρονίκη
ΔΙΑΣΩΣΤΕΣ ΡΟΔΟΥ
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου