ΤΕΠ: ΟΡΙΣΜΟΣ - ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ - ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ - OΡΙΣΜΟΣ ΕΠΕΙΓΟΝΤΟΣ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ - ΡΟΛΟΣ ΚΑΙ ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΕΣ

1.1 ΟΡΙΣΜΟΣ ΤΕΠ 

  Στις περισσότερες χώρες του κόσμου τα νοσηλευτικά ιδρύματα διαθέτουν ειδικά διαμορφωμένους και εξοπλισμένους χώρους  με μόνιμο πυρήνα ιατρικού, νοσηλευτικού και παραϊατρικού  προσωπικού, για την αντιμετώπιση περιστατικών που χρήζουν άμεσης φροντίδας και νοσηλείας μέσα σε λίγα λεπτά ή δευτερόλεπτα. Στην Αυστραλία ονομάζονται τμήματα ατυχημάτων, στο Ηνωμένο Βασίλειο Τμήμα ατυχημάτων και επειγόντων περιστατικών ενώ στην Ελλάδα και στις ΗΠΑ  καλούνται τμήματα επειγόντων περιστατικών, αν και στις ΗΠΑ  έχει επικρατήσει το ακρωνύμιο ΕR(Emergency Rooms). 

1.2 ΙΣΤΟΡΙΚΗ ΑΝΑΔΡΟΜΗ 

Όταν ιδρύθηκε το Εθνικό Σύστημα Υγείας [National Health Service] στο Ην. Βασίλειο, κατά το 1948, τα Τμήματα Επειγόντων Περιστατικών, έτσι όπως τα γνωρίζουμε σήμερα, δεν υπήρχαν. 

Αντίθετα, υπήρχαν τα λεγόμενα ‘‘casualty departments’’ ή ‘‘casualty services’’, δηλαδή τμήματα ή υπηρεσίες ατυχημάτων που λειτουργούσαν κατά κύριο λόγο με πρωτοβουλία των χειρουργών και των ορθοπεδικών. 

Η ύπαρξη ή μη τέτοιων υπηρεσιών ήταν συνάρτηση κυρίως του μεγέθους του κάθε νοσοκομείου. Συνήθως, τα μεγάλα νοσοκομεία διέθεταν μεγάλα τμήματα ατυχημάτων ικανά να αντιμετωπίζουν πολλά και σοβαρά περιστατικά. Τα μικρότερα νοσοκομεία, από την άλλη πλευρά, διέθεταν απλές μονάδες αντιμετώπισης μικρών κακώσεων και τραυμάτων [minor injury units]. Επιπλέον, ορισμένα νοσοκομεία διέθεταν και κλινικές ή τμήματα ατυχημάτων, για τη νοσηλεία των περιστατικών αυτών (Department of Health 2004). 

Κατά τη δεκαετία του 1960 άρχισαν να αναπτύσσονται τα Τμήματα Επειγόντων Περιστατικών και Ατυχημάτων, τα οποία σταδιακά στη συνέχεια μετεξελίχθηκαν σε Τμήματα Επειγόντων Περιστατικών (ΤΕΠ), όπως είναι σήμερα. 

Ιδιαίτερη επιρροή προς την κατεύθυνση αυτών των εξελίξεων άσκησε κατά την περίοδο εκείνη (το 1962 συγκεκριμένα) η Νομοθετική Επιτροπή επί των Θεμάτων Ιατρικής η οποία εξέδωσε μια εισηγητική έκθεση αναφορικά με την ανάπτυξη της ειδικότητας της Επείγουσας Ιατρικής (Department of Health 2004). 

Κατά την δεκαετία του 1970 παρατηρήθηκαν σημαντικές εξελίξεις οι οποίες αφορούσαν στην ανάπτυξη και αναγνώριση των δύο ειδικοτήτων που αποτελούν πυλώνες για τον τομέα επείγουσας φροντίδας [emergency care], που είναι: 
  Η Επείγουσα Ιατρική [Emergency Medicine] και 
 Η Επείγουσα Νοσηλευτική [Emergency Nursing] 


Τελικά το 1972, με πρωτοβουλία του τότε Υπουργείου Υγείας και Κοινωνικών Ασφαλίσεων (νυν ονομαζόμενου: Υπουργείου Υγείας) εγκρίθηκαν πιλοτικά οι πρώτες τριάντα (30) θέσεις ειδικευομένων στην Επείγουσα Ιατρική μετά από πιέσεις των ιατρών που επί σειρά ετών υπηρετούσαν στον τομέα αυτό (British Association for Emergency Medicine 2005, http://www.baem.org.uk).

 Κατά τις αρχές της δεκαετίας του 1990 λειτούργησε Σχολή Επείγουσας Ιατρικής και Ατυχημάτων [Faculty of Accident and Emergency Medicine], στην οποία οι πρώτες εξετάσεις λήψης τίτλου ειδικότητας πραγματοποιήθηκαν μόλις κατά το 1996. 

Σήμερα ιατροί Επείγουσας Ιατρικής στελεχώνουν πολλά Τμήματα Επειγόντων Περιστατικών των νοσοκομείων του Ην. Βασιλείου σε συνεργασία με συναδέλφους τους από άλλες ειδικότητες (π.χ. χειρουργική, αναισθησιολογία κλπ).

 Η ειδικότητα της Επείγουσας Νοσηλευτικής, από την άλλη πλευρά, είναι προφανώς πιο νέα ειδικότητα σε σύγκριση με τις άλλες που προϋπήρχαν: Παθολογική, Χειρουργική, Παιδιατρική, Ψυχιατρική Νοσηλευτική. 

Κατά το 1972 δημιουργήθηκε ο Αγγλικός Σύνδεσμος Νοσηλευτών Επείγουσας Νοσηλευτικής [A & E Nursing Association] ο οποίος τελεί υπό την αιγίδα του Βασιλικού Συνδέσμου Νοσηλευτών του Ην. Βασιλείου [UK Royal College of Nursing ή RCN]. Στη δεκαετία του ’70 αναπτύχθηκε μια κρίσιμη μάζα νοσηλευτών – περί τα εξήντα άτομα – στην ειδικότητα της Επείγουσας Νοσηλευτικής, τα οποία οργανώθηκαν υπό την καθοδήγηση και με το συντονισμό της νοσηλεύτριας Margaret Lee, ειδικής συμβούλου του RCN για τα θέματα αυτά (Royal College of Nursing A & E Association 2005 http://www.rcn.org.uk/). 

Στη συνέχεια, η επείγουσα νοσηλευτική χάραξε την πορεία της και οδήγησε στο σήμερα όπου έχει ιδρυθεί και λειτουργεί με επιτυχία Σχολή Επείγουσας Νοσηλευτικής [Faculty of Emergency Nursing] (http://www.rcn.org.uk/) και όπου πρωταγωνιστικό ρόλο πλέον παίζουν οι νοσηλευτές Emergency Nurse Practitioners.  

Στην Αυστραλία, τη Ν. Ζηλανδία και τον Καναδά οι ιστορικές εξελίξεις αναφορικά με τις ειδικότητες στον τομέα της επείγουσας φροντίδας ήταν ανάλογες με τις αντίστοιχες του Ην. Βασιλείου, παρά τις σημαντικές διαφορές που υπάρχουν ανάμεσα στα υγειονομικά συστήματα των χωρών αυτών. 

Στην Αυστραλία ο Σύνδεσμος Επείγουσας Ιατρικής [Australian Society for Emergency Medicine] ιδρύθηκε κατά το 1981, ενώ κατά το 1984 αριθμούσε εβδομήντα τρία ιδρυτικά μέλη (ιατρούς). Επίσης, ο πρώτος Διευθυντής ιατρός Τμήματος Ατυχημάτων διορίστηκε στο Geelong της Victoria κατά το 1967.

 Όμοια με το Ην. Βασίλειο, στην Αυστραλία, λειτουργεί Σχολή Επείγουσας Ιατρικής, η οποία απέκτησε τους πρώτους έξι φοιτητές κατά το 1986, ενώ κατά το 1993 αναγνωρίστηκε ως επίσημη ειδικότητα η Επείγουσα Ιατρική. 

Η Ν. Ζηλανδία ακολούθησε αργότερα, κατά το 1995. Σήμερα λειτουργούν 79 Διαπιστευμένα [Accredited] Τμήματα Επειγόντων Περιστατικών στην Αυστραλία και Ν. Ζηλανδία στα οποία ασκούνται επίσημα ειδικευόμενοι για λήψη ειδικότητας Επείγουσας Ιατρικής. (Australian College for Emergency Medicine 2005, Australian Society for Emergency Medicine 2005, http://www.acem.org.au/). 

Στις ΗΠΑ κατά τη δεκαετία του 1950 δεν υπήρχαν καθόλου γιατροί στα «Δωμάτια» Επειγόντων Περιστατικών [Emergency Rooms ή ER]. 

Οι ιδιώτες γιατροί που είχαν την ευθύνη για τους ασθενείς σε κάθε ER αποφάσιζαν είτε να εξετάσουν οι ίδιοι τους ασθενείς, είτε τέλος τους παρέπεμπαν σε κάποιο ιατρείο για να γίνει αξιολόγηση – διαλογή από το γιατρό του νοσοκομείου. 

Έτσι, καλούνταν ο χειρουργός για εξέταση γυναικών με άλγος στην κοιλιακή χώρα ή ο παθολόγος για εξέταση παθολογικών περιστατικών (π.χ. ασθενείς με πόνο στο θώρακα) κ.ο.κ.

 Εάν απαιτούνταν νοσηλεία ο ασθενής εισαγόταν απευθείας στο νοσοκομείο (Graff 1997). Μετά το 1960 και με την αναγνώριση της Επείγουσας Ιατρικής ως ειδικότητας άρχισαν να λειτουργούν τα ΤΕΠ με μορφή που έμοιαζε αρκετά με το σήμερα. 

Όσον αφορά τις Μονάδες Βραχείας Νοσηλείας (ΜΒΝ), αυτές δεν υπήρχαν στα πρώτα ΤΕΠ. 

Αναπτύχθηκαν κατά τη δεκαετία του 1970 ως αποτέλεσμα των αναγκών ολιγόωρης παρακολούθησης και νοσηλείας ασθενών και ως συνέπεια της μόνιμης πλέον παρουσίας των ειδικευμένων ιατρών στην επείγουσα ιατρική  στα νοσοκομεία (επί 24ώρου βάσης και επτά ημέρες την εβδομάδα) (Graff 1997). 

Αναφορικά με την εξέλιξη της αναγνώρισης των ανωτέρω ειδικοτήτων, σημειώνεται ότι στην Ελλάδα τόσο η Επείγουσα Ιατρική όσο και η Επείγουσα Νοσηλευτική δεν αποτελούν επίσημα θεσμοθετημένες και αναγνωρισμένες ειδικότητες. 

Τα ΤΕΠ στελεχώνονται από γενικούς νοσηλευτές και από ιατρούς διαφόρων ειδικοτήτων (π.χ. χειρουργούς, παθολόγους, αναισθησιολόγους κλπ) και πολλές φορές λειτουργούσαν (και λειτουργούν) με ενιαίο προσωπικό με τα Τμήματα Εξωτερικών Ιατρείων (Ε.Ι.) (Παναγιώτα Γ. Λάμπρου 2005). 

1.3 ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΓΙΑ ΤΟ ΤΕΠ 

Στην ελληνική επικράτεια η ανάγκη δημιουργίας αυτόνομων τμημάτων που θα παρέχουν επείγουσα και εξειδικευμένη φροντίδα αναγνωρίστηκε μόλις την τελευταία δεκαετία. 

Αρχικά η βούληση αυτή αποτυπώνεται με το άρθρο 8 (παρ. 5) του Νόμου 2889/02-03-2001 (ΦΕΚ 37/Α΄) θεσπίστηκε η υποχρέωση των νοσοκομείων με δυναμικότητα άνω των 200 κλινών να οργανώνουν <<αυτοτελές>> ΤΕΠ. 

Πιο συγκεκριμένα, με το νόμο αυτό ορίστηκε:     <<….με τον οργανισμό κάθε νοσοκομείου με δυναμικότητα πάνω από 200 κλίνες  συνιστάται υποχρεωτικά αυτοτελές Τμήμα Επειγόντων Περιστατικών (ΤΕΠ), με ειδική στελέχωση και εξοπλισμό για την αποτελεσματική αντιμετώπιση των επειγόντων περιστατικών.

 Με απόφαση του Υπουργού Υγείας και Πρόνοιας ρυθμίζονται η οργάνωση και ο τρόπος λειτουργίας και στελέχωσης των ΤΕΠ με εξειδικευμένο και έμπειρο προσωπικό, ο διορισμός ως προϊσταμένου αυτού, ιατρού Διευθυντή ή αναπληρωτή Διευθυντή του Ε.Σ.Υ., ο τρόπος συνεργασίας αυτού με το ΕΚΑΒ και κάθε άλλη λεπτομέρεια που είναι αναγκαία για την εφαρμογή των πιο πάνω διατάξεων…>>.                                                                                                           
 Στη συνέχεια, σε εφαρμογή του ανωτέρω νόμου, εκδόθηκε στο υπ’ αριθμ. 32/ 20-01-2003 ΦΕΚ (Τεύχος Β΄) η υπ’ αριθμ. Υ4α/οικ.4472/ 20-01-2003 Υπουργική Απόφαση, με τίτλο: <<Οργάνωση και τρόπος λειτουργίας και στελέχωσης του Τμήματος Επειγόντων Περιστατικών των νοσοκομείων του Ε.Σ.Υ.>>, σύμφωνα με την οποία σε κάθε νοσοκομείο της χώρας, με δυναμικότητα άνω των 200 κλινών οργανώνεται και λειτουργεί αυτοτελές, διατομεακό Τμήμα Επειγόντων Περιστατικών, το οποίο λειτουργεί κατά τις ημέρες της γενικής εφημερίας όλο το 24ωρο, ενώ τις υπόλοιπες μέρες μόνο κατά το πρωινό ωράριο ( Παναγιώτα Γ. Λάμπρου 2005). 

1.4 OΡΙΣΜΟΣ ΕΠΕΙΓΟΝΤΟΣ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΟΥ

 Επείγον περιστατικό αποτελεί κάθε ασθενής ο οποίος αντιμετωπίζει μία επείγουσα κατάσταση, η οποία με τη σειρά της, είναι απειλητική για τη ζωή του ασθενούς και απαιτεί γρήγορη εκτίμηση και άμεση αντιμετώπιση μέσα σε πολύ σύντομο χρονικό διάστημα(Μπαλτόπουλος 1997). Στην  αγγλική βιβλιογραφία χρησιμοποιείται εκτός του όρου επείγον (emergent case) και ο όρος (urgent case), δηλαδή έκτακτο περιστατικό. Οι δύο όροι, έκτακτο και επείγον  περιστατικό, δεν είναι ακριβώς ταυτόσημοι αλλά συνώνυμοι (Παναγιώτα Γ. Λάμπρου 2005). 

Το Τμήμα Επειγόντων Περιστατικών αποτελεί το χώρο αντιμετώπισης καταστάσεων απειλητικών ή δυνητικά απειλητικών για τη ζωή του ατόμου καταστάσεων όπως (Παναγιώτα Γ. Λάμπρου 2005): 

  Καρδιοαναπνευστική ανακοπή 
 Οξείες λοιμώξεις (π.χ. του αναπνευστικού κλπ.) 
 Αναπνευστική δυσχέρεια 
 Τραύματα (το αργότερο δύο ημέρες μετά το τραυματισμό) 
 Πόνος (που δεν υποχωρεί με τα αναλγητικά) 
 Οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου 
 Πνευμοθώρακας υπό τάση 
 ( Σοβαρή-παρατεινόμενη) καρδιακή αρρυθμία 
 (Μαζική, ακατάσχετη) αιμορραγία γαστρεντερικού 
 Κρίση άσθματος 
 Υπογλυκαιμικό κώμα 
 Μεταβολές επιπέδου συνείδησης 
 Ψυχιατρικές διαταραχές (συνήθως προσκομίζονται παρά τη θέλησή τους) 
 Δηλητηριάσεις (λόγω ατυχήματος ή λόγω απόπειρας) 
 Λοιπές οξείες καταστάσεις και παθήσεις 
                                               
 1.5  ΣΚΟΠΟΣ ΙΔΡΥΣΗΣ 

 Το Τμήμα Επειγόντων Περιστατικών ιδρύθηκε με στόχο την άμεση, γρήγορη και αποτελεσματική αντιμετώπιση επειγόντων καταστάσεων που θέτουν την ανθρώπινη ζωή σε κίνδυνο. 

1.6 ΡΟΛΟΣ ΚΑΙ ΑΡΜΟΔΙΟΤΗΤΕΣ ΤΜΗΜΑΤΟΣ ΕΠΕΙΓΟΝΤΩΝ ΠΕΡΙΣΤΑΤΙΚΩΝ 

Βασικός σκοπός της ίδρυσης του Τμήματός Επειγόντων Περιστατικών είναι:

  Η παροχή επείγουσας ιατρικής και νοσηλευτικής φροντίδας, 24 ώρες το 24ωρο, 7 ημέρες την εβδομάδα και 365 ημέρες τον χρόνο σε άτομα που χρήζουν ιατρικής περίθαλψης 
 Νοσηλεία, σε δικούς τους χώρους (Μονάδα Βραχείας Νοσηλείας), περιστατικών των οποίων το πρόβλημα μπορεί να επιλυθεί σε λίγες ώρες ή υπάρχει αμφιβολία 
 Η λειτουργία του ως «φίλτρο», προλαμβάνοντας τις άσκοπες εισαγωγές (που επιβάρυναν κατά πολύ τον προϋπολογισμό του νοσοκομείου) (Παναγιώτα Γ. Λάμπρου 2005) 
 Προωθεί του ασθενείς που εισάγει σε άλλα τμήματα και μονάδες (ΜΕΘΜΑΦ) του νοσοκομείου, μετά από συνεννόηση με τον υπεύθυνο του αντίστοιχου τμήματος. Η γνώμη του ΤΕΠ για την προώθηση του ασθενούς είναι αποφασιστική. Η μεταφορά του ασθενούς από το ΤΕΠ προς το τμήμα γίνεται βασικά με δική του κάλυψη και ευθύνη (Ελένη Ασκητοπούλου 1991) 
 Η αντιμετώπιση και φροντίδα μεγάλου αριθμού θυμάτων από καταστάσεις έκτακτης ανάγκης (π.χ. φυσικές καταστροφές, ακραία καιρικά φαινόμενα ή τρομοκρατικές ενέργειες) για την υγειονομική περιοχή που καλύπτει και συναποφασίζει την κήρυξη μιας τέτοιας κατάστασης 
 Κινητοποιεί, μετά από συνεννόηση με τα κέντρα συντονισμού προνοσοκομειακής βοήθειας, τις κινητές μονάδες (ασθενοφόρα) της αρμοδιότητάς του 
 Στελεχώνει και εξοπλίζει με δική του ευθύνη τις κινητές μονάδες της αρμοδιότητάς του (Παναγιώτα Γ. Λάμπρου 2005) 
 Η διατήρηση και προστασία της ανθρώπινης αξιοπρέπειας ακόμα και σε περιπτώσεις όπου η διατήρηση της ζωής είναι αντικειμενικά αδύνατη (Ελένη Ασκητοπούλου 1991) 
 Η συμβολή τους ώστε να προαχθεί η εκπαίδευση και η έρευνα στον τομέα της επείγουσας φροντίδας 

 Η εκπαίδευση και ενημέρωση των ενδιαφερόμενων ασθενών και των οικογενειών τους σχετικά με την διακοπή επιβλαβών συνηθειών, την σωστή συνέχιση της θεραπείας στο σπίτι και την αλλαγή του τρόπου ζωής, όπου ενδείκνυται, με στόχο την αποφυγή επίσκεψης ή διαμονής στο χώρο του νοσοκομείου για δεύτερη φορά (Παναγιώτα Γ. Λάμπρου 2005) 

 ΒΑΛΑΣΙΑ ΚΤΕΝΙΔΟΥ 
ΠΑΝΑΓΙΩΤΑ ΦΑΦΟΥΤΗ 

ΔΙΑΣΩΣΤΕΣ ΡΟΔΟΥ