Ιστορική ανασκόπηση του όρου πρώτες βοήθειες
Οι δεξιότητες σε αυτό που τώρα είναι γνωστό ως πρώτες βοήθειες έχουν καταγραφεί σε όλη την ιστορία, ειδικά σε σχέση με τον πόλεμο, όπου η φροντίδα τόσο των τραυματισμών όσων και των ιατρικών περιπτώσεων ήταν ιδιαίτερα σημαντικές.
Η περίδεση των τραυμάτων στην μάχη εμφανίζεται στη Αρχαία Ελληνική αγγειοπλαστική γύρω στο 500 π.Χ., ενώ η παραβολή του καλού Σαμαρείτη περιλαμβάνει αναφορές στην περιποίηση πληγών.
Στα Ομηρικά έπη αλλά και από άλλες ιστορικές πηγές έχουμε πληροφορηθεί ότι υπήρχαν πολλοί ιατροί που διακρίθηκαν για τις ικανότητες τους όπως ο Μαχαών στη χειρουργική, ο Ποδαλείριος στη παθολογία, ο Μέλαμπους στη ψυχιατρική, ο Αχιλλέας στις πρώτες βοήθειες, ο Σθέναλος στην ορθοπεδική, ο Δηκομήδης στη παθολογία, ο Αρισταίος στη δερματολογία, ο Αμφιάραος στην ιατροθεραπευτική.
Η τραυματολογία και η ορθοπεδική αναφέρονται συχνά από τον Όμηρο. Για την περιποίηση των τραυμάτων χρησιμοποιούσαν φύλλα δένδρων και σκόνες με στυπτικές ιδιότητες. Σαν αναισθητικά χρησιμοποιούσαν όπιο, μανδραγόρα (είδος φυτού με λευκά άνθη). Επίσης χρησιμοποιούσαν απολυμαντικά όπως κρασί, ξύδι, θερμό λάδι, θαλασσινό νερό, θειάφι και άλλα (Ντόλατζας, 1999).
Στην Ιλιάδα, ο Όμηρος περιγράφει παθήσεις που απαιτούν ανθρώπινη επέμβαση και φροντίδα και αφορούν αποκλειστικά τραυματισμούς στο πεδίο της μάχης αλλά και στο κυνήγι, λέει ο κ. Σταμπολίδης (καθηγητής Αρχαιολογίας του Πανεπιστημίου Κρήτης και διευθυντής του Μουσείου Κυκλαδικής Τέχνης) «Αναφέρονται περίπου 150 είδη τραυματισμών και καταγμάτων από ακόντια, σπαθιά, βέλη, σφενδόνες και περιγράφονται με εκπληκτική ανατομική ακρίβεια» 4 .
Επίσης σε ένα ασημένιο κύπελλο του 1ου αι. μ.Χ. κατά την διάρκεια του Tρωικού πολέμου, απεικονίζεται ο Οδυσσέας να προσφέρει τις πρώτες βοήθειες στον Φιλοκτήτη, που τον είχε δαγκώσει ένα φίδι. Όπως αναφέρεται από τον Smith (1890), και παρατίθεται μέσα σε νεότερο σύγγραμμα των Γκουγκούλη, Σένκα και Ζαλούμη (2011), η χρήση των τραυματιών από τα πεδία των μαχών γίνονταν με φορεία μάλιστα γίνεται αναφορά με τη λέξη «φοράδα».
Επίσης η Κούζη (1929), αναφέρει, όπως παρατίθεται στους Γκουγκούλη και συν. (2011), και άλλους τρόπους μεταφοράς τραυματιών, όπως τη μεταφορά από ειδικό τραυματιοφορέα ή από κάποιο άλλο συμπολεμιστή, µε το άρμα του ίδιου του τραυματισμένου ή με το άρμα κάποιου άλλου. Η Πουρναροπούλου (1952), αναφέρει, όπως παρατίθεται στους Γκουγκούλη, και συν. (2011), και καταγράφει άλλου είδους μεταφορά τραυματία µε τη χρήση δύο ή τριών ασπίδων, οι οποίες έχοντας ταιριάξει κατάλληλα, σχημάτιζαν ένα είδος φορείου.
Ο Πανταζίδης (1900) αναφέρει, όπως παρατίθεται στους Γκουγκούλη και για πρώτη φορά στην ιστορία της θεραπευτικής, πως ο τραυματίας μεταφερόταν από το πεδίο της μάχης σε σκηνές ή ξύλινα παραπήγματα όπου λέγονταν και «κλισίες». Ο όρος «κλισίη» προέρχεται από την λέξη κλίνη, που σηµαίνει σκηνή ή καλύβι από ξύλινους πασσάλους, περίπου σαν ένα υποτυπώδες σπίτι. Δηλαδή, όπως συμπληρωματικά αναφέρουν οι Κουρκούτα & Λανάρα (1994), όπως παρατίθεται στους Γκουγκούλη και συν. (2011), από την συνολική περιγραφή συμπεραίνεται πως πρόκειται για ένα είδος σταθμού πρώτων βοηθειών.
Πολλές αναφορές υπάρχουν και για τις πρώτες βοήθειες που εκτελούνταν στον Ρωμαϊκό στρατό, με ένα σύστημα πρώτων βοηθειών, υποστηριζόμενο από χειρουργούς ιατρούς, ασθενοφόρα στα πεδία μαχών και νοσοκομεία.
Οι λεγεώνες των Ρωμαίων αναλάμβαναν το ρόλο του "capsarii", οποίοι έχοντας την ευθύνη για τις πρώτες βοήθειες όπως την περίδεση των τραυμάτων, αφού ήταν οι πρόδρομοι των ιατρών στη μάχη5 .
Πολλαπλά περιστατικά σημειώθηκαν στο πέρασμα της Ιστορίας κυρίως περιστατικά μαχών, με παραδείγματα όπως των Ιπποτών του Αγίου Ιωάννη του 11ου αιώνα με την παροχή περίθαλψης σε προσκυνητές και ιππότες στους Αγίους Τόπους.
Το 1859, ο Ερρίκος Ντυνάν ήταν παρών στην μάχη του Σολφερίνο και με το έργο του οδήγησε στο σχηματισμό του Ερυθρού Σταυρού, με στόχο την «βοήθεια των αρρώστων και τραυματισμένων στρατιωτών στο πεδίο της μάχης».
Ο Ερυθρός Σταυρός και ο Ερυθρός Ημισέληνος είναι μέχρι και σήμερα οι μεγαλύτεροι χορηγοί βοήθειας παγκοσμίως. Η πρώτη εκπαίδευση των πρώτων βοηθειών ξεκίνησε διαμέσων της Βρετανικής Αυτοκρατορίας μέσω οργανισμών σαν του Αγίου Ιωάννη, αρχίζοντας κυρίως στο Ηνωμένο Βασίλειο, με δραστηριότητες υψηλής επικινδυνότητας όπως τα λιμάνια και τους σιδηροδρόμους6 .
Στα τέλη του 18ου αιώνα, αναφέρεται, ότι ο πνιγμός ως αιτία θανάτου, ήταν μια σημαντική ανησυχία για τον πληθυσμό. Το 1773,στη πόλη του Άμστερνταμ όπου τα ατυχήματα με πνιγμό ήταν πολλά έδωσαν την ευκαιρία στο γιατρό William Hawes να δημοσιοποιήσει την δύναμη της τεχνητής αναπνοής ως μέσο για την αναζωογόνηση των ατόμων που είχαν πεθάνει από τον πνιγμό. Αυτό οδήγησε, το 1774, στον σχηματισμό της Εταιρίας, «Royal Humane Society», προωθώντας την διαδικασία της ανάνηψης ως μέσο επαναφοράς στη ζωή.
Ο χειρουργός του Ναπολέοντα, βαρόνος Ντομινίκ Ζαν Λαρέ πιστώνεται με τη δημιουργία μιας ομάδας, ασθενοφόρου πτωμάτων (το ιπτάμενο ασθενοφόρο), η οποία είχε αναλάβει να παρέχει τις πρώτες βοήθειες στο πεδίο της μάχης.
Το 1870, ο χειρουργός του πρωσικού στρατού Φρίντιρχ φον Έσμαρχ εισήγαγε τις πρώτες βοήθειες στον στρατό και πρώτος επινόησε τον όρο "erste hilfe" (δηλαδή πρώτες βοήθειες), συμπεριλαμβανομένης της εκπαίδευσης για τους στρατιώτες του γαλλικού-πρωσικού πολέμου για την φροντίδα των τραυματιών με την χρήση προηγούμενων γνώσεων για την επίδεση των τραυμάτων και την τοποθέτηση νάρθηκα κάνοντας χρήση του επιδέσμου Esmarch oπου σχεδίασε.
Ο επίδεσμος ήταν απαραίτητος για τους Πρωσικούς στρατιώτες και περιλάμβανε επίσης και υπόμνημα με εικόνες που έδειχναν τις συνηθισμένες του χρήσεις.
Το 1872, το Τάγμα του Αγίου Ιωάννη της Ιερουσαλήμ στην Αγγλία άλλαξε το επίκεντρό του από την φροντίδα νοσηλείας, και έθεσε ως στόχο να ξεκινήσει ένα σύστημα πρακτικής ιατρικής βοήθειας, ξεκινώντας με την χορήγηση επιδοτήσεως για τη δημιουργία της πρώτης υπηρεσίας ασθενοφόρων της Βρετανίας. Αυτό ακολουθήθηκε από τη δημιουργία δικού του τροχοφόρου φορείου μεταφορών το 1875 το (το ασθενοφόρο του Αγίου Ιωάννη), και το 1977 ίδρυσε τον Σύλλογο τροχοφόρων φορείων του Αγίου Ιωάννη «για να εκπαιδεύσει τους άνδρες και τις γυναίκες, προς όφελος των ασθενών και των τραυματιών».
Επίσης στην Βρετανία, ο αρχιχειρουργός Πίτερ Σέπερντ (Peter Shepherd) είχε δει τα πλεονεκτήματα των νέων διδακτικών του Φρίντιρχ φον Έσμαρχ για τις πρώτες βοήθειες και εισήγαγε ένα αντίστοιχο νέο πρόγραμμα για το βρετανικό στρατό με αποτέλεσμα να είναι ο πρώτος χρήστης των «πρώτων βοηθειών σε τραυματίες» διαδίδοντας αυτές τις πληροφορίες στα αγγλικά μέσα ενημέρωσης από μια σειρά διαλέξεων.
Μετά από αυτό, το 1878, ο Shepherd και ο Francis Duncan εκμεταλλεύτηκαν της νέας φιλανθρωπίας με επίκεντρο τον Άγιο Ιωάννη και καθιέρωσαν την έννοια της διδασκαλίας των δεξιοτήτων των πρώτων βοηθειών για τους άμαχους. Τα πρώτα μαθήματα διεξήχθησαν στην αίθουσα του Πρεσβυτεριανού σχολείου στο Woolwich (κοντά στο στρατώνα του Woolwich όπου βασίστηκε ο Shepherd) χρησιμοποιώντας ένα ολοκληρωμένο πρόγραμμα σπουδών των πρώτων βοηθειών7 .
Ιστορική αναδρομή της καρδιοαναπνευστικής αναζωογόνησης
Οι πρώτες ιστορικές αναφορές στην καρδιοαναπνευστική αναζωογόνηση χρονολογούνται από την εποχή της Αρχαίας Αιγύπτου (3αι. π.Χ.), (Cashdan, 1989).
Για την αναζωογόνηση χρησιμοποιήθηκαν μέθοδοι, οι οποίες ήταν αλλόκοτες και συχνά βάρβαρες. Οι μέθοδοι αυτές βασίστηκαν σε κάποια παρατήρηση επιτυχούς αναζωογόνησης. Μία από αυτές ήταν το κρέμασμα του θύματος από τα πόδια, στο οποίο ασκούσανε ανά τακτά χρονικά διαστήματα πίεση στο στήθος του. Η μέθοδος αυτή χρησιμοποιήθηκε στην Αρχαία Αίγυπτο, ενώ έγινε ιδιαίτερα δημοφιλής στην Βόρεια Ευρώπη τον 18ο αιώνα για την αντιμετώπιση του πνιγμού (Παπαδόπουλος, 1999).
Το 1857, παρουσιάζεται η μέθοδος αερισμού του Marshall Hall, η οποία συνίσταται στην τοποθέτηση του ασθενούς σε πρηνή θέση και πίεση του θώρακα και στη συνέχεια περιστροφή του κορμού «εξ υπαμοιβής», 16 φορές το λεπτό, κρατώντας το στόμα ανοιχτό για την εισπνοή. Η μέθοδος αυτή τροποποιήθηκε από τον Silvester και Howard το 1860 (Παπαδόπουλος, 1999; Varon, 1991). Η εκπνοή επιτυγχάνονταν με την πίεση των άνω άκρων στο θώρακα και η εισπνοή με την αφαίρεση της πίεσης στον θώρακα και την έκταση και ανάταση των άνω άκρων. Στις αρχές του 20ου αιώνα, προστίθεται στη μέθοδο αυτή η παθητική χορήγηση οξυγόνου με μάσκα.(Silvester, 1858).
Παραλλαγές της μεθόδου Αvester ήταν εκείνη των Holger Nilsen (1932), και η μέθοδος Schaffer.
Μία άλλη μέθοδος, εκείνη του Laborn συνίστατο στη ρυθμική έλξη της γλώσσας του θύματος και χρησιμοποιήθηκε και κατά τη διάρκεια της αναισθησίας για την αντιμετώπιση της απόφραξης των αεραγωγών.
Οι συσκευές που αποτέλεσαν το οπλοστάσιο των γιατρών της εποχής για την έλξη της γλώσσας χαρακτηρίστηκαν από πολλούς ως «εργαλεία βασανισμού». Ωστόσο στη δεκαετία του 1870, ο Johannes Frederich August von Esmarch περιέγραψε τον χειρισμό αντιμετώπισης απόφραξης του αεραγωγού, που έμελλε να πάρει το όνομά του: τον χειρισμό ανάσπασης της κάτω γνάθου (Παπαδόπουλος, 1999).
Το έτος 1878 περιγράφεται η τυφλή στοματοτραχειακή διασωλήνωση σε άνθρωπο από τoν Sir William Mac Ewen, καθηγητή χειρουργικής στο Πανεπιστήμιο της Γλασκόβης, που χρησιμοποιήθηκε και από τον O’ Dwyer στην Αμερική και τον Karl Maydl στην Πράγα για την αντιμετώπιση της διφθερίτιδας.
Το 1885 ο O’ Dwyer με τη βοήθεια του George Fell, κατασκεύασαν τη γνωστή συσκευή Fell O’Dwyer που χρησιμοποιήθηκε στην αναζωογόνηση.
Τον ίδιο χρόνο ο Kirchstein από το Βερολίνο κατασκευάζει ένα λαρυγγοσκόπιο - ενδοσκόπιο για την επισκόπηση του λάρυγγα και της τραχείας, ενώ το 1911 ο F. Kuhn περιγράφει τη στοματοτραχειακή διασωλήνωση με τη βοήθεια λαρυγγοσκοπίου και παρουσιάζει το λαρυγγοσκόπιο του και το set διασωλήνωσής του (Kirstein, 1895; Παπαδόπουλος, 1999).
Ένα σημαντικό βήμα στην ιστορία της καρδιοαναπνευστικής αναζωογόνησης αποτελεί η κατασκευή του αναπνευστήρα Pulmotor της εταιρείας Draeger από τον μηχανικό Hans Schroeder. Ο αναπνευστήρας αυτός λειτουργούσε με θετικές και αρνητικές πιέσεις κατά την εισπνοή και εκπνοή αντίστοιχα (+25cmH2O, -25cmH2O) και χρησιμοποιήθηκε αρχικά σε περίπτωση ανακοπής στο χειρουργείο, ενώ σ ’αυτόν βασίστηκε η κατασκευή του θρυλικού αναπνευστήρα της εταιρείας Draeger UrPulmotor (1907; Παπαδόπουλος, 1999).
Η έλλειψη κατανόησης των «φυσιολόγων της αναπνοής» σχετικά με τον μηχανικό αερισμό με θετικές πιέσεις στους αεραγωγούς και οι αμφισβητήσεις που διατυπώθηκαν στα διεθνή συνέδρια Επείγουσας Ιατρικής στη Βιέννη (1913), στο Άμστερνταμ (1926), στην Κοπεγχάγη (1934) και στη Ζυρίχη (1939) δεν ήταν αποτρεπτικές για τη χρήση του μηχανικού αερισμού με θετικές πιέσεις στους αεραγωγούς (Killian, 1964; Παπαδόπουλος, 1999).
Ένας πολέμιος του αερισμού με θετικές πιέσεις στους αεραγωγούς ήταν και ο Sauerbruch, Καθηγητής Χειρουργικής στο Βερολίνο, ο οποίος κατασκεύασε κάμερα με αρνητική πίεση, με σκοπό την αποφυγή ατελεκτασιών στους πνεύμονες κατά τη διάρκεια θωρακοτομίας και συνέβαλε σημαντικά στην καθυστέρηση του αερισμού με θετικές πιέσεις (Παπαδόπουλος, 1999).
Η εξέλιξη του αερισμού με θετικές πιέσεις στους αεραγωγούς βασίστηκε σε διάφορα γεγονότα. Πρώτον στην εφαρμογή μηχανικού αερισμού με θετικές πιέσεις κατά την διάρκεια της αναισθησίας, η οποία άρχισε να κάνει τα πρώτα της βήματα μετά την δεκαετία του 1930 στην Ευρώπη σε θώρακα χειρουργικές επεμβάσεις.
Το έτος 1954 ο Elam απέδειξε σε απνοϊκούς ανθρώπους ότι ο αερισμός στόμα-καιμάσκα ή στόμα-και-τραχειοσωλήνας μπορούσε να διατηρήσει φυσιολογικές τιμές αερίων αίματος (Safar, 1961).
Το έτος 1956 ο Peter Safar απέδειξε την αποτελεσματικότητα και την αναγκαιότητα της εξασφάλισης του αεραγωγού, ενώ τεκμηρίωσε την υπεροχή του άμεσου αερισμού στόμα με στόμα χωρίς βοηθητικά μέσα (Kite, 1788).
Με την έρευνά του ο Safar τεκμηρίωσε τον χειρισμό διατήρησης ανοιχτού του αεραγωγού με το μέτωπο προς τα πίσω ή την ανάσπαση της κάτω γνάθου ή και τα δύο. Τη διαδικασία αυτή ονόμασε βήμα Α, έλεγχος του αεραγωγού, τον αερισμό του ασθενούς βήμα Β (αναπνοή).
Απέδειξε επίσης, την αναποτελεσματικότητα των μεθόδων καρδιοπνευμονικής αναζωογόνησης με πίεση στον θώρακα (μέθοδος Marshal – Hall και μέθοδος Silvester).
Μέσα σε ένα έτος, ο Peter Safar, ο James Elam και ο Gordon Archer, ο οποίος μελέτησε την αποτελεσματικότητα του αερισμού στόμα με στόμα έναντι αερισμού με πίεση στο θώρακα σε παιδιά, έπεισαν τον κόσμο να εφαρμόζει τις μεθόδους διατήρησης του αεραγωγού και τον αερισμό στόμα με στόμα (Safar, 2001).
Σταθμό στην ιστορία της αναζωογόνησης αποτελεί το έτος 1958, όταν ο Guy Knickerbocker, μεταπτυχιακός φοιτητής του Kouwenhoven, έκανε τη λαμπρή ανακάλυψη ότι η πίεση στο θώρακα προκαλούσε αρτηριακό παλμό. Ήταν αυτό που οδήγησε στην μελέτη και την εφαρμογή των εξωτερικών θωρακικών συμπιέσεων.
Έτσι το έτος 1960 οι Kouwenhoven, Jude και Knickerbocker περιγράφουν την αποτελεσματικότητα των θωρακικών συμπιέσεων κατά τη διάρκεια της αναζωογόνησης (Kowenhoven, 1960; Safar, 2001). Αυτό ήταν το τρίτο βήμα στο πρωτόκολλο της καρδιοαναπνευστικής αναζωογόνησης (Safar, 1961).
Ο Kouwenhoven τεκμηρίωσε την αποτελεσματικότητα των θωρακικών συμπιέσεων σε σκύλους. Ο χειρουργός Henry Bahnson και ο ειδικευόμενος χειρουργικής James Jude, ήταν οι πρώτοι που εφάρμοσαν τις θωρακικές συμπιέσεις σε ασθενείς John Hopkins. (Safar, 2001).
Το έτος 1959 υιοθετούνται τα βήματα ABC (Airway - Breathing - Circulation -Αεραγωγός - Αναπνοή - Κυκλοφορία) μαζί ως αναζωογόνηση (Safar, 1961). Το 1961, ο Safar πρότεινε την αλλαγή του όρου καρδιοαναπνευστική αναζωογόνηση σε καρδιοαναπνευστική - εγκεφαλική αναζωογόνηση, η οποία περιλάμβανε και την εφαρμογή υποθερμίας (Nolan, 2010).
Επίσης, η εφαρμογή επείγουσας εξωσωματικής κυκλοφορίας, σε σύγκριση με τη κλασσική αναζωογόνηση ή την CPR με ανοιχτό το στήθος αποδείχθηκε πιο αποτελεσματική για την καρδιά και τον εγκέφαλο (Kennedy, 1966; Safar, 1993).
Κλινικές μελέτες στο τμήμα επειγόντων περιστατικών έδειξαν ότι η χρήση φορητών συσκευών εξωσωματικής σε 3 ασθενείς με καρδιακή ανακοπή αποτελεί μια ρεαλιστική επιλογή. Απέτυχαν όμως να επιδείξουν σημαντική βελτίωση της μακροπρόθεσμης επιβίωσης που σχετίζεται με κακή νευρολογική έκβαση (Martin, 1998).
Μπορούν τα σεμινάρια Πρώτων Βοηθειών να βελτιώσουν την αποτελεσματικότητα των Εκπαιδευτικών Φυσικής Αγωγής σε Καταστάσεις Επείγουσας Ανάγκης; Εισαγωγή (Μέρος Πρώτο)
Βασιλάκης Νικόλαος Εκπαιδευτικός Φυσικής Αγωγής MSc στη Διοίκηση του Αθλητισμού
ΔΙΑΣΩΣΤΕΣ ΡΟΔΟΥ
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου