Οξύ Εμφραγμα του Μυοκαρδίου και Καρδιακή Ανακοπή - Τι πρέπει να γνωρίζουμε;

Του Δρ.Χαράλαμπου Γκούβα 

Γενικά: Τα αιφνίδια καρδιαγγειακά επεισόδεια, και ιδίως το Οξύ έμφραγμα του μυοκαρδίου (Αcute Myocardial Infraction) είναι μια σύγχρονη μάστιγα, σταδιακά αυξανόμενη. Το έμφραγμα του

μυοκαρδίου προκαλείται όταν γίνει μια απότομη απόφραξη σημαντικού αρτηριακού στελέχους του μυοκαρδίου (στεφανιαία αγγεία) που ήδη ήταν στενωμένο. Ως ιατρικό γεγονός, τα εμφράγματα, παρότι αποτελούν συνήθη παθολογική οντότητα, μοιάζουν με τα ατυχήματα γιατί συμβαίνουν αιφνίδια και μάλιστα μπορεί να εκδηλωθούν σε κάθε φάση του κοινωνικού βίου. Αφορούν συνήθως άτομα τρίτης ηλικίας αλλά δεν είναι σπάνια σε παιδιά, εφήβους ή νέους. Ως εκ τούτου θεωρείται απαραίτητο όλοι, και τα παιδιά, να γνωρίζουν τις βασικές γνώσεις γύρω από το έμφραγμα, ώστε να φανούν χρήσιμα σε μια δύσκολη και κρίσιμη στιγμή, σε άτομα του οικογενειακού περιβάλλοντός τους. 

Επιδημιολογία: Στην Ελλάδα έχουμε περίπου 65 περιπτώσεις εμφραγμάτων ημερησίως, δηλαδή 23.725 ετησίως. Από τις 65 ημερήσιες περιπτώσεις, οι 20 περίπου δεν προλαβαίνουν κάν να φτάσουν ζωντανοί στο Νοσοκομείο. Από τους υπόλοιπους 45, οι 10 πεθαίνουν στο άμεσο μελλοντικό διάστημα. (Ελληνική Καρδιολογική Εταιρεία). Τα πιο πολλά εμφράγματα συμβαίνουν τις πρωϊνές ώρες και δυστυχώς το 15-20% των θυμάτων πεθαίνει πρίν προλάβει να διακομισθεί στο Νοσοκομείο. Οι θάνατοι αυτοί οφείλονται σε κοιλιακή μαρμαρυγή και θα μπορούσαν να αναταχθούν μόνο με ηλεκτρικό απινιδωτή στον τόπο του επεισοδείου (Heart Attack: Βarry Massie MD, USA, 2004). Οι παράγοντες κινδύνου για έμφραγμα του μυοκαρδίου είναι οι εξής κατά σειρά σπουδαιότητας: Κληρονομική προδιάθεση, Αθηρωματική Νόσος των αγγείων, Σακχαρώδης διαβήτης, Υπερλιπιδαιμία, Υπέρταση, Κάπνισμα, Παχυσαρκία, Αγχος, Καθιστική ζωή, κλπ.

Τι σημαίνει έμφραγμα του μυοκαρδίου; 

Έμφραγμα του μυοκαρδίου, σημαίνει ότι αιφνιδίως επήλθε απόφραξη των στεφανιαίων αρτηριών της καρδιάς με αποτέλεσμα το μυοκάρδιο να μην αιματώνεται επαρκώς και να ανεπαρκεί να εργασθεί ως αντλία. Καρδιακή ανακοπή σημαίνει το πλήρες «σταμάτημα» της λειτουργίας του μυοκαρδίου. 


Σαν «διασώστες» μας ενδιαφέρουν οι βασικές γνώσεις για τα πιο συχνά καρδιολογικά συμβάματα που μπορεί ένας ασθενής  να παρουσιάσει: Αυτά είναι τα εξής: Εμφραγμα του Μυοκαρδίου, Οξύ πνευμονικό Οίδημα, Καρδιακή ανακοπή,, Καρδιογενής καταπληξία (σόκ), Οξεία Καρδιακή Αρρυθμία.

Ποια είναι τα συμπτώματα του εμφράγματος του μυοκαρδίου;

Τα συμπτώματα στο έμφραγμα του μυοκαρδίου οφείλονται στα εξής αίτια: 

1)         Στην ισχαιμία του μυοκαρδίου (προκάρδιος πόνος με αντανακλάσεις, ή πόνος στην πλάτη = ραχιαλγία), 

2)         Στην οξεία κυκλοφοριακή ανεπάρκεια ή καρδιογενές Shock (ανησυχία, ταχυκαρδία, κολλώδης ιδρώτας, βραδυκαρδία, ωχρό

πρόσωπο, ζάλη, λιποθυμία), 

3)         Στις διαταραχές του καρδιακού ρυθμού (αρρυθμία, αίσθημα παλμών), 

4)         Σε πιθανό πνευμονικό οίδημα (κυάνωση, δύσπνοια, αφρώδη πτύελα) και 

5)         Σε εκδηλώσεις από το πνευμονογαστρικό νεύρο (πόνος επιγαστρικός, ναυτία, εμετός). 

Για να είστε σίγουροι για τη διάγνωση του εμφράγματος να θυμάστε ότι το έμφραγμα εκτός από τον προκάρδιο πόνο εκδηλώνεται με ταχυκαρδία, και κολλώδη ιδρώτα. Ενίοτε υπάρχει βραδυκαρδία, ένδειξη βαρειάς κατάστασης. Σπάνια ένα οπίσθιο έμφραγμα, εκδηλώνεται με ραχιαλγία. Εχουν πεθάνει ασθενείς με οπίσθιο εκτεταμένο έμφραγμα του μυοκαρδίου, γιατί πήγαν κατά λάθος σε ορθοπεδικό με «πόνο στην πλάτη» που εξελήφθη ως «ψύξη» ή «δισκοπάθεια της θωρακικής μοίρας». Επίσης έχουν πεθάνει εμφραγματίες γιατί πονούσαν στό στομάχι και έπαιρναν Zantac και Losec γιά να τους περάσει.

Τι κάνουμε σε μια περίπτωση Εμφράγματος μυοκαρδίου; 

Το έμφραγμα του μυοκαρδίου, χρειάζεται αστραπιαία έως άμεση βοήθεια. Πρώτον πρέπει να ηρεμήσουμε τον ασθενή και να τον καθίσουμε ή να τον ξαπλώσουμε σε μερική κλίση, ποτέ όμως σε   ύπτια    θέση.   Εάν είμαστε σίγουροι για τη διάγνωση           να        του δώσουμε μια ασπιρίνη σαν αντιθρομβωτικό και να     καλέσουμε καρδιολόγο          ή ασθενοφόρο ΕΚΑΒ. Αν υπάρχουν δισκία νιτρογλυκερίνης χρησιμοποιήστε ένα υπογλωσσίως. Εάν ο ασθενής εκδήλωσε κρίση γνωστής αρρυθμίας πρέπει να χορηγηθεί το αντιαρρυθμικό του φάρμακο. Εάν στα συμπτώματα προστεθεί δύσπνοια, αιμόπτυση και κυάνωση, η διάγνωση οδηγεί σε καρδιογενές πνευμονικό οίδημα και καλό είναι να χορηγηθεί αμέσως ένα διουρητικό (Lasix) και Οξυγόνο. 

Η μεταφορά στο Νοσοκομείο: Εάν είναι δύσκολη η έλευση ασθενοφόρου ή αργεί πολύ, μπορεί να γίνει η μεταφορά με ΙΧ αυτοκίνητο αποφεύγοντας καταπόνηση του ασθενή. ΔΕΝ επιτρέπεται ο ασθενής πχ. να περπατήσει ή να ανέβει σκαλοπάτια. Ο Αμερικανός Καρδιολόγος Glene Turner στο άρθρο του του 1982 «Πως να σωθείτε από έμφραγμα» γράφει «αν είστε υποχρεωμένος να περιμένετε 10-15 λεπτά το ασθενοφόρο, καλύτερα πάτε με ΙΧ αυτοκίνητο. Μην ανησυχείτε για το αν ο δρόμος είναι ανώμαλος. Η καθυστέρηση μπορεί να αποβεί μοιραία». Η μεταφορά είναι καλύτερα να γίνει σε καθιστή θέση γιατί η ύπτια θέση επιβαρύνει τον καρδιογενή πόνο, εκτός αν ο ασθενής αδυνατεί ή λιποθύμησε, ή υπέστη καρδιακή ανακοπή.  Μελέτη του έτους 2004 συμπεραίνει ότι «ο καλύτερος τρόπος για μεταφορά προς καρδιολογική  περίθαλψη είναι το ασθενοφόρο, έναντι του ΙΧ, διότι ακόμα και αν οδηγήσει ένα μέλος της οικογένειας, ο ασθενής είναι σε χειρότερη θέση στο οικογενειακό αυτοκίνητο παρά στο ασθενοφόρο, εάν χάσει τις αισθήσεις του. Επιπροσθέτως, η άφιξη στο Νοσοκομείο μέσω ασθενοφόρου εξασφαλίζει ταχύτερη πρόσβαση στην εξέταση σε σχέση με το ΙΧΕ». (Πηγή: Hutchings CB et al. Patients with chest pain calling 9-1-1 or self transporting to reach definitive care: Which mode is quicker? American Heart Journal 2004, Jan; 147:35-41).

Λιποθυμία, ανακοπή, καρδιογενές σόκ: Αν κατά τη διάρκεια της διαδρομής ο ασθενής λιποθυμήσει, ή υποστεί καρδιακή ανακοπή, σταματήστε το ΙΧ αυτοκίνητο βγάλτε τον έξω και αρχίστε ΚΑΡΠΑ μέχρι να έρθει ασθενοφόρο. Εάν είναι εφικτό πρακτικά, για να μη χάνετε χρόνο κάντε τα όλα αυτά αν μπορείτε μέσα στο ΙΧ. Μην μεταφέρετε με ΙΧ λιπόθυμο ασθενή με έμφραγμα, και πολύ περισσότερο μην μεταφέρετε ασθενή με καρδιακή ανακοπή. Προσπαθήστε πάσει θυσία να τον συνεφέρετε με ΚΑΡΠΑ. Αν δεν γίνει αυτό μέσα σε 3-4 λεπτά ο ασθενής θα πεθάνει κατά τη μεταφορά του. Βασικός σκοπός είναι να φτάσει ζωντανός ο ασθενής στο νοσοκομείο πού διαθέτει μονάδα εμφραγμάτων μέσα σε μία ώρα. Τα σύγχρονα ασθενοφόρα διαθέτουν και ηλεκτρικό απινιδωτή, για περιπτώσεις ανακοπής. 

Ο σκοπός της γρήγορης μεταφοράς του εμφραγματία στο Νοσοκομείο είναι η θρομβόλυση, η ανάταξη τυχόν αρρυθμιών, η υποστήριξη του μυοκαρδίου, και η ανάταξη του καρδιογενούς σόκ, με τελικό προσδοκώμενο την επιβίωση του ασθενούς και την ανάρρωσή του.

Μέσα ανάνηψης:

Οι σύγχρονες απόψεις λένε ότι σε κάθε οργανωμένο κοινωνικό χώρο (συνεδριακός χώρος, βουλή, υπουργείο, μεγάλη εταιρεία, μεγάλος κινηματογράφος, οργανωμένη παραλία, μεγάλο ξενοδοχείο, κλπ πρέπει να υπάρχει ηλεκτρικός απινιδωτής μαζί με σέτ πρώτων βοηθειών (αεραγωγός, οξυγόνο, καρδιολογικά φάρμακα) ώστε να μπορεί να χρησιμοποιηθεί από τυχόν παρευρισκόμενο ιατρό σε περίπτωση ανάγκης.

    Βιβλιογραφία:                         

1)                  Glene Turner: «Εμφραγμα: Πώς να σωθείτε», περιοδικό Readers Digest, τεύχος 6, Ιούλιος 1982.

2)                  Επείγουσα Μεταφορά και διάσωση: Επίτομος Οδηγός του Αμερικανικού Κολλεγίου Ορθοπεδικών, ΕΕΧΟΤ.

3)                  Current Medical Diagnosis and Treatment: “Heart Attack» Eκδόσεις Αppletton και Lange, ΗΠΑ, 2004, σελίδα 341

4)                  Hutchings CB et al. ‘’Patients with chest pain calling 9-1-1 or self transporting to reach definitive care: Which mode is quicker? ‘’ American Heart Journal 2004, Jan; 147:35-41). 

ΔΙΑΣΩΣΤΕΣ ΡΟΔΟΥ