Απόσπασμα από
Μεταπτυχιακή Διατριβή Ειδίκευσης
Επιπτώσεις Φυσικών Τεχνολογικών και Natech Καταστροφών στα παιδιά
ΧΙΩΤΗ ΕΙΡΗΝΗ / CHIOTI EIRINI
Α.Μ. / R.N. : 16261
ΕΙΣΑΓΩΓΗ:
Τα παιδιά είναι ευάλωτες και εξαρτώμενες υπάρξεις, και έχουν το δικό τους κόσμο αισθημάτων, σκέψεων και αντιλήψεων. Τα βιώματά τους από την οικογένεια, το σχολείο, την κοινωνία καταγράφονται νευροβιολογικά και συναισθηματικά επηρεάζοντας τη συμπεριφορά, τις σχέσεις, τις συνήθειες και γενικότερα όλη τους τη ζωή.
Ακόμη και οι ανεπεξέργαστες απωθημένες τραυματικές εμπειρίες της παιδικής ηλικίας, αν και παραμένουν ασυνείδητες, εξακολουθούν να επιδρούν και στην ενήλικη ζωή.
Αναπόφευκτα όλα τα παιδιά δοκιμάζουν αγχωτικά γεγονότα, που μπορούν να έχουν κάποιες επιπτώσεις στη συναισθηματική και φυσική τους σφαίρα.
Τις περισσότερες φορές, όταν τα παιδιά εκτίθενται σε τραυματική εμπειρία που τους προκάλεσε αρνητικά συναισθήματα και στρες, μετά από ένα σύντομο διάστημα παροδικής αποσταθεροποίησης ανακάμπτουν, χωρίς να εμφανίζουν κάποια σοβαρά συνακόλουθα προβλήματα.
Ωστόσο υπάρχουν φορές που οδυνηρά ή ιδιαίτερα γεγονότα, όπως αυτά τα οποία αναφέρθηκαν παραπάνω στην παρούσα εργασία, βιώνονται «τραυματικά» και έχουν σοβαρές και μακροχρόνιες συνέπειες ιδιαίτερα στα παιδιά, καθορίζοντας την ψυχοσυναισθηματική τους ανάπτυξη και υγεία με αποτέλεσμα να απειλείται σοβαρά η λειτουργικότητά και η ποιότητα ζωής τους.
Εννοιολογικός προσδιορισμός του «τραύματος»:
Το «τραύμα» είναι μια οξεία κατάσταση που συμβαίνει αιφνίδια, κατακλύζει το άτομο από ένταση και πλήθος συναισθημάτων που διαταράσσουν την ψυχική του σφαίρα, καθώς και τη συμπεριφορά του και έχει ως αποτέλεσμα τη συναισθηματική του κατάρρευση.
Μπορεί ωστόσο, το «τραύμα» να παραμένει ως μια συσσωρευμένη, σιωπηλή οδυνηρή εμπειρία με αντιδράσεις που δεν είναι πάντα θορυβώδεις και εμφανείς, αλλά με σοβαρές, βαθιές και μακροχρόνιες συνέπειες.
Η αντίδραση στο ψυχικό τραύμα ως μετατραυματική διαταραχή στρες, συχνά εισβάλλει ύπουλα και μπορεί να εμφανιστεί εβδομάδες, μήνες ακόμη και χρόνια μετά από την έκθεση σε αγχογόνο εμπειρία.
Τα συμπτώματα μπορεί να διαρκέσουν αρκετές ημέρες, εβδομάδες ή πολύ περισσότερο και να κορυφωθούν βαθμιαία.
Η σοβαρότητα των αντιδράσεων των παιδιών θα εξαρτηθεί από συγκεκριμένους παράγοντες κινδύνου.
Αυτοί περιλαμβάνουν την έκθεση στο πραγματικό γεγονός, τις σωματικές βλάβες ή την απώλεια ενός αγαπημένου, το επίπεδο γονικής υποστήριξης, την μετακίνηση από το σπίτι τους ή την Κοινότητα, το επίπεδο της φυσικής καταστροφής, και τους προ-υπάρχοντες κινδύνους, όπως μια προηγούμενη τραυματική εμπειρία ή ψυχική ασθένεια.
Οι ενήλικες πρέπει να επικοινωνούν με έναν επαγγελματία εάν τα παιδιά εμφανίζουν σημαντικές αλλαγές στη συμπεριφορά ή οποιοδήποτε από τα ακόλουθα συμπτώματα για μεγάλο χρονικό διάστημα.
Πολλά παιδιά αναπτύσσουν ψυχολογικές αντιδράσεις στις καταστροφές, που ποικίλουν αναλόγως με τα στοιχεία της προσωπικότητάς τους, με την ηλικία τους, το στάδιο ανάπτυξης στο οποίο βρίσκονται, τις απώλειες που έχουν υποστεί κατά τη διάρκεια και μετά την καταστροφή και τις αντιδράσεις της οικογένειας και της κοινωνίας γενικότερα.
Υπάρχουν πνευματικές και συμπεριφολογικές αντιδράσεις στα παιδιά οι οποίες μπορεί να διαρκέσουν και πολύ.
Η διάγνωση διαφόρων συνδρόμων ποικίλει και εξαρτάται από παράγοντες όπως η φύση και η σοβαρότητα της καταστροφής, τα διαγνωστικά κριτήρια που χρησιμοποιούνται, η υποστήριξη που υπάρχει.
Σύμφωνα με τη βιβλιογραφία οι αναμενόμενες αντιδράσεις των παιδιών στην καταστροφή είναι:
- παλιμπαιδισμός: η συμπεριφορά που παρουσιάζει το παιδί δεν ταιριάζει στην ηλικία του αλλά σε νεότερη ηλικία
- σωματικά συμπτώματα: συμπτώματα που δείχνουν πως υπάρχει ένδειξη ασθένειας ή κινητικής δυσκολίας
-συναισθηματικές δυσκολίες: το παιδί παρουσιάζει μία συμπεριφορά που από το περιβάλλον του συχνά θεωρείται «κακή» και «αδικαιολόγητη» χωρίς να υπάρχει προφανής λόγος για τη συγκεκριμένη αντίδραση
Συνηθισμένα ψυχολογικά και συμπεριφοριστικά συμπτώματα των παιδιών μετά το καταστροφικό συμβάν είναι σωματικά και συναισθηματικά όπως:
διαταραχές ύπνου, πονοκέφαλοι, ανορεξία, επίμονες σκέψεις σχετικές με το συμβάν, πεποίθηση πως συμβαίνουν καταστροφές, απειθαρχία και προσκόλληση στους γονείς.
Στοιχεία που δείχνουν πως υπάρχει ανάγκη για υποστηρικτική παρέμβαση δείχνουν τα κάτωθι (Frederic 1985):
- διαταραχές ύπνου που συνεχίζονται για περισσότερο από μερικές ημέρες και που μπορεί να παρουσιάζονται όνειρα που σχετίζονται με το γεγονός
- άγχος αποχωρισμού και προσκολλητική συμπεριφορά με απροθυμία για το σχολείο
-φόβος για στρεσογόνες εικόνες(από τηλεόραση) που θυμίζουν στο παιδί το καταστροφικό συμβάν
-απείθαρχη συμπεριφορά με αναδυόμενα προβλήματα τόσο στο σπίτι όσο και στο σχολείο ως απάντηση στο στρες και στη σύγχυση.
-αμφιβολία για τον εαυτό του με σχόλια για τη σωματική σύγχυση που αισθάνονται.
Για τα παιδιά, η ηλικία και η ανάπτυξή τους καθορίζουν τη διανοητική τους ικανότητα να καταλάβουν τί συμβαίνει γύρω τους και να ρυθμίσουν τις συναισθηματικές τους αντιδράσεις.
Είναι περισσότερο ευάλωτα στις δυσκολίες, όταν έχουν ζήσει άλλες στρεσογόνες εμπειρίες κατά τη διάρκεια της χρονιάς που προηγήθηκε της καταστροφής, όπως για παράδειγμα, ένα διαζύγιο, μία μετακόμιση, ένας θάνατος στην οικογένεια ή απώλεια ενός αγαπημένου κατοικίδιου.
Προχωρώντας, ας δούμε κάποιες συμπεριφορές που εκδηλώνονται μετά από μία καταστροφή, χωρίζοντας όμως την παιδική ηλικία σε τρία στάδια ανάπτυξης:
Προσχολική ηλικία:
Τα παιδιά αυτής της ηλικίας δεν έχουν την ικανότητα φραστικής διατύπωσης, ούτε την αντιληπτική ικανότητα που είναι απαραίτητη έτσι ώστε να καταλάβουν και να μπορούν να αντιμετωπίσουν αποτελεσματικά το ξαφνικό απρόσμενο στρες. Έρευνες έχουν δείξει ότι οι αντιδράσεις των παιδιών σχετίζονται περισσότερο με το πως διαχειρίζονται την κατάσταση οι γονείς τους, παρά με τα αντικειμενικά χαρακτηριστικά της καταστροφής. (Green et all, 1991).
Γενικά, η διαταραχή του μετατραυματικού στρες διαρκεί από μερικές μέρες μέχρι και λίγες εβδομάδες, όμως πολλά άτομα μπορεί να αναπτύξουν ένα χρόνιο είδος διαταραχής που θα τους ταλαιπωρεί στη διάρκεια της ζωής τους.
Τα σεξουαλικά για παράδειγμα κακοποιημένα παιδιά, έχοντας βιώσει το φόβο και το απρόβλεπτο στη ζωή τους έχουν πολύ μεγάλες πιθανότητες να αναπτύξουν χρόνια διαταραχή.
Αν μάλιστα το περιβάλλον στο οποίο ζουν, τους προκαλεί το αίσθημα της ντροπής, της ενοχής και του μίσους ως προς τον εαυτό τους, τότε είναι σχεδόν βέβαιο ότι θα το κουβαλούν ως τραύμα για την υπόλοιπη ζωή τους.
Γυναίκες που έχουν υποστεί πολλαπλή σεξουαλική κακοποίηση και βιασμό στην παιδική τους ηλικία παρουσιάζουν υψηλά επίπεδα ψυχοπαθολογίας και διαταραχή μετατραυματικού στρες.
Τα σεξουαλικά κακοποιημένα παιδιά παρουσιάζουν κατά κανόνα το Σύνδρομο του Μετατραυματικού Στρες, κυρίως με το πιπίλισμα του αντίχειρα, νυκτερινή ενούρηση και εγκόπριση, διαταραχές στον ύπνο, άγχος, ψυχαναγκασμούς και ασυνήθιστους φόβους (όπως ο φόβος για το σκοτάδι), απώλεια όρεξης.
Πολλά παιδιά λένε ότι το σώμα τους είναι βρώμικο ή κατεστραμμένο, ή ότι κάτι κακό συμβαίνει στην περιοχή των γεννητικών τους οργάνων. Άλλα παιδιά προσκολλούνται και εξαρτώνται περισσότερο από τους γονείς ενώ άλλα απομακρύνονται από τους φίλους και τις συνήθεις δραστηριότητές τους.
Το σύνολο των συγκεκριμένων ψυχολογικών δυσκολιών που παρατηρούνται μετά από διάφορες συναισθηματικά φορτισμένες καταστάσεις συνιστά μια συναισθηματική κατάσταση μετατραυματικού στρες. Το μετατραυματικό στρες εμφανίζεται στους τομείς του συναισθήματος, του σώματος, της διανόησης και της συμπεριφοράς.
Παιδική ηλικία (6-11 ετών):
Τα παιδιά αυτής της ηλικίας, κατέχουν τη διανοητική ικανότητα ώστε να καταλάβουν τους κινδύνους που απειλούν τόσο την οικογένεια, όσο και το περιβάλλον, κατά τη διάρκεια μιας καταστροφής. Έχουν μεγάλη ανάγκη να καταλάβουν τι έχει συμβεί καθώς και τα συγκεκριμένα βήματα που μπορούν να κάνουν για προστασία και ετοιμότητα στο μέλλον.
Όταν η καταστροφή προκαλεί απώλεια αγαπημένων προσώπων, εξαιτίας θανάτου ή απεγκατάστασης, θλίβονται βαθειά, βιώνουν όλη τη γκάμα των ανθρωπίνων συναισθημάτων, αλλά ίσως να μην έχουν πάντα τα λόγια ή τα μέσα προκειμένου να εκφράσουν αυτά που νιώθουν μέσα τους.
Ο ρόλος που θα πρέπει να έχουν οι ενήλικες σε αυτό είναι να τα βοηθούν μέσω της κουβέντας, του παιχνιδιού, της τέχνης, ή με διάφορες δραστηριότητες ετοιμότητας προκειμένου να εκφράσουν τα δυνατά τους συναισθήματα. (Frederick, 1985).
Τα παιδιά της σχολικής ηλικίας εκδηλώνουν επίσης την αγωνία τους μέσω του παλιμπαιδισμού. Η επιστροφή σε μία συμπεριφορά που αρμόζει σε μία νεότερη ηλικία είναι σίγουρα πρόκληση για τους γονείς, αλλά ταυτόχρονα είναι και αρχικός λειτουργικός σκοπός για το παιδί.
Η συμπεριφορά αυτή περιλαμβάνει: ευερεθιστότητα / κλαψούρισμα / αψιθυμία (ισχυρή διατάραξη του θυμικού από εξωτερικές παραστάσεις ή ερεθίσματα. Εκδηλώνεται με ερυθρίαση ή ωχρίαση, ανικανότητα κυριαρχίας, σπασμωδικές κινήσεις του προσώπου κ.α.
Γενικά το άτομο που κατέχεται από αψιθυμία, χάνει την ψυχική του ισορροπία και τον έλεγχο του εαυτού του) / τσακωμοί με τους φίλους και τα αδέρφια / ανταγωνισμός με τα αδέλφια για να κερδίσουν την προσοχή των γονέων / άρνηση για να πάνε στο σχολείο / επιθετικότητα / σωματική προσκόλληση / εφιάλτες / δυσκολία συγκέντρωσης /
Επιπλέον, οι εφιάλτες και ο φόβος για το σκοτάδι ή για να κοιμηθεί μόνο του είναι συνέπειες που βιώνει το παιδί πολύ συχνά μετά από μία καταστροφή.
Μπορεί ωστόσο να εμφανίσουν στρες και στο σχολείο μέσω προβλημάτων συγκέντρωσης, μία πτώση στην πρόοδό τους, επιθετικότητα εναντίον των συμμαθητών τους ή αποχή από κοινωνικές δραστηριότητες και απόσυρση από τις συνηθισμένες δραστηριότητες και τους φίλους τους.
Μερικά παιδιά μπορεί να έχουν και σωματικές αντιδράσεις και να αναζητούν προσοχή και φροντίδα για στομαχόπονους, πονοκεφάλους, ναυτίες.
Προ-εφηβεία και εφηβεία (12 – 18 ετών):
Τα παιδιά αυτής της ηλικιακής ομάδας έχουν μεγάλη ανάγκη να εμφανίζονται ικανά στον κόσμο που τους περιβάλλει, ειδικά στην οικογένεια και στους φίλους τους.
Παλεύουν με μια εσωτερική διαμάχη που σχετίζεται από τη μία με την ανεξαρτησία που επιθυμούν από τους γονείς και από την άλλη την επιθυμία να κρατήσουν την εξάρτηση της παιδικής ηλικίας.
Η έγκριση και η αποδοχή από τους φίλους είναι παράγων μεγίστης σημασίας και επιπλέον χρειάζεται να νιώθουν πως οι αγωνίες τους και οι φόβοι τους είναι κοινά συναισθήματα και μοιράζονται με τους συνομήλικους τους.
Το άγχος μετά την καταστροφή εσωτερικοποιείται και εκφράζεται μέσω ψυχοσωματικών συμπτωμάτων όπως νευρικότητα ή υπερένταση, δυσκολία συγκέντρωσης, παραμέληση των σχολικών υποχρεώσεων, διαταραχές στη διατροφή, γαστρεντερικά προβλήματα, πονοκέφαλοι, δερματικά προβλήματα και αόριστοι πόνοι.
Επιπλέον προβλήματα που κυριαρχούν είναι διάφορες διαταραχές κατά τη διάρκεια του ύπνου, όπως η αϋπνία, ο νυχτερινός τρόμος ή ο υπερβολικός ύπνος. Αυτά καταδεικνύουν πως υπάρχει εσωτερική αναστάτωση.
Οι έφηβοι μπορεί να στραφούν στο αλκοόλ ή στα ναρκωτικά διότι έτσι πιστεύουν πως θα διαχειριστούν την αγωνία τους και την απώλειά τους καλύτερα.
Είναι πολύ πιθανό να προκύψουν και κοινωνικά προβλήματα στο σχολείο.
Κυριαρχεί επαναστατική συμπεριφορά που περιλαμβάνει και τσακωμούς με άλλους φίλους ή συμμαθητές ή με τους καθηγητές τους, ή παραβατική συμπεριφορά όπως μικροκλεψιές και διαμάχες με τους γονείς.
Υπάρχουν και έφηβοι που εκφράζουν το άγχος τους με το να απομακρύνονται από τους γονείς και τους φίλους τους και με το να αποφεύγουν αγαπημένες δραστηριότητες του παρελθόντος. Η σχολική επίδοση και σε αυτήν την ηλικιακή ομάδα χειροτερεύει. (Frederick, 1985).
Όταν η καταστροφή προκαλεί τεράστιες ζημιές τόσο του σπιτιού όσο και της κοινότητας ένας έφηβος ίσως οδηγηθεί και στο να φύγει από το σπίτι.
Τα πιο κλασικά συμπτώματα του PTSD (Μετατραυματικού στρες), τόσο σε παιδιά όσο και σε ενήλικες, είναι τα εξής:
1.Αναβίωση του τραυματικού γεγονότος με δυσάρεστες αναμνήσεις, flashbacks που προκαλούνται από καταστάσεις που θυμίζουν το γεγονός, νυκτερινοί εφιάλτες.
2. Αποφυγή χώρων, πραγμάτων, προσώπων και καταστάσεων που θυμίζουν το γεγονός, σε σημείο να μιλάμε πια για φοβία. Υπάρχει ένα γενικό συναισθηματικό μούδιασμα, το οποίο εκδηλώνεται με ανηδονία (ανικανότητα δηλαδή του ατόμου να απολαύσει οποιαδήποτε δραστηριότητα) , φόβο θανάτου, αποπροσωποποίηση, δυσκολία να σκεφτεί το άτομο το μέλλον του και να κάνει όνειρα ή να προγραμματίσει μακροπρόθεσμα πράγματα για τη ζωή του.
3.Υπερδιέγερση, εγρήγορση με αϋπνίες, προβλήματα συγκέντρωσης, ευερεθιστότητα, θυμός, προβλήματα μνήμης, άγχος για επικείμενη απειλή, τρόμος, απότομα τινάγματα σε θορύβους
4.Σωματικές διαταραχές, όπως μυϊκοί πόνοι, πονοκέφαλος, διάρροιες, εφίδρωση, ταχυκαρδίες, ζάλη, πόνος στο στομάχι, κρίσεις πανικού.
Η επαναβίωση του τραύματος:
Συνήθως, τα παιδιά μετά το «τραύμα» εμφανίζουν ταραγμένη ή συγκεχυμένη συμπεριφορά που χαρακτηρίζεται από ένα πλήθος συμπεριφορικών αντιδράσεων.
Οι αιφνίδιες και επίμονες παρεμβολές στη σκέψη του παιδιού και η ανάκληση δυσάρεστων αναμνήσεων και σκηνών από το τραυματικό γεγονός, πυροδοτούν την αναβίωση του συμβάντος (παρεισφρητική επαναβίωση) από την οποία το παιδί συγκλονίζεται και ταλαιπωρείται.
Η επαναβίωση του «τραύματος» μπορεί να συμβεί ακόμη από κάτι που θα λειτουργήσει ως αφορμή, όπως είναι ένας ήχος, μια εικόνα, ορισμένες λέξεις ή μια μυρωδιά ώστε να θυμίσει το αρχικό τραυματικό γεγονός.
Σε παιδιά μικρής ηλικίας παρατηρείται η επίμονη επανάληψη πτυχών της τραυματικής του εμπειρίας που τα απασχολεί.
Στα παιδιά η αναβίωση του τραυματικού γεγονός εκφράζεται μέσα από το παιχνίδι ή τη ζωγραφική. Συνήθως παίζουν επαναλαμβανόμενα θέματα στο παιχνίδι τους που σχετίζονται με το τραύμα ή βλέπουν εφιάλτες με παρόμοιο περιεχόμενο ή και με το συμβάν αυτό καθεαυτό.
Χάνουν το ενδιαφέρον τους για δραστηριότητες που κάποτε απολάμβαναν. Δυσκολεύονται να πιστέψουν ότι θα ζήσουν πολύ και ότι θα μπορέσουν να μεγαλώσουν. Παραπονούνται για πονοκεφάλους και στομαχικές ενοχλήσεις, ενώ μερικά παιδιά παρουσιάζουν και νυκτερινή ενούρηση.
Αρνούνται να αλλάξουν ρούχα, να κάνουν γυμναστική στο σχολείο, αποσύρονται από τον περίγυρό τους και αναπτύσσουν ακραίες συμπεριφορές όπως υπερβολική συναίνεση και παθητικότητα ή απαιτητικότητα και επιθετικότητα.
Συχνά ξαναζούν την τραυματική εμπειρία και έχουν φλας μπακ από το γεγονός με εικόνες, ήχους, μυρωδιές ή συναισθήματα που σχετίζονται με το συμβάν, έχουν άγχος, απόσυρση, φοβίες, νυκτερινούς εφιάλτες, παλινδρόμηση, αναβίωση του ψυχοτραυματικού γεγονότος στο παιχνίδι, επιθετικότητα και υπερκινητικότητα.
Ειδικότερα οι αντιδράσεις ενός παιδιού που παρουσιάζει Μετατραυματικό στρες είναι οι εξής:
Συναισθηματικές αντιδράσεις: παροδικά συναισθήματα σοκ, φόβου, θυμού, ενοχής, ντροπής, αδυναμίας, έλλειψης ελπίδας, συναισθηματικού μουδιάσματος, αίσθημα ανησυχίας ιδιαίτερα για το θάνατο, αποφυγή ανθρώπων ή καταστάσεων που σχετίζονται με το γεγονός, συμπτώματα κατάθλιψης.
Διανοητικές αντιδράσεις: αυτοκατηγορία, ανησυχία, δυσκολία προσοχής και συγκέντρωσης, απώλεια μνήμης, ή ανεπιθύμητες αναμνήσεις, επίμονες σκέψεις τρόμου, αποχή του παιδιού από ενδιαφέροντα που κάποτε απολάμβανε.
Φυσικές αντιδράσεις: σωματική ένταση, κούραση, δυσκολία στον ύπνο, εφιάλτες, σωματικός πόνος, ταχυκαρδία, τάση για εμετό, αντίδραση φόβου στο παραμικρό.
Σοβαρός βαθμός άγχους: παράλυση από το φόβο, καταναγκαστικές ιδέες και εμμονές.
Σοβαρός βαθμός κατάθλιψης: παντελής έλλειψη ελπίδας, χαμηλή αυτοεκτίμηση.
Παράγοντες επικινδυνότητας για την ανάπτυξη του συνδρόμου είναι:
α)ο τύπος του τραύματος,
β)η σοβαρότητά του,
γ)η διάρκεια,
δ)η επανάληψή του,
ε)η ικανότητα του ίδιου του ατόμου να αντιμετωπίσει και να ξεπεράσει το τραυματικό γεγονός και
στ)η στήριξη της οικογένειας, του φιλικού περιβάλλοντος και της κοινωνίας που ζει το άτομο.
Διαταραχή προσαρμογής:
Πρόκειται για μία συνηθισμένη διαταραχή μετά από ένα καταστροφικό συμβάν, η οποία απορρέει από την αντίδραση του ατόμου στις αλλαγές που συμβαίνουν γύρω του. Η νέα πραγματικότητα και η ανάγκη προσαρμογής, τόσο των ατόμων, όσο και της πληγείσας κοινωνίας γενικότερα σε αυτή, οι εκτενείς καταστροφές που έχουν αποδιοργανώσει τη λειτουργία της κοινότητας και τα συναισθήματα που κατακλύζουν τα άτομα οδηγούν σε προβλήματα προσαρμογής και σε περαιτέρω «ψυχιατρική νοσηρότητα» (Disaster Mental Handbook, p.43).
Προκειμένου να εξαλειφθεί και το άτομο να καταφέρει να προσαρμοστεί στη νέα του ζωή, χρειάζεται ετοιμότητα για διαχείριση τέτοιων στρεσογόνων καταστάσεων, καθώς επίσης, υποστήριξη και συλλογική προσπάθεια από όλο το κοινωνικό σύνολο.
Επιμένουσα Μεταβολή της Προσωπικότητας:
Ελλιπής και ανεπαρκής αντιμετώπιση σοβαρών διαταραχών που εμποδίζουν τα άτομα να συνεχίσουν να ζουν μία φυσιολογική ζωή και ιδίως ανεπαρκής αντιμετώπιση της ΔΣΜΨΕ (Διαταραχή Στρες Μετά από Ψυχοτραυματική Εμπειρία), έχουν ως συνέπεια την Μεταβολή της Προσωπικότητας του ατόμου.
Απόσπασμα από
Μεταπτυχιακή Διατριβή Ειδίκευσης
Επιπτώσεις Φυσικών Τεχνολογικών και Natech Καταστροφών στα παιδιά
ΧΙΩΤΗ ΕΙΡΗΝΗ / CHIOTI EIRINI
Α.Μ. / R.N. : 16261
ΔΙΑΣΩΣΤΕΣ ΡΟΔΟΥ
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου