ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΤΡΑΥΜΑΤΙΑ - ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΤΙΜΗΣΗ - ΓΕΝΙΚΗ ΕΝΤΥΠΩΣΗ (ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ)

Επιμέλεια Κειμένου
Παναγιώτης Σπανός
Διασώστης ΕΚΑΒ ΡΟΔΟΥ

Τραυματίες με Πολυσυστηματικές Κακώσεις έναντι 

Τραυματιών με Κακώσεις που Αφορούν μόνο ένα 

Σύστημα

Ο τραυματίας με πολυσυστηματικές κακώσεις (γνωστός και 

ως πολυτραυματίας) έχει υποστεί κακώσεις που αφορούν 

περισσότερα από ένα συστήματα του οργανισμού, 

συμπεριλαμβανομένων των πνευμόνων, του κυκλοφορικού, 

του νευρικού, του γαστρεντερικού, του μυοσκελετικού και 

του δέρματος. Ένα παράδειγμα πολυτραυματία θα ήταν ο 

ασθενής που εμπλέκεται σε τροχαίο και εμφανίζει 

τραυματική εγκεφαλική κάκωση, πνευμονικές θλάσεις, ρήξη 

σπληνός, κυκλοφορική καταπληξία και κάταγμα μηριαίου 

οστού.

Ο τραυματίας με κακώσεις σε ένα μόνο σύστημα έχει υποστεί πιο περιορισμένες βλάβες. Ένα παράδειγμα θα ήταν ένας ασθενής με απλό κάταγμα ποδοκνημικής, αλλά χωρίς ενδείξεις απώλειας αίματος ή κυκλοφορικής καταπληξίας.

Πρωτοβάθμια Εκτίμηση

(Primary Assessment)

Προτεραιότητα κατά τη φροντίδα ενός πολυτραυματία σε βαριά κατάσταση έχει η ταχεία αναγνώριση και αντιμετώπιση όλων των απειλητικών για τη ζωή καταστάσεων. Περισσότεροι από το 90% των τραυματιών έχουν υποστεί απλές κακώσεις που αφορούν μόνο ένα σύστημα (π.χ., μεμονωμένο κάταγμα άκρου). ΓΙ' αυτούς τους ασθενείς με τραύμα μόνο ενός συστήματος, υπάρχει επαρκής χρόνος τόσο για πρωτοβάθμια (αρχική) όσο και για δευτεροβάθμια (επακόλουθη) εκτίμηση. Στον βαριά τραυματία, ο διασώστης μπορεί να μην έχει τη δυνατότητα να διενεργήσει παρά μόνο την πρωτοβάθμια εκτίμηση.

Στόχος είναι η ταχεία αξιολόγηση, η έναρξη της ανάνηψης και η διακομιδή σε κατάλληλη μονάδα φροντίδας υγείας. Η επείγουσα φύση αυτής της κατάστασης δεν αναιρεί την ανάγκη για παροχή κατάλληλης προνοσοκομειακής φροντίδας. Απλά σημαίνει ότι η φροντίδα αυτή πρέπει να δοθεί γρήγορα, αποτελεσματικά και καθ' οδόν προς τη μονάδα υγείας. οι διασώστες οφείλουν να μπορούν να καθορίζουν τις προτεραιότητες της φροντίδας, να ολοκληρώνουν την αρχική εκτίμηση και να αναγνωρίζουν τυχόν απειλητικές για τη ζωή καταστάσεις γρήγορα και αβίαστα. 

Ως εκ τούτου, ο αλγόριθμος της πρωτοβάθμιας και δευτεροβάθμιας εκτίμησης πρέπει να απομνημονευθεί και η λογική ακολουθία της εκτίμησης και αντιμετώπισης του ασθενή κατά ABCDE και κατά συστήματα να γίνει κατανοητή και να εκτελείται κατά τον ίδιο τρόπο κάθε φορά, ανεξάρτητα από τη σοβαρότητα του τραυματισμού. Η διασώστης πρέπει να εστιάζει την προσοχή του στην ανάλυση της παθοφυσιολογίας των κακώσεων και των όποιων άλλων προβλημάτων του ασθενούς και να μη σπαταλά πολύτιμο χρόνο προσπαθώντας να θυμηθεί ποιες προτεραιότητες είναι οι πιο σπουδαίες.

Ο συχνότερος μηχανισμός μέσω των οποίων ένας τραυματισμός απειλεί τη ζωή είναι η έλλειψη επαρκούς οξυγόνωσης των ιστών, η οποία οδηγεί στον αναερόβιο (χωρίς οξυγόνο) μεταβολισμό (παραγωγή ενέργειας). Η ελάττωση της παραγωγής ενέργειας που συμβαίνει με τον αναερόβιο μεταβολισμό ονομάζεται κυκλοφορική καταπληξία (σοκ). 

Για το φυσιολογικό μεταβολισμό πρέπει να πληρούνται τέσσερις προϋποθέσεις: (l) επαρκής αριθμός ερυθρών αιμοσφαιρίων RBCs, (2) οξυγόνωση των ερυθρών αιμοσφαιρίων στους πνεύμονες, (3) μεταφορά των ερυθρών αιμοσφαιρίων στους ιστούς όλου του σώματος και (4) απόδοση του οξυγόνου σε όλα τα κύτταρα. Οι ενέργειες της πρωτοβάθμιας εκτίμησης έχουν στόχο τον εντοπισμό και τη διόρθωση των προβλημάτων που επηρεάζουν τις δύο πρώτες.

Γενική Εντύπωση

Η πρωτοβάθμια εκτίμηση ξεκινά με μια συνολική επισκόπηση της κατάστασης της αναπνευστικής λειτουργίας, της κυκλοφορίας και της νευρολογικής κατάστασης του τραυματία για τον εντοπισμό σημαντικών, εξωτερικά εμφανών προβλημάτων στην οξυγόνωση ή την κυκλοφορία, αιμορραγίας ή εμφανούς παραμόρφωσης. 

Ο διασώστης, όταν πλησιάζει αρχικά έναν τραυματία, παρατηρεί αν φαίνεται να έχει αποτελεσματικές αναπνευστικές κινήσεις, αν έχει τις αισθήσεις του και αν απαντά ή όχι σε ερεθίσματα, αν μπορεί να σταθεί όρθιος και αν κινείται ή όχι από μόνος του. 

Αφού προσεγγίσει τον τραυματία, ο διασώστης συστήνεται και τον ρωτάει το όνομά του. 

Ένα λογικό επόμενο βήμα είναι να τον ρωτήσει: «τι πάθατε;». 

Αν αυτός απαντήσει με άνεση, έχει λογικό ειρμό και ολοκληρώνει τις προτάσεις του, ο διασώστης μπορεί να συμπεράνει ότι ο αεραγωγός του ασθενούς είναι βατός, ότι η αναπνευστική λειτουργία είναι επαρκής για να υποστηρίξει την ομιλία, ότι η εγκεφαλική αιμάτωση είναι επαρκής και ότι οι

νευρολογικές λειτουργίες είναι σε μεγάλο βαθμό άθικτες. Δηλαδή, πιθανότατα δεν υπάρχει κάτι που να απειλεί άμεσα τη ζωή αυτού του τραυματία.

Εάν ο τραυματίας δεν είναι σε θέση να απαντήσει ή έχει όψη πάσχοντος, πρέπει να αρχίσει μια λεπτομερής πρωτοβάθμια εκτίμηση για την αναγνώριση τυχόν απειλητικών για τη ζωή καταστάσεων. Μέσα σε λίγα δευτερόλεπτα ο διασώστης μπορεί να σχηματίσει μια γενική εντύπωση της συνολικής κατάστασης της υγείας του τραυματία. 

Η αξιολόγηση των ζωτικών λειτουργιών στα πλαίσια της πρωτοβάθμιας εκτίμησης επιτρέπει να διαπιστωθεί αν ο τραυματίας είναι ή επίκειται να περιέλθει σε κρίσιμη κατάσταση.

Η πρωτοβάθμια εκτίμηση πρέπει να προχωρήσει με ταχείς ρυθμούς και με λογική σειρά. 

Αν ο διασώστης είναι μόνος του, μπορεί να εκτελέσει ορισμένες βασικές παρεμβάσεις για την αντιμετώπιση απειλητικών για τη ζωή καταστάσεων αμέσως μόλις τις αναγνωρίσει. 

Αν το πρόβλημα είναι εύκολο να διορθωθεί, π.χ. με αναρρόφηση του αεραγωγού ή η τοποθέτηση ίσχαιμου περίδεσης (tourniquet), ο διασώστης πρέπει να αποφασίσει να το αντιμετωπίσει πριν προχωρήσει στο επόμενο βήμα. 

Αντίθετα, αν το πρόβλημα δεν είναι εύκολο να αντιμετωπιστεί στον τόπο του συμβάντος, όπως σε περιπτώσεις που ο τραυματίας εμφανίζει κυκλοφορική καταπληξία από πιθανή εσωτερική αιμορραγία, τα επόμενα στάδια της πρωτοβάθμιας εκτίμησης πρέπει να ολοκληρωθούν χωρίς καθυστέρηση. 

Σε περίπτωση που είναι παρόντες περισσότεροι του ενός διασώστες, ο ένας μπορεί να ολοκληρώσει την πρωτοβάθμια εκτίμηση, ενώ παράλληλα οι άλλοι αντιμετωπίζουν τα προβλήματα που έχουν εντοπιστεί. Εφόσον διαπιστωθεί η παρουσία πολλαπλών προβλημάτων κρίσιμης βαρύτητας, η πρωτοβάθμια εκτίμηση επιτρέπει στο διασώστη να καθορίσει τις προτεραιότητες της θεραπείας. 

Σε γενικές γραμμές, η βατότητα των αεραγωγών διευθετείται πριν από ένα πρόβλημα αερισμού και ούτω καθεξής.

Η ίδια προσέγγιση χρησιμοποιείται κατά την πρωτοβάθμια εκτίμηση όλων των τραυματιών, ανεξάρτητα από τις ιδιαιτερότητες του καθενός. Όλοι οι τραυματίες, συμπεριλαμβανομένων των ηλικιωμένων, των παιδιών ή των εγκύων, αξιολογούνται με παρόμοιο τρόπο.

Παρότι τα βήματα της πρωτοβάθμιας εκτίμησης διδάσκονται σε διαδοχική σειρά, στην πραγματικότητα πολλά από αυτά τα βήματα μπορεί και πρέπει, να εκτελούνται παράλληλα. 

Τα βήματα της πρωτοβάθμιας εκτίμησης  αναφέρονται στη συνέχεια με σειρά προτεραιότητας που συμβάλλει στην καλύτερη διαχείριση των τραυματιών και μπορούν εύκολα να απομνημονευτούν χρησιμοποιώντας τον μνημονικό κανόνα ABCDE:

• A-(Airway): Αεραγωγός και σταθεροποίηση της αυχενικής μοίρας της σπονδυλικής στήλης B-(Breathing): Αναπνοή (αερισμός)
• C-(Circulation): Κυκλοφορία και αιμορραγία 
• D-(Disability): Νευρολογική κατάσταση/αναπηρία 
• E-(Expose/environment): Έκθεση/περιβάλλον.

PHTLS

Επιμέλεια Κειμένου
Παναγιώτης Σπανός
Διασώστης ΕΚΑΒ ΡΟΔΟΥ

ΕΚΤΙΜΗΣΗ ΚΙ ΑΝΤΙΜΕΤΩΠΙΣΗ ΤΟΥ ΤΡΑΥΜΑΤΙΑ - ΠΡΩΤΟΒΑΘΜΙΑ ΕΚΤΙΜΗΣΗ - ΓΕΝΙΚΗ ΕΝΤΥΠΩΣΗ (ΜΕΡΟΣ ΠΡΩΤΟ)

Βήμα Α (Airway) - Διαχείριση του Αεραγωγού και Σταθεροποίηση της Αυχενικής Μοίρας της Σπονδυλικής Στήλης (Μέρος Δεύτερο)

Εκτίμηση και Αντιμετώπιση Τραυματία - Βήμα Β (Breathing) - Αναπνοή (Αερισμός) (Μέρος Τρίτο)

Εκτίμηση και Αντιμετώπιση Τραυματία - Βήμα C (Circulation) - Κυκλοφορία (Αιμάτωση) και Αιμορραγία (Μέρος Τέταρτο)

Εκτίμηση και Αντιμετώπιση Τραυματία - Βήμα D (Disability) - Νευρολογική Εκτίμηση (Μέρος Πέμπτο)

ΔΙΑΣΩΣΤΕΣ ΡΟΔΟΥ