ΜΑΖΙΚΕΣ ΑΠΩΛΕΙΕΣ ΖΩΗΣ - Περιστατικό διαχείρισης ατυχήματος «HELIOS»

Μέσα από την εμπειρία του πολύνεκρου ατυχήματος, του αεροπορικού ατυχήματος της πτήσης 522 της εταιρείας «HELIOS» Airways την 14η Αυγούστου του 2005, μπορούν να διαμορφωθούν συμπεράσματα σχετικά με τη Δ.Μ.Α.Ζ. στην Ελλάδα. 

Η έμφαση δίδεται στη διαχείριση των 121 σορών των θυμάτων του ατυχήματος, μέγεθος πρωτόγνωρο έως τότε για τα δεδομένα της Ελλάδας. 

Οι πληροφορίες που παρουσιάζονται παρακάτω πηγάζουν από την αρθρογραφία εκείνης της περιόδου, το πόρισμα της Επιτροπής Διερεύνησης Ατυχημάτων και Ασφάλειας Πτήσεων (Ε.Δ.Α.Α.Π.), καθώς και από συνεντεύξεις ατόμων που ενεπλάκησαν στο περιστατικό από το Π.Σ., την Τ.Α, το Κ.Ε.Π.Π., το Ε.Κ.ΕΠ.Υ. και την ΕΛ.ΑΣ. 

Παραμονή Δεκαπενταύγουστου του 2005 και η Ελλάδα, η Κύπρος αλλά και ολόκληρος ο κόσμος παρακολουθούσε συγκλονισμένος, με αγωνία τις απελπισμένες προσπάθειες των σωστικών συνεργείων για την διάσωση των θυμάτων της πτήσης 522 Λάρνακα-Αθήνα της εταιρίας «Ήλιος». 

Στις 14.08.2005 και ώρα 09:07, το 5B-DBY αεροσκάφος (α/φ) Boeing 737300 της εταιρείας, «HELIOS» Airways, αναχώρησε από την Λάρνακα της Κύπρου με προορισμό την Πράγα της Δημοκρατίας της Τσεχίας μέσω Αθηνών (πτήση 522). 

Στις 12:03μ.μ, το α/φ προσέκρουσε επί λοφώδους επιφανείας στην περιοχή της κωμόπολης του Γραμματικού Αττικής, περίπου 33 km βορειοδυτικά του Δ.Α.Α. 

Η ακριβής τοποθεσία της συντριβής ήταν το Σέσι Γραμματικού, με συντεταγμένες 3813900/2359900. 

Οι 115 επιβάτες και τα 6 μέλη του πληρώματος που επέβαιναν του α/φ τραυματίστηκαν θανάσιμα ενώ το α/φ κατεστράφη ολοσχερώς. 

Παρακάτω παρουσιάζεται το χρονικό του δυστυχήματος:


H διαδρομή του τραγικού αεροσκάφους 

Ιστορικό της πτήσης

Το αεροπλάνο ξεκίνησε από την Λάρνακα της Κύπρου με προορισμό την Πράγα (Τσεχία) με ενδιάμεση στάση στο αεροδρόμιο Ελευθέριος Βενιζέλος στην Αθήνα. 

Η αναχώρηση έγινε στις 09:07 από την Λάρνακα. 

Στις 10:37 εισήλθε στο FIR Αθηνών αλλά δεν μπόρεσε να έρθει σε επαφή με τον πύργο ελέγχου. Αφού διαπιστώθηκε ότι δεν υπάρχει επαφή με το αεροπλάνο ενεργοποιήθηκε η διαδικασία σύμφωνα με το σχέδιο για ανάλογες περιπτώσεις και διατάχτηκε από τον Α-ΓΕΕΘΑ να απογειωθούν αεροσκάφη για να βρουν το αεροπλάνο. 

Στις 11:05 απογειώθηκαν από την Νέα Αγχίαλο δύο μαχητικά F-16 τα οποία ήρθαν σε οπτική επαφή με το αεροπλάνο στις 11:18 και διαπίστωσαν ότι ο συγκυβερνήτης του αεροσκάφους ήταν αναίσθητος, ο κυβερνήτης δεν ήταν στην θέση του και είχε ενεργοποιηθεί το σύστημα παροχής οξυγόνου με μάσκες. Το αεροπλάνο μέχρι εκείνη την στιγμή πετούσε με τον αυτόματο πιλότο. 

Κατευθυνόμενο προς Εύβοια σε κάποια στιγμή έστριψε νότια και στις 11:41 οι πιλότοι των μαχητικών είδαν τον αεροσυνοδό Ανδρέα Προδρόμου που είχε πτυχίο πιλότου να προσπαθεί να πάρει τον έλεγχο του αεροπλάνου. Μετά από λίγο τα καύσιμα του αεροπλάνου τελείωσαν, σταμάτησε ο αριστερός (11:50) και ο δεξιός κινητήρας (12:00) και στις 12:05 συνετρίβη στην ορεινή περιοχή του Γραμματικού στην βόρεια Αττική.

Η ενεργοποίηση όλου του κρατικού μηχανισμού είχε ήδη ξεκινήσει όταν κατά την προσέγγιση του αεροσκάφους στην Αθήνα δεν κατέστη δυνατή η επικοινωνία του πύργου ελέγχου με αυτό. 

Δύο F16 της Πολεμικής αεροπορίας είχαν απογειωθεί ώστε 85 να έχουν οπτική επαφή με το αεροσκάφος. 

Αναφέρουν ότι ο κυβερνήτης δεν ήταν στην θέση του, ο συγκυβερνήτης ήταν ακίνητος πάνω στα όργανα και ένα τρίτο άτομο προσπαθούσε πιθανότατα να προσγειώσει το αεροσκάφος. 

Μετά από αυτή τη διαπίστωση, σε σύντομο χρονικό διάστημα, λόγω εξάντλησης των καυσίμων, πρώτα η μία και μετά και η άλλη μηχανή του αεροσκάφους σταματούν να λειτουργούν. Το αεροσκάφος προσκρούει σε θέση της περιοχής “Γραμματικό”. Τα 121 άτομα που επέβαιναν, 115 επιβάτες και το εξαμελές πλήρωμα, σκοτώθηκαν!

ΑΙΤΙΑ ΑΤΥΧΗΜΑΤΟΣ 

Σύμφωνα με το πόρισμα της Ε.Δ.Α.Α.Π.(2006) το ατύχημα προήλθε από ενεργά και λανθάνοντα αίτια. 

Τα ενεργά αίτια ήταν : 

• Μη αναγνώριση ότι ο επιλογέας τρόπου λειτουργίας του συστήματος συμπίεσης του α/φ ήταν στην θέση MAN (χειροκίνητο) κατά την εκτέλεση της Προ Πτήσης Διαδικασίας, του Προ Εκκίνησης και του Μετά την Απογείωση καταλόγου ελέγχου. 

• Αδυναμία αναγνώρισης των προειδοποιήσεων και της ερμηνείας των αιτιών ενεργοποίησης αυτών (Προειδοποιητική Σειρήνα Ύψους Θαλάμου, Ένδειξη Πτώσης Μασκών Οξυγόνου Επιβατών, Κύριος Προειδοποιητικός Σηματοδότης) και συνέχιση της ανόδου. 

• Αδυναμία χειρισμού του α/φ από το Π.Θ.Δ. λόγω υποξίας, με αποτέλεσμα την συνέχιση της πτήσης δια του υπολογιστή και του αυτόματου πιλότου, την εξάντληση του καυσίμου και την κράτηση των κινητήρων και την πρόσκρουση του α/φ στο έδαφος. 

Τα λανθάνοντα αίτια ήταν : 

• Ελλείψεις της εταιρίας στην οργάνωση, διαχείριση ποιότητας (quality management) και στην νοοτροπία της ασφάλειας πτήσεων (safety culture). 

• Διαχρονική αδυναμία της Ρυθμιστικής Αρχής για την εκτέλεση των υποχρεώσεων της, στην επίβλεψη της ασφάλειας πτήσεων. 

• Ανεπαρκής Αξιοποίηση του Δυναμικού και των Διαθεσίμων Μέσων υπό του Πληρώματος (Crew Resource Management). 

• Αναποτελεσματικότητα των μέτρων που ελήφθησαν από την κατασκευάστρια εταιρία εξαιτίας προγενέστερων συμβάντων σχετικών με την συμπίεση στο συγκεκριμένο τύπο α/φ. 

Μέγεθος Καταστροφής 

Το αεροσκάφος που κατέπεσε στο Γραμματικό οδήγησε με τη συντριβή του σε βαρύ πένθος τόσο την Κύπρο όσο και την Ελλάδα. 

Η αεροπορική αυτή τραγωδία οδήγησε στο θάνατο τους 121 επιβαίνοντες του αεροσκάφους μεταξύ των οποίων 21 παιδιά και 6 άτομα του πληρώματος. Από τους επιβάτες που μετέφερε το αεροπλάνο οι 67 θα αποβιβάζονταν στην Αθήνα και οι υπόλοιποι θα συνέχιζαν για Πράγα. Οι 103 ήταν Κύπριοι και 12 Έλληνες υπήκοοι. Εκ του πληρώματος, ο μεν κυβερνήτης ήταν Γερμανός υπήκοος, ο δε συγκυβερνήτης και το τετραμελές Πλήρωμα Θαλάμου Επιβατών (Π.Θ.Ε.) ήταν υπήκοοι της Κυπριακής Δημοκρατίας (Το Βήμα, 2006). 

Τριήμερο πένθος κηρύχθηκε στη Κύπρο και μία ημέρα πένθους στην Ελλάδα. Το μόνο θετικό σημείο, ήταν ότι το αεροπλάνο κατέπεσε σε μη κατοικημένη περιοχή με αποτέλεσμα να αποφευχθεί μια μεγαλύτερη καταστροφή με περισσότερα θύματα. 

Ωστόσο, λόγω της πρόσκρουσης προκλήθηκε πυρκαγιά στη δασική έκταση του σημείου πρόσκρουσης με αποτέλεσμα να καταστραφούν αρκετά στρέμματα θαμνώδους και χορτολιβαδικής έκτασης, την οποία κλήθηκαν να κατασβέσουν οι δυνάμεις του Π.Σ. που έσπευσαν στην περιοχή. 

Μετά το ατύχημα υπήρξαν επίσης επιβαρυντικές επιπτώσεις για το περιβάλλον. 

Σύμφωνα με τα αποτελέσματα της σχετικής περιβαλλοντικής μελέτης που εκπόνησε η βρετανική εταιρία ENVAR, ύστερα από εντολή της Airclaims27, η ευρύτερη περιοχή γύρω από το σημείο της συντριβής (έκταση μήκους περίπου 800 μέτρων και πλάτους περίπου 700 μέτρων) υπέστη σημαντική μόλυνση από τις χημικές ουσίες που διαχύθηκαν στο έδαφος τόσο από το αεροσκάφος όσο και από τη διαδικασία πυρόσβεσης της πυρκαγιάς. 

Τα ευρήματα της μελέτης καταδεικνύουν ότι η περιοχή έχει μολυνθεί από οξέα και υδρογονάναθρακες, τα οποία προέρχονται από τα χημικά που χρησιμοποιήθηκαν κατά την πυρόσβεση της πυρκαγιάς αλλά και από την τήξη του αλουμινίου του αεροσκάφους, τα λάδια και όλες τις υπόλοιπες ουσίες που εμπότισαν το έδαφος (Καθημερινή, 2006 ). 

Λόγω του ατυχήματος ξέσπασε φωτιά με αποτέλεσμα να εκτεθούν τα θύματα σε πολύ υψηλές θερμοκρασίες για μεγάλο χρονικό διάστημα, επομένως η συντριπτική πλειοψηφία των θυμάτων ήταν μη αναγνωρίσιμα με τις συνήθεις διαδικασίες ταυτοποίησης και απαιτήθηκε ανάλυση DNA ασυνήθιστα μεγάλου αριθμού θυμάτων (Εικόνα 7 από Γκογκόση Κ. Διευθυντής ΕΚΕΠΥ). 

Η άμεση κατάσβεση της πυρκαγιάς δεν ήταν δυνατή αφού η περιοχή ήταν δύσκολα προσβάσιμη για τα σωστικά συνεργεία. Χαρακτηριστικό είναι το παράδειγμα θύματος, όπου αρχικά θεωρήθηκε ότι επρόκειτο για παιδί. Ωστόσο, κατά την ανάλυση DNA διαπιστώθηκε ότι επρόκειτο για νεαρή γυναίκα! Κατά την εξέταση οδοντιατρικών ευρημάτων του θύματος διαπιστώθηκε επίσης ότι επρόκειτο για άτομο άνω των 16 ετών, γεγονός που συμβάδιζε με το αποτέλεσμα της ανάλυσης DNA (εικόνα 8 από Γκογκόση Κ. Διευθυντής ΕΚΕΠΥ).

Ενεργοποίηση Μηχανισμού 

Εν απουσία νέου σχεδιασμού, για την αντιμετώπιση του συμβάντος τέθηκαν σε εφαρμογή οι προβλέψεις του Σ.Δ.ΣΥ.Μ.Α.Ζ. 

Οι πρώτες δυνάμεις που έσπευσαν στην περιοχή ήταν οι κατά τόπο αστυνομικές και πυροσβεστικές δυνάμεις, ενώ τον έλεγχο της επιχείρησης ανέλαβε η ΕΛ.ΑΣ. με τη συνεργασία του Π.Σ. 

Επίσης στο χώρο έσπευσε ο τότε Γενικός Γραμματέας Π.Π., κ. Π. Φούρλας ο οποίος ανέλαβε το συντονισμό της επιχείρησης σε συνεργασία με τις δυνάμεις της ΕΛ.ΑΣ. όπως όριζε το σχέδιο Σ.Δ.ΣΥ.Μ.Α.Ζ.. 

Μαζί με τον Γενικό Γραμματέα Π.Π., στην περιοχή έσπευσαν άτομα από το Κ.Ε.Π.Π. με το Κινητό Κέντρο Επιχειρήσεων της Π.Π. ώστε να παρέχουν εικόνα από τον τόπο της καταστροφής.

Η Γ.Γ.Π.Π. μέσω του Κ.Ε.Π.Π. ανέλαβε τον συντονισμό των υπηρεσιών αμέσου επεμβάσεως. Το Κ.Ε.Π.Π. αμέσως μόλις ενημερώθηκε για την πτώση του αεροσκάφους από το 199 Σ.Ε.Κ.Υ.Π.Σ. και το Κ.Σ.Ε.Δ., ενημέρωσε το Σ.Ο.Τ.Υ., την αρμόδια Περιφέρεια και Νομαρχία, τους Δήμους και όλους τους εμπλεκόμενους φορείς για την πτώση του αεροσκάφους ώστε να προβούν σε περαιτέρω ενέργειες αρμοδιότητάς τους. 

Στην περιοχή, έφτασαν επίσης δυνάμεις του Ε.Κ.Α.Β., η Ε.Δ.Α.Α.Π. καθώς και η Ι.Υ. Σημειώνεται ότι στον τόπο της συντριβής του αεροσκάφους μετέβη και κλιμάκιο του «Δημόκριτου», προκειμένου να ερευνήσει εάν υπήρξαν τοξικά αέρια στο εσωτερικό του αεροσκάφους καθώς υπήρχαν πληροφορίες για διαρροή ύποπτων ουσιών (Κ.Ε.Π.Π., 2005). 

Το Σ.Ο.Τ.Υ./Ε.Κ.ΕΠ.Υ., αμέσως έθεσε σε εφαρμογή το Σ.Ε.Α. «Περσέας» στα νοσοκομεία Γ.Ν.Ε. «Θριάσιο» & Γ.Ν.Α. «Αττικό» που βρίσκονταν κοντά στην περιοχή. 

Επίσης έθεσε σε επιφυλακή τις λοιπές νοσηλευτικές μονάδες, για την συνδρομή σε ανθρώπινο δυναμικό και υλικά σε περίπτωση που υπήρχαν τελικά επιζώντες. 

Η ενεργοποίηση του Σ.Ε.Α. «Περσέας» συνεπαγόταν την προετοιμασία των νοσοκομείων για την υποδοχή μεγάλου αριθμού πολυτραυματιών. Μετά την επιτόπου εκτίμηση της κατάστασης και την επίσημη ενημέρωση για την μη ύπαρξη τραυματιών από τον αρμόδιο συντονιστή ιατρό του Σ.Ο.Τ.Υ./Ε.Κ.ΕΠ.Υ. στην περιοχή πρόσκρουσης, το Σ.Ο.Τ.Υ./Ε.Κ.ΕΠ.Υ. ζήτησε λήξη της επιφυλακής.

ΣΤΑΔΙΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΣΕΩΝ

Ασφάλεια Χώρου/ Σκηνή Συμβάντος Η ΕΛ.ΑΣ. ανέλαβε τον αποκλεισμό και την ασφάλεια της περιοχής του ατυχήματος με το σχηματισμό των ζωνών για τον έλεγχο της πρόσβασης. 

Παράλληλα, δυνάμεις της τροχαίας προσπαθούσαν να συντονίσουν την κυκλοφορία ώστε να επιτυγχάνεται η πρόσβαση των σωστικών. Σύμφωνα με τον κ. Απόστολο Γ. Γεροκώστα, Επίτιμο Υπαρχηγό Π.Σ., ο οποίος κατά τη πτώση του αεροσκάφους εκτελούσε χρέη Διοικητή 1ης Ε.Μ.Α.Κ., τις πρώτες ώρες ο χώρος συντριβής του αεροσκάφους (καυτή ζώνη) είχε αποκλειστεί και δεν επιτρεπόταν η είσοδος στους επιχειρησιακούς φορείς καθώς υπήρχαν φόβοι για διαρροή ουρανίου και για εκρήξεις. 

Ωστόσο, οι δυνάμεις της Ε.Μ.Α.Κ., μπήκαν στην καυτή ζώνη για τη διάσωση τυχών επιζώντων οπότε διαπιστώθηκε πως όλοι οι επιβαίνοντες είχαν τραυματιστεί θανάσιμα. 

Αυτοψία Χώρου Εφόσον διαπιστώθηκε ότι δε συντρέχει ανησυχία από τις ύποπτες ουσίες, ξεκίνησε η διαδικασία της αυτοψίας με τη συνεργασία της ΕΛ.ΑΣ., της αρμόδιας Ι.Υ και της Ε.Δ.Α.Α.Π. Υπεύθυνος Ιατροδικαστής ορίστηκε ο κ. Φίλιππος Κουτσάφτης. Στον τόπο του ατυχήματος έφτασε αργότερα και Ιατροδικαστής από την Κύπρο (ΚΕΠΠ,2005). 

Ο αρμόδιος Ιατροδικαστής μαζί με τους υπεύθυνους της Ε.Δ.Α.Α.Π., έδωσαν στη συνέχεια οδηγίες στα σωστικά συνεργεία ώστε να μην αλλοιωθεί η σκηνή του ατυχήματος κατά το επιχειρησιακό έργο. 

Περισυλλογή Σορών 

Η εντολή για την περισυλλογή των σορών δόθηκε αφού ολοκληρώθηκε η αυτοψία του χώρου. Το μακάβριο αυτό ρόλο ανέλαβαν δυνάμεις της Ε.Μ.Α.Κ. και της Ε.Κ.Α.Μ/ΕΛ.ΑΣ. Ενδεικτική για την εικόνα και την κατάσταση που κλήθηκαν να διαχειριστούν οι παραπάνω δυνάμεις είναι η δήλωση του τότε Διοικητή της Ε.Μ.Α.Κ: «Η κατάσταση ήταν πρωτόγνωρη για όλους μας, φοβερή, εκρηκτική θα έλεγα. Ένα αεροσκάφος διαλυμένο και παντού διασκορπισμένα πτώματα.» Η Κ.ΟΜ.Α.Κ. του Γ.Ε.Α. συμμετείχε επίσης στον απεγκλωβισμό θυμάτων, με συγκεκριμένη αποστολή επικεντρωμένη στο θάλαμο διακυβέρνησης.

Η επιχείρηση ήταν ιδιαίτερα δύσκολη, λόγω του δύσβατου της περιοχής και λόγω του ότι δεν υπήρχαν ενιαία κομμάτια της ατράκτου παρά μόνο συντρίμμια, ενώ η διασπορά των σορών και των διαμελισμένων μελών κάλυπτε μια αρκετά μεγάλη περιοχή. 

Οι σοροί μετά την περισυλλογή έμπαιναν σε ειδικούς νεκρόσακους και με ειδικό μαρκαδόρο χαρακτηρίζονταν από ένα μοναδικό αριθμό αναφοράς. 

Χρησιμοποιήθηκε ερπυστριοφόρο του Π.Σ. για τη μεταφορά των σορών στο σημείο προσωρινής συγκέντρωσης των σορών, λόγω του ανώμαλου εδάφους. 

Στο σημείο αυτό τα θύματα χαρακτηρίστηκαν από τις δυνάμεις του Ε.Κ.Α.Β. ως νεκροί. Αφού ολοκληρώθηκε η περισυλλογή των 118 σορών, οι έρευνες συνεχίστηκαν για τον εντοπισμό των 3 ακόμα σορών που δεν είχαν βρεθεί καθώς και για την εύρεση του μαύρου κουτιού. Αντιμετώπιση Πυρκαγιάς 

Ταυτόχρονα με τις παραπάνω ενέργειες, οι δυνάμεις της Πυροσβεστικής κλήθηκαν να αντιμετωπίσουν την πυρκαγιά που είχε ξεσπάσει από τη συντριβή του αεροσκάφους. 

Σύμφωνα με τον κ. Δρ. Διονύσιο Π. Βορίση, Αντιστράτηγο Π.Σ.ε.α. που κατέφτασε με τα πρώτα κλιμάκια και ανέλαβε πρώτος Αξιωματικός στον τόπο του συμβάντος με αρμοδιότητα την κατάσβεση της πυρκαγιάς, στον τόπο της καταστροφής υπήρχε έντονη μυρωδιά κηροζίνης και σημειώνονταν αλλεπάλληλες εκρήξεις με αποτέλεσμα να εμφανίζονται συνεχώς νέες εστίες φωτιάς. 

Η επιχείρηση κατάσβεσης υποστηρίχθηκε από εναέρια μέσα πυρόσβεσης τα οποία έριξαν νερό και αφρό περιμετρικά στην περιβάλλουσα δασώδη περιοχή, ώστε να εγκλωβίσουν την φωτιά και μην επεκταθεί. Πολλές σοροί βρέθηκαν απανθρακωμένες εξαιτίας της πυρκαγιάς που προκλήθηκε μετά την πρόσκρουση. 

Λόγω του ανώμαλου εδάφους και του αποκλεισμού του δρόμου πρόσβασης από περίεργους περίοικους που έσπευσαν στον τόπο της καταστροφής, παρεμποδίστηκε η πρόσβαση των υδροφόρων, με αποτέλεσμα οι δυνάμεις του Π.Σ. να ξεμείνουν από νερό και να καθυστερήσει η επιχείρηση κατάσβεσης. 

Η προσπάθεια πυρόσβεσης συνεχίστηκε καθ' όλη τη διάρκεια της ημέρας και παρόλο που η τελευταία εστία κατασβήστηκε αργά το απόγευμα, συνεχίστηκε για προληπτικούς λόγους και την επόμενη ημέρα. Σύμφωνα με τον κ. Γ. Φουντά, στη διαδικασία της πυρόσβεσης συνέδραμε και η Τ.Α. με υλικά και μέσα όπως υδροφόρες κ.λπ.

Μεταφορά των Σορών 

Το Σ.Ο.Τ.Υ./Ε.Κ.ΕΠ.Υ. ανέλαβε την προμήθεια νεκρόσακων για την μεταφορά των σορών. Συγκεκριμένα, διέθεσε 100 νεκρόσακους και 50 λευκά σεντόνια. Επίσης, χρησιμοποιήθηκαν νεκρόσακοι από το Γ.Ε.ΕΘ.Α. (Κ.Ε.Π.Π., 2005). 

Το νεκροτομείο του Σχιστού που είχε οριστεί από το σχέδιο ΣΥ.Μ.Α.Ζ. ως χώρος προσωρινής συλλογής των πτωμάτων, τέθηκε σε ετοιμότητα. Οι αρμόδιοι Ιατροδικαστές έκριναν ότι το νεκροτομείο στο Γουδί ήταν καταλληλότερος χώρος για τις διαδικασίες ταυτοποίησης, και οι σοροί που μπορούσαν να αναγνωριστούν μεταφέρθηκαν για τις απαραίτητες διαδικασίες στο νεκροτομείο Αθηνών στο Γουδί όπου συγκεντρώθηκαν και οι συγγενείς των θυμάτων. Οι σοροί που ταυτοποιούνταν επέστρεφαν στο νεκροτομείο στο Σχιστό. 

Μετά από εντολή του τότε Υπουργού Υγείας και Κοινωνικής Αλληλεγγύης, Νικήτα Κακλαμάνη, ασθενοφόρα ανέλαβαν τη μεταφορά των σορών από το Γραμματικό στο νεκροτομείο του Σχιστού, παρόλο που αρχικά υπήρχαν αντιρρήσεις λόγω του ότι, η αρμοδιότητα αυτή δεν προβλέπεται από το καταστατικό του Ε.Κ.Α.Β.( Κ.Ε.Π.Π., 2005). 

Για την μεταφορά των σορών από το Γραμματικό στο Νεκροτομείο του Σχιστού χρησιμοποιήθηκαν, επίσης, οχήματα του Γ.Ε.ΕΘ.Α. Συγκεκριμένα 4 ασθενοφόρα και 3 οχήματα του Γ.Ε.ΕΘ.Α. Επίσης, οχήματα και προσωπικό του Γ.Ε.ΕΘ.Α. χρησιμοποιήθηκαν για τη μεταφορά των σορών από το νεκροτομείου του Σχιστού στο νεκροτομείο στο Γουδί (Κ.Ε.Π.Π.,2005). 

Τέλος, για τη μεταφορά των σορών από το Νεκροτομείο του Σχιστού στο Γουδί, χρησιμοποιήθηκαν και ιδιωτικοί φορείς, συγκεκριμένα γραφεία τελετών (Κ.Ε.Π.Π., 2005). 

Λειτουργία Χώρου Προσωρινής Συντήρησης Στο Νεκροτομείο Αθηνών στο Γουδί και συγκεκριμένα στο αμφιθέατρο του Γ.Ν. Λαϊκό, στήθηκε χώρος για την υποδοχή των συγγενών προκειμένου να συλλέγουν στοιχεία για τα θύματα, τα οποία θα συντελούσαν στη διαδικασία της αναγνώρισης. Τη διαδικασία ανέλαβε η Μονάδα Ιατροδικαστικής του Στόματος μετά από εντολή του κ. Φ. Κουτσάφτη. (http://www.dent.uoa.gr , 20-8-2011).

 Παράλληλα, η ΕΛ.ΑΣ. είχε αναλάβει την αστυνόμευση της περιοχής και την απομάκρυνση των Μ.Μ.Ε. και των περίεργων περιοίκων από τις εγκαταστάσεις. 

Αναγνώριση Θυμάτων Σύμφωνα με στοιχεία του Ε.Κ.ΕΠ.Υ.(2005), για την ταυτοποίηση των υπόλοιπων θυμάτων, συστάθηκε μία ομάδα αναγνώρισης Ad Hoc, με ιατροδικαστές, αστυνομικούς και πυροσβέστες. 

Η ταυτοποίηση ορισμένων θυμάτων, έγινε με τη διαδικασία της οπτικής αναγνώρισης. Συγκεκριμένα από τις 45 σορούς που μεταφέρθηκαν στο Γουδί, αναγνωρίστηκαν 2431 . 

Η ταυτοποίηση των υπόλοιπων σορών έγινε με τη διαδικασία του DNA, στα εργαστήρια της Δ.Ε.Ε. της ΕΛ.ΑΣ σε συνεργασία με τις Ι.Υ. Η διαδικασία DNA κρίθηκε απαραίτητη λόγω του ότι πολλές από τις σορούς βρίσκονταν σε πολύ άσχημη κατάσταση λόγω της δριμύτητας της πρόσκρουσης καθώς επίσης και της πυρκαγιάς που ακολούθησε. 

Η ταυτοποίηση αναδείχθηκε σε πολύ δύσκολη διαδικασία καθώς πολλές σοροί ήταν διαμελισμένες, και μέρος της διαδικασίας ήταν η ανασύσταση των σορών. Σύμφωνα με τα στοιχεία του Ε.Κ.ΕΠ.Υ.(2005), οι περισσότερες εκ των σορών (92 από 118) ήταν καμένες σε σημείο αδυναμίας οπτικής αναγνώρισης ενώ τα γενικά χαρακτηριστικά (π.χ. ηλικία, φύλο, ύψος) ακόμα και τα αποτυπώματα δεν μπορούσαν να διευκρινιστούν. 

Η Μονάδα Ιατροδικαστικής του Στόματος κατάφερε να ταυτοποιήσει 11 άτομα με τη διαδικασία των οδοντικών δεδομένων, μεταξύ των οποίων ήταν και ο πιλότος του αεροσκάφους. 

Από τις νεκροψίες που ακολούθησαν προέκυψε ότι όλοι οι επιβάτες ήταν ζωντανοί κατά την ώρα της συντριβής, χωρίς όμως να είναι γνωστό αν διατηρούσαν τις αισθήσεις τους, ενώ οι τοξικολογικές εξετάσεις δεν έδειξαν να υπήρχε κάποια ουσία που μπορεί να ανέπνευσαν ή να κατάπιαν. (http://el.wikipedia.org/, ημερομηνία ανάκτησης 15/08/2011) 

Σύμφωνα με το Ε.Κ.ΕΠ.Υ.,(2005) το Εργαστήριο Ιατροδικαστικής και Τοξικολογίας του Νεκροτομείου Αθηνών, στο Γουδί κλήθηκε για πρώτη φορά να διαχειριστεί περίπτωση τέτοιας έκτασης και σφοδρότητας. Ιδιωτικές εταιρείες είχαν ήδη έρθει σε επαφή με τις Αρχές για να αναλάβουν την αναγνώριση των θυμάτων αλλά θεωρήθηκε πως το κόστος ήταν ιδιαίτερα υψηλό.

Ταυτοποίηση σορών θυμάτων

Ενώ λοιπόν όλη η Ελλάδα, η Κύπρος αλλά και ο Διεθνής Τύπος παρακολουθούσε με αγωνία την εξέλιξη των γεγονότων, στο Τμήμα Ανάλυσης Βιολογικών Υλικών της Διεύθυνσης Εγκληματολογικών Ερευνών, είχε ήδη αρχίσει να οργανώνεται ο τρόπος αντιμετώπισης του περιστατικού αν και κανένας δεν μπορούσε να φανταστεί το μέγεθος της τραγωδίας. 

Από την πρώτη στιγμή στελέχη του Τμήματος παρακολουθούσαν τις εξελίξεις και παρευρίσκονταν στο χώρο συγκέντρωσης των θυμάτων καθώς και στο νεκροτομείο αργότερα. 

Την ίδια χρονική στιγμή ιδιωτική εταιρία προσφέρθηκε έναντι υψηλής αμοιβής - κάποια δημοσιεύματα ανέφεραν το ποσό των 15.000 ευρώ ανά θύμα - να πραγματοποιήσει την διακρίβωση της ταυτότητας των θυμάτων με ανάλυση DNA. 

Ωστόσο, μετά από επίσκεψη του Υφυπουργού Υγείας, κύριου Γιαννόπουλου στη Διεύθυνση Εγκληματολογικών Ερευνών και ειδικότερα στο Τμήμα Ανάλυσης Βιολογικών Υλικών και ενημέρωση του από τον Υποστράτηγο κύριο Τρυφέρη Θεόδωρο, περί των δυνατοτήτων του, αποφασίστηκε να αναλάβει το Τμήμα Ανάλυσης Βιολογικών Υλικών της Ελληνικής Αστυνομίας το δύσκολο αυτό έργο. Άξια μνείας είναι και η άριστη συνεργασία με τις Κυπριακές Αρχές. 

Από τις πρώτες μέρες του συμβάντος, με πρόταση της Κυπριακής κυβέρνησης και με αποδοχή της Ελληνικής, μετέβη στο Τμήμα ο Διευθυντής του Εργαστηρίου Δικανικής Γενετικής, του Κυπριακού Ινστιτούτου Νευρολογίας και Γενετικής, Δρ. Μάριος Καριόλου, ο οποίος με την διακριτική του στάση και τις γνώσεις του έγινε αμέσως ένα ακόμα από τα πολύτιμα στελέχη του Τμήματος. 

Ο αρχικά εκτιμώμενος χρόνος για την διακρίβωση της ταυτότητας περιορισμένου αριθμού θυμάτων ήταν ένας μήνας. Η εκτίμηση αυτή βασίστηκε στις δημοσιεύσεις Ευρωπαϊκών εργαστηρίων με μεγάλες δυνατότητες, που είχαν στο παρελθόν χειριστεί επιτυχώς τέτοιου είδους περιστατικά. 

Επισημαίνεται δε το γεγονός ότι πριν από την ανάλυση κατάλληλων βιολογικών υλικών από τα θύματα - που παρελήφθησαν από την Ιατροδικαστική Υπηρεσία Αθηνών μετά από συνεννόηση με τον Προϊστάμενο της Ιατροδικαστικής Υπηρεσίας Αθηνών κ. Φίλιππο Κουτσάφτη – έπρεπε να διεκπεραιωθεί μια σειρά προκαταρκτικών διαδικασιών, όπως: 

- Σύνταξη κατάλληλου πρωτοκόλλου και οδηγιών για την λήψη συγκριτικών βιολογικών υλικών από τους συγγενείς. Μην ξεχνάμε ότι η διακρίβωση της ταυτότητας μέσω της μεθόδου DNA στηρίζεται στην αρχή της κληρονομικότητας - βασίζεται στην ίδια αρχή με τον έλεγχο πατρότητας. 

- Έλεγχος της επάρκειας σε απαραίτητα για τις εξετάσεις αντιδραστήρια. Σημειώνεται ότι οι φαρμακευτικές εταιρίες είναι κλειστές στην διάρκεια του Αυγούστου και ιδιαίτερα την εβδομάδα του Δεκαπενταύγουστου, ενώ αναμενόταν αναπάντεχα μεγάλος και άγνωστος αριθμός δειγμάτων. 

- Συντονισμός για την λήψη βιολογικών υλικών συγγενών σε Ελλάδα αλλά και στην Κύπρο με τη βοήθεια του Κυπριακού Εργαστηρίου Δικανικής Γενετικής. 

- Μηχανογράφηση όλων των γενετικών στοιχείων των συγγενών. 

Κύριες δυσκολίες και ιδιαιτερότητες που έπρεπε να αντιμετωπιστούν: 

• Λόγω του γεγονότος ότι σε αρκετές περιπτώσεις υπήρχαν ολόκληρες οικογένειες, ανάμεσα στα θύματα, έπρεπε να ληφθούν και να αναλυθούν βιολογικά υλικά από όλα τα θύματα (και από αυτά που είχαν αναγνωρισθεί από φυσικά χαρακτηριστικά) καθώς και να δημιουργηθούν γενεαλογικά δέντρα για την αναπαράσταση πολύπλοκων γενετικών σχέσεων ανάμεσα στα θύματα και στους συγγενείς τους. Δηλαδή χρειάστηκε να εξεταστούν δείγματα και από τα 118 θύματα που ανευρέθησαν – από το σύνολο των θυμάτων. 

• Η ταυτοποίηση συγκεκριμένων θυμάτων, κυρίως ιδίου φύλου, έπρεπε να πραγματοποιηθεί με λήψη βιολογικού υλικού από προσωπικά αντικείμενα (οδοντόβουρτσες, ξυριστικές μηχανές κλπ), για να επιτευχθεί απευθείας ταύτιση (περίπτωση κυβερνήτου, αδέρφια ίδιου φύλου). 

Για παράδειγμα, δεν ήταν δυνατόν να διακριβωθεί η ακριβής ταυτότητα δύο μικρών κοριτσιών της ίδιας οικογένειας - αφού είχαν τους ίδιους γονείς - χωρίς την εξαγωγή γενετικού τύπου από προσωπικά τους αντικείμενα. 

• Αντιμετώπιση του περιστατικού χωρίς στην ουσία προηγούμενη πρακτική εμπειρία διαχείρισης αναλόγων περιστατικών. 

Σε όλα αυτά πρέπει να προστεθεί ότι ο ρόλος του Τμήματος Ανάλυσης Βιολογικών Υλικών στο παραπάνω συμβάν ήταν διττός, και αφορούσε τόσο στην διακρίβωση των ταυτοτήτων των θυμάτων όσο και στην υποβοήθηση του προανακριτικού έργου για την διερεύνηση των αιτιών που οδήγησαν στο συγκεκριμένο ατύχημα. 

Το κύριο προανακριτικό ερώτημα που τέθηκε ήταν: 

Πόσοι και ποιοι βρίσκονταν στο πιλοτήριο τη στιγμή της πρόσκρουσης. Παρασκευή 19.08.05: 

Η απάντηση δόθηκε μόλις 5 ημέρες μετά το συμβάν και 1 ημέρα αφού ελήφθησαν τα απαραίτητα δείγματα. 

Στο πιλοτήριο κατά την στιγμή της πρόσκρουσης βρίσκονταν ο κυβερνήτης, ο συγκυβερνήτης και ο φροντιστής Ανδρέας Προδρόμου, δίνοντας σαφή απάντηση στο ερώτημα και βάζοντας ένα τέλος στην παραφιλολογία που είχε ανθίσει κατά το συγκεκριμένο χρονικό διάστημα. 

Ταυτόχρονα, όσον αφορούσε στη διακρίβωση της ταυτότητας των θυμάτων, είχαν ληφθεί δύο αποφάσεις: 

- να αλλάξει ριζικά ο τρόπος λειτουργίας του Τμήματος και να δημιουργηθούν ομάδες εργασίας, ανά στάδιο της ανάλυσης, 

- και να πραγματοποιηθεί μηχανογραφημένη διαχείριση όλων των στοιχείων (ονομαστικός κατάλογος επιβατών, γενετικοί τύποι θυμάτων / συγγενών). 

Οι αποφάσεις αυτές αποδείχθηκαν καθοριστικές για την ταχύτητα με την οποία ολοκληρώθηκε η διαδικασία και απέδειξαν ότι το Τμήμα είναι ευπροσάρμοστο στην λειτουργία του, λόγω του υψηλού επιστημονικού και τεχνολογικού επιπέδου του προσωπικού, καθώς και της άρτιας υλικοτεχνικής υποδομής που διαθέτει.

Χρονική καταγραφή της διαδικασίας 

Σύμφωνα με την σχηματική χρονική καταγραφή στις 24 Αυγούστου, 10 ημέρες μετά το ατύχημα και 6 ημέρες μετά την παραλαβή των πρώτων κατάλληλων βιολογικών δειγμάτων από τα θύματα - που είχε ξεκινήσει σταδιακά από τις 18 Αυγούστου και ολοκληρώθηκε στις 23 Αυγούστου - περαιώθηκε η διακρίβωση ταυτότητας 86 από τα 92 θύματα. Η ολοκλήρωση της διαδικασίας, συμπεριλαμβανομένων και των εναπομεινάντων 6 θυμάτων, επετεύχθη τρεις ημέρες αργότερα στις 27 Αυγούστου 

Η διακρίβωση ταυτότητας 92 θυμάτων ολοκληρώθηκε σε 13 ημέρες μετά το ατύχημα! Επισημαίνεται δε και το γεγονός ότι στο προαναφερθέν χρονικό διάστημα των 13 ημερών πραγματοποιήθηκε ανάλυση DNA και σε 7 μεμονωμένα σωματικά μέλη. 

Η ταυτοποίηση των μελών, έστω και του πιο μικρού, κρίθηκε απαραίτητη αφού υπήρχαν τρία αγνοούμενα άτομα. Δεν ήταν δυνατό να μην διερευνηθεί και το παραμικρό στοιχείο. 

Συγκινητικές ήταν οι εκκλήσεις των συγγενών όταν πλέον είχαν μείνει ελάχιστα άτομα για αναγνώριση. Η αγωνία τους είχε φτάσει στο αποκορύφωμα περιμένοντας να μάθουν αν μέσα σε αυτά τα τελευταία μη αναγνωρισθέντα άτομα ήταν το μικρό τους κοριτσάκι, ο αδελφός τους, η μητέρα τους. 

Παρά τις επίμονες προσπάθειες όλων, τρία άτομα δεν βρέθηκαν ποτέ! Συγκινητική ήταν επίσης και η αυταπάρνηση που επέδειξε όλο το προσωπικό του Τμήματος Ανάλυσης Βιολογικών Υλικών που εργάστηκε πολλές ώρες, με μεθοδικότητα, με συνέπεια αλλά κυρίως με ανθρωπιά. Στα πρόσωπα της Ηγεσίας, αλλά και του προσωπικού συνάντησα άτομα αποφασισμένα να αντιμετωπίσουν την κατάσταση σαν να αφορούσε προσφιλή τους άτομα. 

Το κυρίαρχο συναίσθημα που διακατείχε όλο το προσωπικό ήταν αυτό της αγωνίας, της δημιουργικής αγωνίας, για ένα ακριβές και ταχύτατο αποτέλεσμα. 

Η άνευ προηγουμένου ταχύτητα με την οποία διεκπεραιώθηκε η αναγνώριση των 92 θυμάτων της αεροπορικής τραγωδίας της εταιρίας «Ήλιος», επιβεβαίωσε ότι ως Τμήμα Ανάλυσης Βιολογικών Υλικών, ως Διεύθυνση Εγκληματολογικών Ερευνών, αλλά και ως χώρα, στην Ελλάδα μπορούμε να διαχειριστούμε περιπτώσεις διακρίβωσης ταυτότητας, σημαντικού αριθμού ατόμων, με απόλυτη επιτυχία, αποδεικνύοντας επίσης ότι η ανάλυση D.N.A. όχι μόνο συμβάλλει στην υποβοήθηση της διαλεύκανσης - τεκμηρίωσης εγκλημάτων, αλλά μπορεί να διαδραματίζει και σημαντικό κοινωνικό ρόλο. 

Απόδοση Σορών 

Η μεταφορά των ταυτοποιημένων σορών στην Κύπρο έγινε με αεροσκάφη της Ελληνικής Π.Α. σε ειδικούς ψυκτικούς χώρους, περίπου 15 μέρες μετά την καταστροφή, με έξοδα του ΥΠ.ΕΞ. σε συνεργασία με τις Κυπριακές Αρχές34 . Οι σοροί των Ελλήνων παραδόθηκαν στους συγγενείς τους από τις Ελληνικές Αρχές και ενταφιάστηκαν με έξοδα της πολιτείας. Δυσάρεστη εξέλιξη ήταν πως δεν βρέθηκαν οι σοροί 3 εκ των θυμάτων. 

Σύμφωνα με το Ε.Κ.ΕΠ.Υ.(2005), ο Επικεφαλής Ερευνών για Αεροπορικά Ατυχήματα ανέφερε πως στο συγκεκριμένο τμήμα του αεροσκάφους η θερμοκρασία κατά τη στιγμή της συντριβής έφτασε τους 1700ο0, οπότε οι 3 σοροί μπορεί να εξαϋλώθηκαν κατά τη συντριβή. 

Οι Αρχές ανακήρυξαν αυτά τα τρία άτομα ως νεκρά δεδομένων των συνθηκών της συντριβής. Στάχτες από το συγκεκριμένο σημείο του αεροπλάνου εστάλησαν στους συγγενείς.

 Όσον αφορά τα προσωπικά αντικείμενα των θανόντων, οι αξιωματικοί της Ασφάλειας Αττικής συγκέντρωσαν, περίπου 100 σάκους με προσωπικά αντικείμενα των θυμάτων, που περισυλλέγησαν από τον τόπο του δυστυχήματος. Η διαδικασία παράδοσης των προσωπικών αντικειμένων ξεκίνησε μόλις ολοκληρώθηκε η ταυτοποίηση των σορών (Αντωνίου, 2005).

Διοικητική Μέριμνα Συγγενών – Συνδρομή Τ.Α. 

Για την εύρεση χώρων συγκέντρωσης των συγγενών και τη διοικητική μέριμνα τους (νερά, φαγητό, αναψυκτικά) ζητήθηκε συνδρομή από τον Δήμο Μαραθώνα και την Κοινότητα Γραμματικού. Το λύκειο του Μαραθώνα, χρησιμοποιήθηκε για τη συγκέντρωση των συγγενών που ήθελαν να μεταβούν στον τόπο του ατυχήματος. 

Ο Δήμος Μαραθώνα σε συνεργασία με το Κ.Ε.Π.Π. ανέλαβε την μέριμνα των συγγενών (διατροφή) και φρόντισε για την παρουσία φορέα της εκκλησίας για την ψυχολογική υποστήριξη των συγγενών (Κ.Ε.Π.Π., 2005). 

Η ΕΛ.ΑΣ. ανέλαβε την αστυνόμευση του παραπάνω χώρου. Για την προσωρινή φιλοξενία των συγγενών που έρχονταν κυρίως από την Κύπρο, ορίστηκαν επιλεγμένα ξενοδοχεία στο κέντρο της Αθήνας καθώς και ξενοδοχείο κοντά στο αεροδρόμιο. Η μεταφορά των συγγενών στα διάφορα σημεία που έπρεπε να μεταβούν πραγματοποιήθηκε με λεωφορεία του Γ.Ε.ΕΘ.Α. και οχήματα της ΕΛ.ΑΣ. Επίσης, το ΥΠ.ΕΞ. απέστειλε διερμηνείς για τους ξενόγλωσσους συγγενείς (Κ.Ε.Π.Π., 2005). 

Ψυχολογική Υποστήριξη Συγγενών και Διασωστών 

Το σοκ για τους συγγενείς, λόγω του ξαφνικού θανάτου των αγαπημένων τους προσώπων, ήταν πολύ μεγάλο και υπήρχε φόβος για σοβαρές ψυχολογικές εξάρσεις και ακραίες συμπεριφορές. Η ανάγκη αποστολής επαγγελματιών της ψυχικής υγείας κρίθηκε απαραίτητη για την ψυχολογική υποστήριξη των συγγενών. 

Το Σ.Ο.Τ.Υ./Ε.Κ.ΕΠ.Υ., ενεργοποίησε το Ε.Κ.Α.Κ.Β./Ε.Κ.Κ.Α. το οποίο έστησε στον τόπο του ατυχήματος κέντρο υποδοχής των συγγενών. Επίσης, υπήρξε μέριμνα ώστε ψυχολόγοι να ακολουθούν τους συγγενείς σε όλες τις μετακινήσεις. Ψυχολογική υποστήριξη παρείχε επίσης το Γ.Ε.ΕΘ.Α. και η ΕΛ.ΑΣ. με εξειδικευμένους επαγγελματίες. (Κ.Ε.Π.Π., 2005). 

Όσον αφορά τους διασώστες, το μακάβριο και σκληρό θέαμα που κλήθηκαν να αντιμετωπίσουν, επιβάρυνε ψυχολογικά το έργο τους. 

Το γεγονός ότι αμέσως διαπιστώθηκε ότι δεν υπήρχαν επιζώντες, συνέβαλε στην μείωση του άγχους:

«Μπορεί να ήταν ό,τι πιο μακάβριο, ένα τοπίο σπαρμένο πτώματα, αλλά ήξερες ότι είχες να κάνεις με νεκρούς, δεν ήλπιζες σε τίποτα. Ενώ σε ένα σεισμό που η ελπίδα πεθαίνει τελευταία και ξέρεις ότι μια σου κίνηση μπορεί να δώσει το μοιραίο χτύπημα, το άγχος και το στρες είναι πολύ μεγαλύτερα. Επίσης, στο Γραμματικό δεν είχες να χειριστείς και τους συγγενείς, πράγμα που σε δυσκολεύει και σε κάνει να ταυτίζεσαι. Αν θες να κάνεις διάσωση, δεν πρέπει να είσαι από την πλευρά του θύματος και να ταυτιστείς, πρέπει να είσαι απέναντι, ψυχρός και αντικειμενικός.» 

Πράγματι, το γεγονός ότι τα σωστικά συνεργεία δεν ήρθαν σε επαφή με τους συγγενείς στον τόπο του ατυχήματος, επέδρασε θετικά στην ψυχολογία τους. Ωστόσο, θα πρέπει να σημειωθεί ότι δεν υπήρξε καμία πρόβλεψη για την ψυχολογική υποστήριξη των διασωστών ούτε κατά τη διάρκεια, ούτε μετά το πέρας του επιχειρησιακού τους ρόλου. 

Επικοινωνιακή Διαχείριση των Μ.Μ.Ε. 

Σε κάθε συμβάν τέτοιου είδους, δημοσιογράφοι, επιζώντες καθώς και το συγγενικό και φιλικό περιβάλλον των θυμάτων συνεχώς επιζητούν έναν όγκο πληροφοριών που οι αρμόδιοι νιώθουν ανέτοιμοι να διαθέσουν (Tan, 2006). 

Σύμφωνα με τον Πρόεδρο του Τμήματος Επικοινωνίας και Μ.Μ.Ε. του Πανεπιστημίου Αθηνών, στην περίπτωση της πτώσης του «HELIOS» αλλά και γενικότερα στο θέμα των καταστροφών, συχνά παρεισδύει η ανευθυνότητα και, συνειδητά ή ασυνείδητα, η δημοσιογραφία στρέφεται προς τον εύκολο δρόμο της «κάλυψης». κ. Στ. Παπαθανασόπουλος (2005). 

Ο υπεύθυνος Ιατροδικαστής κ. Φ. Κουτσάφτης, σε μία συνέντευξη μετά το πέρας του περιστατικού δήλωσε το εξής: «έγινε υπερπαραγωγή ειδήσεων. Μια λυσσαλέα προσπάθεια συντήρησης του θέματος πέρα από τα όρια. Σ' αυτήν τη διαδικασία ακούστηκαν πράγματα που δεν είχαν καμία σχέση με την πραγματικότητα» (Ελευθεροτυπία, 20051 ). 

Είναι γεγονός ότι διαδόθηκαν από τα Μ.Μ.Ε. πολλές ανακριβείς πληροφορίες. 

Για παράδειγμα, διέρρευσε ότι κατά τη σύγκρουση ένας επιβάτης έστειλε γραπτό μήνυμα λέγοντας ότι ένας από το πλήρωμα της πτήσης είχε γίνει μπλε στο πρόσωπο. 

Το περιεχόμενο του μηνύματος είχε περίπου ως εξής: «ο πιλότος είναι νεκρός.

 Αντίο, ξάδερφέ μου, εδώ είμαστε παγωμένοι». Η αστυνομία αργότερα συνέλαβε τον υπεύθυνο, ο οποίος παραδέχθηκε ότι είχε επινοήσει την ιστορία και ότι το έκανε γιατί επιζητούσε τη δημοσιότητα, και τον παρέπεμψε στη δικαιοσύνη (Ελευθεροτυπία , 2005). Άλλη παγίδα περιλάμβανε φωτογραφίες που κυκλοφόρησαν ευρέως και έδειχναν το αεροσκάφος να καταδιώκεται από ελληνικά μαχητικά αεροσκάφη. 

Στην πραγματικότητα τα μαχητικά αεροσκάφη είχαν προστεθεί τεχνητά και απεικόνιζαν ένα Boeing 737-800 (αντί του 737-300) με τον αριθμό αλλαγμένο. Επίσης, διέρρευσαν στο διαδίκτυο φωτογραφίες από τον τόπο της καταστροφής που απεικονίζουν τις σορούς των θυμάτων, οι οποίες είναι ακατάλληλες για το κοινό. 

Η διαχείριση των Μ.Μ.Ε. σε περιστατικά μαζικών καταστροφών, όπως το συγκεκριμένο, αποτελεί σημαντική παράμετρο, η αξία της οποίας δε θα πρέπει σε καμία περίπτωση να παραβλεφθεί. 

Η παροχή πληροφοριών προς τον τύπο, θα πρέπει να γίνεται με τρόπο συντεταγμένο, έχοντας πάντα ως στόχο την εξυπηρέτηση της ορθότερης διερεύνησης του περιστατικού. 

Όσον αφορά την ενημέρωση των συγγενών, οι Κύπριοι συγγενείς ενημερώθηκαν από φορείς της Κύπρου καθώς και από υπεύθυνους της αεροπορικής εταιρείας στο αεροδρόμιο της Λάρνακας , ενώ οι Έλληνες συγγενείς ενημερώθηκαν επίσημα από φορείς της ΕΛ.ΑΣ. 

Θα πρέπει, ωστόσο να σημειωθεί, πως ήδη οι συγγενείς είχαν ακούσει το περιστατικό από τα Μ.Μ.Ε. 

Συμπεράσματα της γενικότερης διαχείρισης 

Την ικανοποίησή του για την αποτελεσματικότητα, επάρκεια και ταχύτητα των ελληνικών υπηρεσιών πριν και μετά το αεροπορικό δυστύχημα, εξέφρασε ο Πρόεδρος της Κύπρου Τάσος Παπαδόπουλος, ενώ κατά γενική ομολογία όλων των εμπλεκομένων η αντίδραση των σωμάτων ήταν άμεση και η οργάνωση της επιχείρησης ικανοποιητική. 

Σύμφωνα με τη μελέτη της εξέλιξης του περιστατικού, υπήρξαν θετικά σημεία στη διαχείριση του περιστατικού. 

Συγκεκριμένα:

Θετικά σημεία διαχείρισης: 

 για πρώτη και ίσως μοναδική φορά στην ιστορία της χώρας μας υπήρξε τόσο μεγάλη κινητοποίηση της κρατικής μηχανής σε τόσο σύντομο χρονικό διάστημα και μάλιστα παραμονές δεκαπενταύγουστου, μιας από τις μεγαλύτερες θρησκευτικές γιορτές της χώρας 

 δεν υπήρξαν τραυματισμοί από πλευράς σωστικών συνεργείων παρόλο που η πυρκαγιά εξαπλώθηκε γρήγορα και υπήρξαν απανωτές εκρήξεις 

 Η αναγνώριση των θυμάτων ολοκληρώθηκε σε σύντομο χρονικό διάστημα δεδομένων των συνθηκών. Η ταχύτητα με την οποία διεκπεραιώθηκε η αναγνώριση των θυμάτων απέδειξε ότι η Ελλάδα μπορεί να διαχειριστεί περιπτώσεις διακρίβωσης ταυτότητας, σημαντικού αριθμού ατόμων, με απόλυτη επιτυχία (Μηνιάτη, 2009). 

 οι συγγενείς έλαβαν ορθή μεταχείριση και ψυχολογικής υποστήριξης κατά γενική ομολογία. 

 Ακολουθήθηκαν βασικές αρχές που προβλέπονται διεθνώς, όπως η διενέργεια αυτοψίας, η χρήση νεκρόσακων, ο χαρακτηρισμός των σορών με μοναδικό αριθμό αναφοράς, η διεθνής μεταφορά των σορών όπως προβλέπεται στη Σύμβαση του Στρασβούργου κ.ο.κ. 

Όπως δήλωσε, ο τότε Γενικός Γραμματέας Π.Π. κ. Παναγιώτης Φούρλας, όλη η προετοιμασία που είχε γίνει για τους Ο.Α. συνετέλεσε στην καλύτερη έκβαση της επιχείρησης. Αφενός, υπήρχαν υποδομές που αναπτύχθηκαν για τις ανάγκες των Ο.Α. όπως ήταν το νεκροτομείο του Σχιστού, αφετέρου είχαν προβλεφτεί ανάγκες όπως η χορήγηση ξηρού πάγου, νεκρόσακων κ.ο.κ. 

Ωστόσο παρόλη την άμεση και μεγάλη κινητοποίηση που έγινε, παρατηρήθηκαν παραλείψεις και αστοχίες, οι οποίες θα πρέπει να τονισθεί ότι δεν περιγράφονται εγγράφως σε κανένα επίσημο έγγραφο. 

Συγκεκριμένα: 

Παραλείψεις και αστοχίες: 

 Πραγματοποιήθηκε η ενεργοποίηση του Σ.Δ.ΣΥ.Μ.Α.Ζ. που αναπτύχθηκε κατά τη διάρκεια των Ο.Α. και αφορούσε δομές, ορισμένες εκ των οποίων δεν υπήρχαν πλέον ή είχαν τροποποιηθεί. Συνεπώς, δεν υπήρχε νέο και επικαιροποιημένο Σχέδιο που να ορίζει τις αρμοδιότητες των εμπλεκομένων. 

 Υπήρξαν προβλήματα στη ρύθμιση της κυκλοφορίας. Οι περίοικοι που έφτασαν στην περιοχή απέκλεισαν τη μοναδική δίοδο προς το χώρο με αποτέλεσμα να μην έχουν πρόσβαση στην περιοχή υδροφόρες για την κατάσβεση της πυρκαγιάς. 

Η ΕΛ.ΑΣ. αντιμετώπισε δυσκολία στην αποκατάσταση της κυκλοφορίας με αποτέλεσμα η πυρκαγιά να επεκταθεί και να κατακάψει την περιοχή της καταστροφής. 

 Λόγω της χρονικής συγκυρίας, δεν έγιναν επαρκείς αλλαγές στις βάρδιες των εμπλεκομένων φορέων με αποτέλεσμα την αυξημένη καταπόνηση του εμπλεκόμενου προσωπικού (επιχειρησιακού, επιστημονικού & τεχνικού). 

 Δε μπόρεσε να προστατευθεί η σκηνή της καταστροφής, με αποτέλεσμα να διαρρεύσουν ακατάλληλες φωτογραφίες απανθρακωμένων σορών. 

 Για τη μεταφορά των σορών χρησιμοποιήθηκε ένα μεγάλο μέρος του στόλου των μονάδων του Ε.Κ.Α.Β. αφήνοντας όλο το λεκανοπέδιο χωρίς ασθενοφόρα. Επισημαίνεται πως σύμφωνα με το 2° κεφάλαιο θεωρείται λάθος η χρήση ασθενοφόρων για τη μεταφορά των νεκρών καθώς θα μπορούσαν να στερηθούν ιατρικές υπηρεσίες άτομα που έχρηζαν άμεσης επέμβασης. Βέβαια υπάρχουν και απόψεις, που υποστηρίζουν ότι δεδομένων των συνθηκών και την προτεραιότητα του συμβάντος, ήταν η καλύτερη δυνατή λύση, για την γρήγορη και ταχεία παρέμβαση. 

Το αποτέλεσμα αυτής ήταν η χρονικά γρηγορότερη διάθεση του στόλου των μονάδων του Ε.Κ.Α.Β. στο λεκανοπέδιο. 

 Η μεταφορά των σορών έγινε από μη εξειδικευμένο προσωπικό (στρατιώτες) και με περιορισμένα μέσα, με αποτέλεσμα την αδυναμία των εμπλεκομένων να εκπληρώσουν την παραπάνω αποστολή πρακτικά αλλά και ψυχολογικά. Επίσης, δεν έγινε με την απαραίτητη οργάνωση και τάξη με αποτέλεσμα οι σοροί να στοιβάζονται και να μην τυγχάνουν του δέοντος σεβασμού. 

 Σύμφωνα με τις Ι.Υ. το νεκροτομείο στο Σχιστό, δεν διέθετε τα απαραίτητα υλικά και μέσα για τις ανάγκες της διαδικασίας ταυτοποίησης των θυμάτων με αποτέλεσμα οι σοροί να μετακινούνται διπλά, από το Γραμματικό στο Σχιστό και από το Σχιστό στο Γουδί και να δημιουργούνται καθυστερήσεις και σπατάλη πόρων.

 Δεν υπήρχαν βάσεις δεδομένων για γραφεία τελετών με αποτέλεσμα να σημειώνονται καθυστερήσεις στην εξεύρεση μέσων. 

 Χρησιμοποιήθηκαν ευρέως δυνάμεις και μέσα του στρατού, γεγονός που αντικατοπτρίζει ανεπάρκειες στις δυνάμεις πολιτικής προστασίας. 

 Σύμφωνα με τον κ. Παπαγιαννόπουλο, στο νεκροτομείο στο Γουδί, δεν υπήρχε επίσημος φορέας για την ενημέρωση των Ελλήνων συγγενών που κατέφταναν, με αποτέλεσμα να απαιτούν, ενίοτε και με επιθετικό τρόπο, πληροφορίες από στελέχη της Π.Π. ή τους αστυνομικούς του οικείου Α.Τ. που βρίσκονταν στο χώρο του νεκροτομείου, τα οποία δεν είχαν την παραπάνω αρμοδιότητα. 

 Η οπτική αναγνώριση των θυμάτων γινόταν σε αίθουσα στην οποία βρίσκονταν όλες οι σοροί προς αναγνώριση, με αποτέλεσμα οι συγγενείς να αναγκάζονται να έρχονται σε επαφή με μια εικόνα που επιβάρυνε περαιτέρω την ψυχολογική τους κατάσταση. 

 Κανένας επίσημος και εξειδικευμένος φορέας δεν ανέλαβε την ψυχολογική υποστήριξη των διασωστών. 

Εν κατακλείδι, η διαχείριση του περιστατικού της πτώσης πολιτικού αεροσκάφους της εταιρίας «HELIOS» , κατέδειξε ότι η χώρα μπορεί να ανταπεξέλθει σε τόσο δύσκολα περιστατικά, ωστόσο υπάρχουν αρκετά σημεία τα οποία χρήζουν περαιτέρω βελτίωσης.

Απόσπασμα από : Διαχείριση πτωμάτων σε καταστάσεις κρίσης & μαζικών καταστροφών

https://drive.google.com/open?id=1_fVOOGxW2OEHflFCnzBLFyCys9ja1tmj

ΔΙΑΣΩΣΤΕΣ ΡΟΔΟΥ