«Λυπάμαι, κυρία Ρόουζεναο, οι Times δεν μπορούν να δημοσιεύσουν ούτε τη λέξη στήθος ούτε τη λέξη καρκίνος στις σελίδες τους», απαντούσαν, στις αρχές της δεκαετίας του ’50, οι New York Times στη Φάνι Ρόουζεναο που είχε θεραπευτεί από καρκίνο του στήθους και ήθελε να δημοσιεύσει μία καταχώρηση με θέμα μια ομάδα στήριξης γυναικών με καρκίνο του στήθους. Πράγματι, λίγα μόλις χρόνια πριν, όχι μόνο στον Τύπο, αλλά και στις μεταξύ μας συζητήσεις ο καρκίνος δεν λεγόταν ποτέ με το όνομά του. Οι άνθρωποι ξόρκιζαν την ασθένεια με το να μην αναφέρονται ευθέως σε αυτήν. Ηδη όμως υπήρχαν μοναχικοί αλλά ταγμένοι επιστήμονες, που έκαναν μόνοι τους συνεχή πειράματα, αφιέρωναν τη ζωή τους πάνω από τα μικροσκόπια, προσπαθώντας να κατανοήσουν τι δημιουργεί, πώς εξαπλώνεται και, κυρίως, πώς μπορεί να θεραπευτεί, η ασθένεια που αφορά πλέον πάρα πολλούς ανθρώπους σε όλον τον κόσμο. Ηρθαν αντιμέτωποι με καχυποψίες, με απογοητεύσεις, με ήττες, αλλά και σημαντικές νίκες στη διαδρομή αυτή.
Ο ογκολόγος στο νοσοκομείο του πανεπιστημίου Κολούμπια, ο ινδικής καταγωγής Σιντάρτα Μούκερτζι, άντλησε το τελικό του ερέθισμα από την ερώτηση που του έκανε μία ασθενής του, που ακολουθούσε θεραπεία για τον καρκίνο: «Είμαι πρόθυμη να συνεχίσω, αλλά πρέπει να μάθω τι είναι αυτό που πολεμάω», του είπε. Και ο Σιντάρτα Μούκερτζι αποφάσισε να γράψει τη βιογραφία αυτής της ασθένειας. Το πότε πρωτοεμφανίστηκε, πότε αναφέρθηκε με αυτό το όνομα για πρώτη φορά, τι πίστευαν οι αρχαίοι πολιτισμοί για τον καρκίνο.
Το αποτέλεσμα είναι ένα ογκώδες βιβλίο, που μόλις κυκλοφόρησε από τις εκδόσεις Μεταίχμιο με τον τίτλο «Η μεγάλη ασθένεια – Βιογραφία του καρκίνου» (μετάφραση Στέλλα Τσιλεδάκη, Νέλλη Φασουλή, επιστημονική επιμέλεια Νώντας Σιαμαντάς). Το βιβλίο απέσπασε το βραβείο Pulitzer στην κατηγορία non fiction, ενώ οι New York Times το κατέταξαν στα δέκα πιο ενδιαφέροντα βιβλία της χρονιάς που κυκλοφόρησε (2010). Τον Δεκέμβριο του 2011 βραβεύτηκε από την εφημερίδα Guardian, και για να πάρει αυτό το βραβείο «νίκησε» τέσσερα μυθιστορήματα.
Και είναι πράγματι συγκλονιστικό το αφήγημα του Μούκερτζι. Γιατί χωρίς να εξωραΐζει τίποτα, αφηγείται τα στάδια των πρώτων μαχών με την άγνωστη ασθένεια, εντάσσει σε αυτήν την αφήγηση περιστατικά ασθενών και διαδρομές μεγάλων επιστημόνων, επιχειρεί να κατανοήσει πολιτισμικά και κοινωνικά τη «μεγάλη ασθένεια». «Σε αυτήν τη διαδρομή συναντάμε νίκες και ήττες, εκστρατείες επί εκστρατειών, ήρωες και ασεβείς, επιβίωση και ανθεκτικότητα και, αναπόφευκτα, τους προσβεβλημένους, τους τραυματισμένους, τους καταδικασμένους, τους λησμονημένους, τους νεκρούς. (...) Θα είναι η ιστορία της επινοητικότητας, της ευελιξίας και της επιμονής στη μάχη εναντίον αυτού που ένας συγγραφέας αποκάλεσε “πιο αμείλικτο και δόλιο εχθρό” ανάμεσα στις ανθρώπινες ασθένειες. Θα είναι επίσης μια ιστορία ύβρεως, αλαζονείας, πατερναλισμού, παρανοήσεων, φρούδων ελπίδων και υπερβολικού θορύβου – όλα αυτά αναφορικά με μια ασθένεια για την οποία μόλις πριν από λίγες δεκαετίες διατρανωνόταν η πεποίθηση ότι θα ήταν σύντομα ιάσιμη».
Η πρώτη αναφορά
Η πιο παλιά εμφάνιση της περιγραφής του καρκίνου βρέθηκε τυχαία το 1862, όταν ένας αυτοδίδακτος αιγυπτιολόγος, ο Εντουιν Σμιθ, βρήκε σ’ ένα παλαιοπωλείο στο Λούξορ της Αιγύπτου έναν πάπυρο μήκους 4,5 μέτρων. Ηταν το σύνολο των διδασκαλιών του μεγάλου Αιγύπτιου γιατρού Ιμχοτέπ, ο οποίος έζησε γύρω στο 2625 π.Χ. Εκεί, στο περιστατικό με τον αριθμό 45, περιγράφεται για πρώτη φορά ο καρκίνος του μαστού, «...μια διογκωμένη μάζα στον μαστό... είναι σαν να αγγίζεις μια μπάλα από χαρτί», έγραφε. Ομως στην ενότητα θεραπεία, ο Ιμχοτέπ γράφει: «Δεν υπάρχει». Πέρασαν δύο χιλιετίες μέχρις ότου ξαναγίνει λόγος γι’ αυτήν την ασθένεια, και μάλιστα στο έργο «Ιστορίαι» του Ηρόδοτου, περίπου το 440 π.Χ. Εκεί ο Ηρόδοτος «καταγράφει την περίπτωση της Ατοσσας, βασίλισσας των Περσών, η οποία ξαφνικά χτυπήθηκε από μια σπάνια ασθένεια. (...) Μεσούσης της βασιλείας της, η Ατοσσα παρατήρησε ένα εξόγκωμα που αιμορραγούσε στον μαστό της...». Μερικούς αιώνες αργότερα, περίπου το 160 μ.Χ., ο Ελληνας γιατρός Κλαύδιος Γαληνός υποστηρίζει ότι «ο καρκίνος είναι “παγιδευμένη” μέλαινα χολή – στατική χολή, η οποία δεν μπορεί να αποδράσει από ένα σημείο και έτσι πήζει και γίνεται συμπαγής μάζα».
Ομως, οι βεβαιωμένες παρουσίες της ασθένειας βρέθηκαν σε μούμιες: σ’ ένα νεκροταφείο χιλίων ετών σε μια απoμακρυσμένη αμμώδη πεδιάδα στο νότιο Περού. Ο τρόπος ταφής και το έδαφος επέτρεψαν τη μουμιοποίηση και το 1990, ο παθολογοανατόμος καθηγητής στο Πανεπιστήμιο της Μινεσότα, Αρθρουρ Αουφντερχάιντ, να εντοπίσει τους κακοήθεις όγκους. «Εντοπίστηκαν και άλλοι καρκίνοι σε μούμιες, όπου ο κακοήθης ιστός διατηρήθηκε. Ο παλαιότερος από αυτούς είναι ένας καρκίνος του πεπτικού συστήματος από την Ντάχλα της Αιγύπτου, περίπου από το 400 π.Χ.», έλεγε μετά ο καθηγητής από τη Μινεσότα.
Η χημειοθεραπεία και ο πόλεμος
Το βιβλίο του Σιντάρτα Μούκερτζι κινείται διαρκώς ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν. Γιατί από τις ενδείξεις και τις αποδείξεις του παρελθόντος οι σύγχρονοι επιστήμονες εντόπιζαν, βήμα βήμα, τις θεραπείες.
Ή τυχαία, όπως στον Β΄ Παγκόσμιο Πόλεμο, «όταν εκατοντάδες τόνοι αερίου μουστάρδας απελευθερώθηκαν στο λιμάνι του Μπάρι στην Ιταλία, κατά τη διάρκεια μιας από αέρος επιδρομής.
Το αέριο αποδεκάτισε τα φυσιολογικά λευκοκύτταρα του σώματος, ωθώντας τους ειδικούς στη φαρμακολογία να φανταστούν τη χρήση ενός παρόμοιου χημικού προκειμένου να σκοτώσουν τον καρκίνο των λευκοκυττάρων. Τη χημειοθεραπεία, τον χημικό πόλεμο εναντίον των καρκινικών κυττάρων, την εμπνεύστηκαν, κυριολεκτικά, από τον πόλεμο».
Ο Σιντάρτα Μούκερτζι δεν μένει μόνο στις επιστημονικές ανακαλύψεις. Συνομιλεί με την ιστορία, τη λογοτεχνία, τις μαρτυρίες επωνύμων με καρκίνο. Και παρότι περιγράφει πολλές περιπτώσεις ασθενών και πολλές φάσεις της ασθένειας πολύ δυσκολότερες από τη σημερινή, δίνει την ευκαιρία σε όλους –και σε όσους έχουν «συστηθεί» άμεσα ή έμμεσα με τον καρκίνο και σε όσους είναι υγιείς– να γνωρίσουν τη διαδρομή της ανά τους αιώνες.
Εκτός από τους γιατρούς και τους ερευνητές που βρήκαν θεραπείες και φάρμακα, καθοριστικό ρόλο στη μάχη κατά του καρκίνου διαδραμάτισε η επιχειρηματίας και κοσμική Μέρι Λάσκερ, που συνέβαλε στην εξαπόλυση μιας εθνικής επίθεσης κατά του καρκίνου. Η Λάσκερ θα γινόταν η «νεράιδα» της έρευνας στο πεδίο του καρκίνου. Θα χρησιμοποιούσε την πειθώ και κάθε άλλο μέσον προκειμένου οι ΗΠΑ να ξεκινήσουν τον πόλεμο κατά του καρκίνου. Γιατί ήξερε καλά ότι «κατά κάποιον τρόπο, μια αρρώστια δεν υφίσταται έως ότου συμφωνήσουμε ότι υφίσταται – με το να την αντιληφθούμε, να την ονομάσουμε, να αντιδράσουμε».
ΔΙΑΣΩΣΤΕΣ ΡΟΔΟΥ
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου