Τετάρτη, 6 Νοεμβρίου 2019

Κράνος: Αντιλήψεις για τους λόγους μη χρήσης/μη συστηματικής χρήσης ή μη ορθής χρήσης του κράνους (Μέρος Δεύτερο)


3

Φαινόμενα μη συστηματικής ή/και ανορθόδοξης χρήσης του κράνους μπορούν να γίνουν περισσότερο κατανοητά με βάση την επίδραση των παραγόντων α) της άγνοιας/υποτίμησης του ποιοτικού μοτοσυκλετισμού και β) της έκφρασης/επίδειξης γοήτρου (μαγκιά). Οι παράγοντες αυτοί δεν μπορούν να μη λαμβάνονται υπόψη ως καταλυτικοί για την εδραίωση κακών πρακτικών.
Συνοπτικά (βλέπε παρακάτω, γραφικό), η έρευνα ανάδειξε ότι ο περιορισμός της αντίληψης για τη χρησιμότητα του κράνους[1], με ταυτόχρονη υποτίμηση ή άγνοια της συμβολής του κράνους στον ποιοτικό μοτοσυκλετισμό[2], συνέβαλε στη στρεβλή αντίληψη περί αποδοτικότητας του κράνους,  ενισχύοντας εκφράσεις ανορθόδοξης χρήσης (π.χ. κρέμασμα κράνους, μη συντήρηση/προστασία κράνους, επιλογή ακατάλληλου κράνους, ανορθόδοξη εφαρμογή του). 

Ταυτόχρονα, ο περιορισμός της αντίληψης για τη χρησιμότητα του κράνους με συνδυασμό την πεποίθηση για μη-βεβαιότητα των αρνητικών συνεπειών (μεταφυσική προσέγγιση) ενισχύει τη μη συστηματική χρήση του κράνους και ενέργειες μη ορθής χρήσης του κράνους. 




[1] Η χρησιμότητα του κράνους περιορίζεται α) στην προστασία σε πτώση/εμπλοκή σε τροχαίο και β) στην αποφυγή πρόστιμου για μη χρήση του κράνους.
[2] Ο ποιοτικός μοτοσυκλετισμός είναι αποτέλεσμα προηγμένη οδήγησης και χρήσης κατάλληλου εξοπλισμού προστασίας, που μειώσει σε μικρό ή μεγάλο βαθμό τους παράγοντες απόσπασης της προσοχής, προσφέροντας απολαυστικότερη και σαφώς ασφαλέστερη οδήγηση.









Μη βεβαιότητα αρνητικών συνεπειών



Είναι μεταφυσική προσέγγιση ότι θα λειτουργήσει το κράνος ως αντικείμενο (άσχετα με την κατάσταση και ποιότητά του), ότι τίποτα κακό δε θα συμβεί, ότι σε οικεία περιβάλλοντα/δρομολόγια δεν μπορούν να συμβούν τροχαία συμβάντα, κλπ. Η μεταφυσική προσέγγιση στην καθημερινή πρακτική της ελληνικής κοινωνίας είναι γεγονός το οποίο ανακλάται πολύ συχνά στις ευχές μας για ευτυχή γεγονότα και τις επωδούς για δυστυχή περιστατικά. Όσον αφορά το δεύτερο, φράσεις όπως «τον ήθελε ο Θεός κοντά του», «ήρθε η ώρα του», «δεν τον είχε για να πεθάνει» κλπ ακούγονται τόσο συχνά που θέτουν σε αμφισβήτηση αν οποιαδήποτε πρακτική αυτοπροστασίας έχει νόημα. Αφού η τύχη μας ορίζεται από άλλον, εμείς τι προσπαθούμε να κάνουμε; Οποιαδήποτε λογική προσέγγιση συχνά προσκρούει σε τέτοιες μοιρολατρικές και μεταφυσικά «νομοτελειακές» προσεγγίσεις. 

Προς στιγμής, θα διαπίστωνε κανείς μια βαθιά θρησκευτική πίστη αλλά προχωρώντας λίγο βαθύτερα θα διαπίστωνε ότι μία τέτοια αντίληψη για την αυτοπροστασία «βολεύει», υποκρύπτοντας άλλα στοιχεία που μάλλον συναντούν τις απόψεις περί βαρεμάρας και αδιαφορίας δηλ. απαξίας της κάθε προσπάθειας για συμμετοχή στην αυτοπροστασία και τελικά στην απουσία της ορθής μοτοσυκλετιστικής παιδείας.


Αποδοτικότητα κράνους και επιχειρηματολογία περί αδιαφορίας και βαρεμάρα


Η αδιαφορία για την προσωπική τους προστασία και ασφάλεια για τους μεγαλύτερους σε ηλικία μοτοσυκλετιστές μπορεί να προβάλλεται ως μία από τις αιτίες κακής χρήσης ή αποφυγής χρήσης του κράνους. Η βαρεμάρα προβάλλεται αντίστοιχα για τους νεότερους σε ηλικία μοτοσυκλετιστές. Πίσω από τις δύο αυτές λέξεις (αδιαφορία – βαρεμάρα) κρύβεται η απουσία μοτοσυκλετιστικής παιδείας ή η υποκατάστασή της με διάφορες «δοξασίες»!
Η απουσία μοτοσυκλετιστικής παιδείας ή η ανάπτυξη μιας στρεβλής άποψης για το θέμα μπορούν να εξηγήσουν την κακή πρακτική που ακολουθεί μεγάλο μέρος των μοτοσυκλετιστών και η αιτία μάλλον πρέπει να αναζητηθεί στον τρόπο που αυτή η παιδεία αναπτύχθηκε (ορθά ή λάθος) από το τέλος του Β’ Παγκοσμίου πολέμου, όταν η μοτοσυκλέτα εισήχθη μαζικά στην ελληνική κοινωνία, μέχρι σήμερα.
Η μοτοσυκλέτα «εισήχθη» στην ελληνική κοινωνία με τους όρους τους οποίους εισήχθη σχεδόν όλος ο μηχανολογικός πολιτισμός: βεβιασμένα, λειψά, απαίδευτα και με όρους πενίας. Ειδικά για τις μοτοσυκλέτες έκαναν την εμφάνισή τους «τραυματισμένες», «κομμένες», μετασκευασμένες για τις επείγουσες ανάγκες, χωρίς ανταλλακτικά, κακοσυντηρημένες να κινούνται στα όρια των τεχνικών δυνατοτήτων τους. Αυτή είναι η εικόνα της μοτοσυκλέτας στη μεταπολεμική Ελλάδα.
Εργαλεία, ανταλλακτικά και αναλώσιμα είδη συντήρησης σπανίζουν. Για εξοπλισμό προστασίας του αναβάτη και εκπαίδευση, ούτε λόγος. Γνώσεις για το όχημα και τη χρήση του, δεξιότητες στο χειρισμό, την οδήγησή του και τη χρήση του ελάχιστες, υποκατάσταση με την «άτυπη» εκπαίδευση στο πεζοδρόμιο. Οδική συμπεριφορά σχετική με τα οχήματα μονού ίχνους, ούτε λόγος. Αυτά τα στοιχεία που συνθέτουν τη μοτοσυκλετιστική παιδεία (και η απουσία τους επίσης συνιστά μια κάποια παιδεία) εξηγούν τη στάση των νεοτέρων και των παλαιοτέρων (σε κάποιες περιπτώσεις φανατικά υπερασπιζόμενοι τη θέση τους) έναντι του εξοπλισμού προστασίας συνολικά και του κράνους ειδικά.

Αστυνομική εποπτεία & τροχονομικοί έλεγχοι


Σε μια σύγχρονη κοινωνία πολιτών προηγείται η εκπαίδευση, η ενημέρωση και η συμβουλή πριν καταλήξεις στη σωφρονιστική επιβολή ποινής. Η αβέβαιη ποινή λόγω απουσίας συστηματικού ελέγχου και η αμφίβολη απειλή λόγω της βαρύτητα της εξοντωτικής ποινής δεν έχει ΚΑΝΕΝΑ σωφρονιστικό αποτέλεσμα και πρακτικά το μόνο αποτέλεσμα είναι η σπανιότατη εξόντωση του «τυχερού», όταν εντέλει επιβληθεί! Είναι μια απόλυτα πατερναλιστική και αναχρονιστική πρακτική και η έμπρακτη αποδοχή ότι αποτύχαμε ως κοινωνία να εκπαιδεύσουμε και να ενημερώσουμε σωστά. 
Η παραπάνω άποψη δεν απορρίπτει την ανάγκη αστυνομικής εποπτείας, ούτε οδηγεί στην κατάργηση των ποινών. Η αστυνομική εποπτεία που συνοδεύεται από ενημερωτικές καμπάνιες και προειδοποιήσεις για την ορθή χρήση του κράνους και τα αποτελέσματα της μη χρήσης, συνοδευόμενη από τη βεβαιότητα επιβολής μικρών αλλά σίγουρων ότι θα επιβληθούν ποινών, θα είχε καλύτερα αποτελέσματα, αφού οι πιο δεκτικοί θα συμμορφώνονταν με τις προειδοποιήσεις, αφήνοντας στους λίγους την επιμονή να μην το χρησιμοποιούν. Αυτοί θα αντιμετώπιζαν την επαναλαμβανόμενη μικρή ποινής μέχρι να … να πεισθούν. Ουσιαστικά, το πρόστιμο δεν μπορεί να θεωρηθεί θετική προσέγγιση[1], η οποία μάλιστα δεν εγγυάται απαραίτητα θετικά αποτελέσματα[2]. Η επιλογή και η συστηματική χρήση του κράνους πρέπει να συνδεθεί με την ατομική ευθύνη προστασίας και να αποφορτιστεί από την απειλή του προστίμου.


Έκφραση/επίδειξη υπεροχής (μαγκιά)


Η χρήση της μοτοσυκλέτας συνδέθηκε σε παγκόσμιο επίπεδο με την αμφισβήτηση, την αίσθηση ελευθερίας και σε ακραίες περιπτώσεις τη χλεύη του «μοιραίου». Αυτό σε πολλές περιπτώσεις εκφράστηκε μέσα από ενδυματολογικές επιλογές, στις περισσότερες όμως συνδέθηκε με το κράνος που είναι το ΜΟΝΑΔΙΚΟ είδος προστασίας που επιβλήθηκε δια Νόμου!
Η περιφρόνηση του κράνους ως μέσο προστασίας συνδέεται άμεσα με το αίτημα της ελευθερίας και της αμφισβήτησης κατά πόσο η επιβολή του γίνεται για λόγους ενδιαφέροντος από τη μεριά της Πολιτείας ή ως μέσο ελέγχου.
Για να γίνει κατανοητό θα πρέπει να το συνδέσουμε με το θυμικό και η απόρριψη, η άρνηση χρήσης του δεν έχει κάποια λογική βάση ιδιαίτερα τις τελευταίες δεκαετίες με τη ραγδαία αύξηση των οχηματοχιλιομέτρων[3], που αυξάνει γεωμετρικά την πιθανότητα εμπλοκής σε τροχαίο συμβάν.
Ο αρνούμενος να χρησιμοποιήσει κράνος δηλώνει την ανεξαρτησία του, την αποδοχή του κινδύνου ως μέρος της επιλογής του να οδηγεί μοτοσυκλέτα και σε πολλές περιπτώσεις επιδεικνύει την «ηθική» υπεροχή του έναντι όσων χρησιμοποιούν οι οποίοι προφανώς «φοβούνται»! Αυτό στις νεαρές ηλικίες συνδυάζεται και με την ανάγκη επίδειξης («να μας δουν») προσθέτοντας –κατά τη γνώμη όσων το κάνουν – στο γόητρό τους[4]. 



[1] Το Ινστιτούτο δεν υιοθετεί προτροπές για αύξηση της αστυνομικής εποπτείας και των προστίμων, όπως προτείνονται ακόμη και από έρευνες [ενδεικτικά: Ranney, M. L., M. J. Mello, J. B. Baird, P. R. Chai and M. A. Clark (2010). "Correlates of motorcycle helmet use among recent graduates of a motorcycle training course." Accident Analysis and Prevention42(6): 2057-2062.] ακόμη και με ελληνικό ερευνητικό πεδίο [ενδεικτικά: Papadakaki, M., G. Tzamalouka, C. Orsi, A. Kritikos, A. Morandi, C. Gnardellis and J. Chliaoutakis (2013). "Barriers and facilitators of helmet use in a Greek sample of motorcycle riders: Which evidence?" Transportation Research Part F: Traffic Psychology and
Behaviour18: 189-198.]
[2] Ενδεικτική έρευνα: Houston, D. J. (2007). "Are helmet laws protecting young motorcyclists?" Journal of Safety Research38(3): 329-336.
[3] Οχηματοχιλιόμετρο: το γινόμενο των κινουμένων οχημάτων επί των χιλιομέτρων που διανύονται ως μέτρο αποτύπωσης του κυκλοφοριακού φόρτου των οδών.
[4] Η τάση από μαθητές να μη χρησιμοποιούν κράνος εκτιμήθηκε και ότι πηγάζει από «χαμηλή αντίληψη της απειλής, που μπορεί πιθανόν να αποδοθεί σε εφηβικό εγωκεντρισμό και στη συνακόλουθη αίσθηση ότι είναι άτρωτοι, ή σε ανεπαρκή γνώση και εμπειρία στην αναγνώριση των κινδύνων.» [Germeni, E., C. Lionis, B. Davou and E. T. Petridou (2009). "Understanding reasons for non-compliance in motorcycle helmet use among adolescents in Greece." Injury Prevention15(1): 1923.] Ωστόσο, ένας τέτοιος εγωκεντρισμός δεν απαντάται μόνο στους εφήβους και τότε θα χρειαστεί πιθανόν να συζητήσουμε για συναισθηματική ανωριμότητα ενηλίκων.

Κράνος: Χρησιμότητα Κράνους (Μέρος Πρώτο)




Ελληνικό Ινστιτούτο Μοτοσυκλέτας

ΔΙΑΣΩΣΤΕΣ ΡΟΔΟΥ

Δεν υπάρχουν σχόλια:

Δημοσίευση σχολίου